Journalist Judith Zilversmit kreeg vanuit het niets een bericht van een onbekende: ‘Het was mijn oma die jouw vader heeft verraden tijdens de oorlog.’ Het is het begin van een duik in haar familiegeschiedenis, resulterend in de podcast Het verraad van de familie Zilversmit.
Heel af en toe gebeurt er iets op een onverwacht moment en staat de wereld even stil. Op een doodnormale werkdag in oktober 2023 loopt Judith Zilversmit, chef van de PS-bijlagen van Het Parool, de redactievergadering uit en kijkt op haar telefoon. Er verschijnt een bericht op Instagram, van een onbekende afzender.
‘Dag Judith, jij kent mij niet, maar het was mijn oma Betsy die jouw vader heeft verraden tijdens de oorlog’, schrijft Borg, een vrouw van eind vijftig die in het Belgische Tongeren woont. Het is een mededeling met een grote impact, die voor Zilversmit zal leiden tot een diepe duik in het oorlogsverleden van haar Duits-Joodse familie.
Samen met podcastmaker Annet Röst maakte Zilversmit een zesdelige podcastserie voor Het Parool: Het verraad van de familie Zilversmit, vanaf 17 november te beluisteren via alle podcastkanalen. Daarin onderzoekt ze hoe je als tweede generatie omgaat met onverwachte informatie over het oorlogsverleden, waarbij de vraag rijst wie er eigenlijk zeggenschap heeft over dat verleden. Zilversmit: ‘Vanuit mijn journalistieke achtergrond was ik nieuwsgierig naar wat je moet doen als je zo’n bericht krijgt. Ik benaderde het echt als een onderzoeksvraag.’
Na het bericht van Borg ontdekt Zilversmit dat een historica, op basis van een strafdossier, werkt aan een boek over Betsy Coenegracht-Stratermans, de vrouw die haar familie tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft verraden. Haar familie vormt daarin de rode draad van het verhaal.
‘Via LinkedIn kreeg ik een bericht van de historica dat ze werkte aan een boek over mijn familiegeschiedenis en of ik daaraan zou willen meewerken’, vertelt Zilversmit. ‘We zouden samen optrekken, maar dat ging helaas niet zoals gepland. Naarmate ik meer informatie vond, voelde ik dat ik er zelf iets mee moest doen. Ook omdat het maatschappelijk relevant is, zeker nu recentelijk de oorlogsarchieven zijn opengesteld.’
Toch was het niet eenvoudig om te besluiten wát Zilversmit vervolgens met die informatie zou doen. ‘Ik wilde recht doen aan mijn familie. Het gaat natuurlijk over de geschiedenis van mijn opa en vader; het is hun informatie, daar moet je zorgvuldig mee omgaan.’
Zilversmit kwam erachter dat haar moeder dozen vol oorlogsdocumenten van haar vader en opa in de kelder had bewaard. Die dozen spelen een belangrijke rol in de podcastserie en komen symbool te staan voor de vraag wie recht van spreken heeft over het oorlogsverleden van haar familie.
Haar vader, Hans Zilversmit, groeide op in Neuss in Duitsland. In 1934, nadat Hitler aan de macht was gekomen, vluchtte hij met zijn ouders naar Maastricht. Toen de veiligheid daar ook niet meer was gegarandeerd, dook het gezin onder in Luik, vlak bij Tongeren. ‘Het verhaal over de oorlog was onderdeel van mijn leven, zoals bij veel Joodse gezinnen’, vertelt Zilversmit. ‘Ik ben dankbaar dat mijn vader over zijn verleden sprak. Ik wilde altijd nog iets doen met het verhaal van mijn familie: hoe familieleden zijn achtervolgd, vernederd, beroofd, mishandeld en vermoord. Dit bericht gaf me de motivatie om dat nu echt aan te pakken.’
Zilversmit vindt het wel spannend dat zo’n persoonlijk verhaal straks publiekelijk te beluisteren is. Anderhalf jaar werkte ze samen met Röst aan de podcast: ‘Als je me had verteld hoeveel werk dit zou zijn, had ik mijn leven anders ingericht. Wat er gaandeweg op je afkomt, kun je niet voorzien. Het mooie van een podcast maken is dat je al die onverwachte momenten kunt gebruiken in het verhaal.’
Tijdens de research werd duidelijk dat Betsy Coenegracht-Stratermans banden had met de Sicherheitsdienst en informatie over bijvoorbeeld onderduikadressen doorgaf, ook dat van de familie Zilversmit. Door zich zo met Coenegracht-Stratermans en haar nazaat bezig te houden, werd Zilversmit ook gedwongen na te denken over de andere kant van een verhaal over verraad. ‘Dit proces heeft bij mij absoluut iets opengebroken. Je kunt leed niet vergelijken, maar ik realiseer mij nu wel beter hoe ingewikkeld het is voor de nazaten van de andere kant. Ook al is het soms pijnlijk, ik denk dat het goed is om het verleden te kennen om vooruit te kunnen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant