Als aanklager en rechter streed Mark Wolf decennialang tegen corruptie binnen de overheid. Nu Donald Trump de rechtsstaat zo afbreekt, treedt hij af. Hij voelt zich gedwongen om dat te doen om zich te kunnen uitspreken.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Mark Wolf kan het niet meer aanzien. Toen de conservatieve president Ronald Reagan hem in 1985 tot federaal rechter in Massachusetts benoemde, was hij voornemens die functie de rest van zijn leven te blijven uitvoeren. Veertig jaar later ziet de 78-jarige Wolf zich echter gedwongen daarvan terug te komen. Zijn reden: Trumps frontale aanval op de rechtsstaat.
‘President Donald Trump gebruikt de wet voor partijpolitieke doeleinden: hij richt zich op zijn tegenstanders, terwijl hij zijn vrienden en donoren ontziet, hen vrijwaart van onderzoek, vervolging en mogelijke bestraffing’, zo fileert Wolf de president in een ingezonden brief in The Atlantic over zijn vertrek. De gedragscode voor federale rechters verhinderde Wolf zich op een dergelijke manier uit te laten. Maar nu niet meer. ‘Ik voel me gedwongen mijn stilzwijgen te doorbreken.’
Verschillende federale rechters hebben zich, zelfs met de beperkingen die hun ambt hun oplegt, in vonnissen zeer verontrust getoond over de weigering van het Witte Huis om rechterlijke bevelen uit te voeren, de pogingen om de rechtsstaat ‘aan de kant te schuiven’, of over maatregelen die ‘ongekende’ schendingen van de grondwet behelzen. Maar dat een rechter met zo’n felle j’accuse afstand doet van zijn ambt is een zeldzaamheid.
Aan juridisch turbulente tijden is Wolf wel gewend. Op het hoogtepunt van het Watergate-schandaal in 1974 kwam de in Boston geboren Wolf terecht op het ministerie van Justitie. Datzelfde ministerie was op dat moment het doelwit van pogingen van toenmalig president Richard Nixon om het lopende gerechtelijke onderzoek te saboteren.
Aanvankelijk was Wolf speciaal assistent van onderminister Laurence Silberman. Na het aftreden van Nixon nam justitieminister Edward Levi, die van president Gerald Ford de opdracht had gekregen het vertrouwen in het ministerie te herstellen, Wolf onder zijn hoede.
In 1981 maakte Wolf de overstap naar de rechtszaal. In thuisstaat Massachusetts trok hij als aanklager ten strijde tegen corruptie in de kringen rond de burgemeester van Boston, Kevin White. Vier jaar later beloonde president Reagan hem met een aanstelling als rechter, een functie voor het leven.
In zijn lange carrière overzag Wolf verschillende spraakmakende zaken, variërend van corruptie door hooggeplaatste politici in Massachusetts tot een waarin hij de eerste doodstraf in de staat in ruim vijftig jaar uitsprak.
Over zijn ideologische voorkeur is weinig bekend. Hoewel hij in 1995 een veteranenorganisatie die een parade in Boston organiseerde toestemming gaf om een lhbti-organisatie uit te sluiten van deelname, beval hij de autoriteiten in Massachusetts in 2012 tegelijkertijd een geslachtsveranderende operatie te verstrekken aan een transgender gevangene.
Meest in het oog springend zijn de hoorzittingen die Wolf in de jaren 90 hield over de relatie tussen de FBI en de beruchte gangsters James ‘Whitey’ Bulger en Stephen ‘the Rifleman’ Flemmi. Daaruit bleek dat beide criminelen jarenlang informant waren voor de dienst. In een 661 pagina’s tellend vonnis oordeelde Wolf dat de FBI-agenten Bulger en Flemmi uit wind hielden terwijl zij verschillende moorden pleegden. Het leidde later tot een onderzoek in het Congres.
Volgens Wolf stond de relatie tussen de FBI enerzijds en Bulger en Flemmi anderzijds niet op zichzelf. Bij de dienst zou sprake zijn van ‘een langdurig patroon’ van het negeren van haar grondwettelijke plicht om ‘open en eerlijk’ te zijn tegen rechters en aanklagers.
Ditmaal richten zijn zorgen over het naleven van de grondwet zich op de bewoner van het Witte Huis. ‘Wat Nixon sporadisch en in het geniep deed, wetende dat het niet mocht, doet Trump nu stelselmatig en zonder enige schroom.’
Op Wolfs lijst met grieven: de oproep die Trump deed aan zijn minister Pam Bondi van Justitie om tegenstanders te vervolgen, zelfs terwijl ervaren aanklagers daar weinig heil in zagen, het ontmantelen van interne onderzoeksdiensten voor corruptie, het ontzien van hooggeplaatste regeringsleden die zich daar schuldig aan gemaakt zouden hebben.
En dan is er ook nog de baaierd aan decreten en bevelen, waarvan een ‘flink aantal ongrondwettelijk of illegaal’ is. Wolf noemt onder meer Trumps poging om met een pennenstreek een einde te maken aan het grondwettelijk verankerde recht dat wie in Amerika wordt geboren ook aanspraak maakt op de nationaliteit.
Intussen trekt Trump zich lang niet altijd wat aan van rechters die hem op de vingers tikken, al dan niet met tijdelijke bevelen.
Veel gevolgen voor de rechtspraak heeft Wolfs vertrek overigens niet: in 2014 trad hij terug uit actieve dienst en kreeg hij de status van senior toebedeeld. Daarmee stond hij al met een been in zijn pensioen.
In de herfst van zijn carrière wil Wolf nu ‘alles op alles’ zetten om ‘de huidige bedreiging van de democratie en de rechtsstaat te bestrijden’. Hoe dat concreet vorm moet krijgen, is nog niet helemaal duidelijk. In ieder geval wil hij als ‘spreekbuis’ fungeren voor rechters die zelf niet vrijuit kunnen spreken, zo zegt hij tegen The New York Times.
Wolf besluit zijn noodkreet met de woorden van Nobelprijswinnaar Seamus Heany: ‘Soms kan de ‘langverwachte vloedgolf van gerechtigheid opeens oprijzen, en hoop en geschiedenis met elkaar laten rijmen.’ Ik wil alles doen wat ik kan om dat moment te laten aanbreken.’
3x Mark Wolf
Samen met de bekende Zuid-Afrikaanse rechter Richard Goldstone richtte Wolf in 2016 het Integrity Initiatives International op, waarmee ze onder meer pleiten voor een internationale anti-corruptierechtbank.
In een opiniestuk uit 2021 sprak Wolf zich uit voor een ethische code voor het Amerikaanse Hooggerechtshof.
Twee jaar later bekritiseerde hij tijdens een hoorzitting in de Senaat de manier waarop interne toezichthouders in de rechtspraak waren omgesprongen met de integriteitsschandalen van de conservatieve opperrechter Clarence Thomas.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant