Samen worden D66 en CDA het wel eens over de contouren van het immigratiebeleid. Ingewikkelder is de vraag of ze dat naar Jesse Klaver of naar Dilan Yesilgöz toe gaan schrijven.
is chef van de politieke redactie.
Rob Jetten en Henri Bontenbal lieten er maandag geen gras over groeien. Ze trapten hun onderhandelingen af met het onderwerp dat de Nederlandse politiek nu al jaren tot op het bot verdeelt: het immigratiebeleid in het algemeen en het asielbeleid in het bijzonder.
Ze begonnen met het uithoren van de experts, een beproefd recept om een gezamenlijke basis te creëren. Onder leiding van informateur Sybrand Buma ontvingen ze achtereenvolgens Emile Roemer (van het aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten), Richard van Zwol (voorzitter van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen), de Immigratie- en Naturalisatiedienst, het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers, plus ambtelijke delegaties van de ministeries van Justitie en Sociale Zaken.
Dat D66 en CDA hier samen wel uit gaan komen, is geen gewaagde voorspelling. Zeker is ook dat er, wat hen betreft, een andere wind gaat waaien dan onder het kabinet-Schoof. D66 en CDA stemden allebei tegen de wetsvoorstellen om illegaal verblijf strafbaar te stellen, om voorrang voor statushouders bij de verdeling van huurwoningen te verbieden en om de Spreidingswet in te trekken. De scherpste randjes van het asielbeleid gaan er met deze twee partijen dus wel vanaf.
Ze stemden ook beide tegen de ‘grote’ asielwetten van PVV-minister Marjolein Faber, de Asielnoodmaatregelenwet en de wet om een tweestatusstelsel in te voeren. Maar hier wordt het genuanceerd. Het CDA, bijvoorbeeld, is uitgesproken vóór invoering van een tweestatusstelsel (wie persoonlijke vervolging heeft te vrezen, krijgt een A-status, wie op de vlucht slaat voor oorlog of geweld, krijgt een B-status) en ook voor de meeste maatregelen uit de Asielnoodmaatregelenwet. Toch stemde de partij uiteindelijk tegen vanwege het PVV-amendement dat illegaal verblijf (en hulp aan mensen zonder verblijfsvergunning) strafbaar stelde. Ook zag Bontenbals fractie praktische bezwaren: de uitvoeringsorganisaties vroegen meer tijd om het nieuwe beleid in te voeren, maar een CDA-amendement om hen die tijd te geven werd verworpen.
D66 stemde om principiëlere redenen tegen Fabers wetsvoorstellen. Jettens fractie was bijvoorbeeld tegen de beperking van de gezinshereniging die minister Faber, in beide wetten, voorstelde. Maar de partij kwam daarna, in de verkiezingscampagne, wel met een aanscherping van de koers. De Democraten willen ‘meer controle’ over wie er naar Europa komen en bepleiten daarom dat vluchtelingen voortaan buiten Europa hun asielverzoek indienen. Pas wanneer die aanvraag kansrijk is, mogen ze overkomen naar een land in Europa. Dat vergt ‘modernisering’ van het VN-vluchtelingenverdrag.
Dat treft, want dat wil het CDA ook: ‘Wij willen een nieuw internationaal asielsysteem. Asielaanvragen gebeuren buiten Europa, zodat mensensmokkel stopt. Europa moet hierin het voortouw nemen door het vluchtelingenverdrag en het Europese verdrag voor de rechten van de mens aan te passen in samenwerking met de VN.’
Voorts zijn beide partijen voor scherpere eisen aan uitzendbureaus die arbeidsmigranten naar Nederland halen, tegen uitbuiting van laagbetaalde seizoensarbeiders en voor betere inburgering van asielzoekers en arbeidsmigranten. Er zijn verschillen, maar hier worden ze het toch wel over eens, zoals ze het ook in de kabinetten Rutte III en IV al zonder grote problemen eens werden over het immigratiebeleid.
De ingewikkelder keuze waar ze nu voor staan, is de vraag naar welke kant ze gaan overhellen. Dat wordt immers de slotvraag van deze formatieronde: wie schuiven er straks aan om de nieuwe regeringscoalitie aan voldoende draagvlak te helpen: de VVD, GL-PvdA of allebei?
Zwart-wit gesteld: als ze Jesse Klaver erbij willen, zullen ze het rustig aan moeten doen. Want ook GL-PvdA zegt voorstander te zijn van invoering van het Europees Migratiepact - met asielprocedures aan de buitengrenzen - maar in de praktijk hebben de roodgroenen toch veel zorgen over hoe dat gaat uitpakken met het oog op de behandeling van vluchtelingen.
Vooropstaat voor Klavers fractie ‘dat de mensenrechten gewaarborgd zijn’, dat er geen asielzoekers worden teruggestuurd naar buitengrenslanden waar dat niet gegarandeerd is en dat asielzoekers toegang hebben tot ‘menswaardige opvang’, rechtsbijstand, medische hulp en onderwijs. ‘We verzetten ons tegen massale detentie aan de grens.’
Dat zijn geen voorwaarden waartegen D66 en CDA principiële bezwaren hebben. Maar als ze hopen dat de VVD (mogelijk met JA21) straks aan tafel komt, zal daar toch niet de nadruk op moeten liggen. De VVD is vóór de Asielnoodmaatregelenwet, tégen de Spreidingswet, vóór de strafbaarstelling van illegaliteit (ook voor wie hulp biedt), voor asielopvang aan de Europese buitengrenzen (‘dit betekent dat er niet meer in Nederland asiel kan worden aangevraagd’), voor het tegenhouden van mensen bij de Nederlandse grenzen en voor het terugsturen van afgewezen asielzoekers naar ‘derde landen’. Over mensenrechten wordt in het VVD-programma, in dit kader, niet gerept.
Het asielbeleid is bovendien geen onderwerp waar de VVD lichtzinnig over denkt: de partij verliet in 2023 het vierde kabinet-Rutte omdat de coalitiepartners D66, CDA en ChristenUnie naar het oordeel van de liberalen niet genoeg doorpakten. En als ook JA21 er nog bij moet, zal er zelfs bij de VVD een schepje bovenop moeten. De partij van Joost Eerdmans wil toewerken naar nul vluchtelingen: ‘Asielopvang in Nederland moet tot het verleden gaan behoren.’
Ziedaar de tweesprong waar Jetten en Bontenbal voor staan bij het schrijven van hun immigratieparagraaf: gaat het accent naar links of naar rechts? En in hoeverre zijn ze bereid nog toe te geven op de compromissen die ze samen al bereiken? De woorden die ze kiezen worden straks in alle fractiekamers op een goudschaaltje gewogen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant