Theater ITA brengt ‘Prophet Song’, de gelauwerde dystopische roman van Paul Lynch, naar het toneel. Een nationalistische partij maakt van Ierland een totalitaire staat, en verscheurt het gezin van Eilish Stack.
Het gezin Stack. Vanaf links: Sanne den Hartogh, Jesse Mensah, Janni Goslinga, 'Ntianu Stuger, Roman Derwig.
Prophet Song, door ITA. Naar het boek van Paul Lynch. Bewerking en regie Mina Salehpour. Gezien: 16 november, ITA. Aldaar t/m 25 januari. Info: ita.nl
Als Jesse Mensah aan de rand van het podium gaat staan, in militair tenue, is alleen zijn silhouet zichtbaar, omdat het licht van achter komt. Hoog torent hij uit boven de zaal, machtig, onaantastbaar, zwijgend. Naast hem vraagt Eilish (Janni Goslinga) vergeefs naar haar verdwenen dertienjarige zoon. Het is een sterk beeld, en een zeldzaam moment waarop het sluipende kwaad in Prophet Song zichtbaar en tastbaar wordt.
In de gelijknamige, dystopische roman van Paul Lynch (Booker Prize 2023) vervalt Ierland tot een totalitaire staat als de nieuwe regering noodwetten invoert, tegenstanders oppakt en spoorloos laat verdwijnen. Vakbondsman Larry Stack is een van de eerste slachtoffers van het regime, zijn vrouw Eilish achterlatend met hun vier kinderen, en de zorg voor haar dementerende vader. In haar bewerking van de roman kiest regisseur Mina Salehpour er niet voor het proces van ineenstorting van de democratie te tonen en verklaren. Het gebeurt gewoon, en dat is niet erg bevredigend. Wat ze wel laat zien is hoe de politieke verandering het gezin van Eilish uit elkaar scheurt: een moeder die machteloos en radeloos is tussen ravottende en rebellerende kinderen, in veel huiselijke scènes.
De vader van Eilish (Gijs Scholten van Aschat) heeft al snel door waar het heen gaat als wetten buiten werking worden gesteld. Hij zegt tegen haar dat de partij aan de macht probeert „wat jij en ik de werkelijkheid noemen, te veranderen”. Al meteen raadt hij haar aan het land te ontvluchten.
De wurgende greep van de staat groeit met kleine stapjes, maar met steeds grotere consequenties voor het gezin. Maar die dreiging blijft abstract, iets van buiten, en dat leidt ertoe dat het verhaal maar niet echt op gang komt. Wat de betrokkenheid met de personages niet ten goede komt, is dat geregeld wordt verteld wat er gebeurt: wat personages doen en voelen, wat de ontwikkelingen zijn in het land. Bij die stukjes verteltheater word je je des te meer bewust van het feit dat er een boek op het toneel wordt gezet.
De Iraans-Duitse Salehpour (1985), gastregisseur bij ITA, koos als toneelbeeld een grote, lege en donkere ruimte, waar aanvankelijk alleen een keukentafel en wat stoelen staan. Er klinkt geregeld een zacht-vervaarlijke soundtrack, die in combinatie met het weinig licht en rookwolken zorgt voor een onheilspellende omlijsting.
Een geslaagde keuze is het om in een aantal scènes een grote groep van circa vijftig figuranten de vloer te laten bevolken. Ze zijn onder meer de demonstranten, de wachtenden in het ziekenhuis. Ze geven body aan de moedeloosheid van de Stacks. Het laat ook zien dat dit niet het verhaal is van één persoon of één gezin, maar van een land. Maar de fraaie enscenering kan niet verhullen dat de tekst nauwelijks in drama voorziet.
De vraag hoe het verder moet, voert de boventoon in de gesprekken van Eilish met haar vader, kinderen en andere betrokkenen. Vluchten of blijven, het oudste kind laten onderduiken, via ondergrondse netwerken: meer dan een lauwe spanning brengt het niet teweeg. Eilish wil maar geen boeiende figuur worden, terwijl alles om haar draait.
Robert Icke liet in De Dokter (2021) zien dat Goslinga, mits met een scherpe tekst en gericht geregisseerd, prachtig kan acteren. In handen van Salehpour is ze in deze hoofdrol als Eilish te vaak alleen maar de verontruste vrouw en bozige moeder, sprekend in hetzelfde register, met stemverheffing, glashelder, maar met weinig kleuring. Ook als ze eenzaam in die grote, lege ruimte staat of eindelijk een keer in huilen uitbarst, blijft de emotie op afstand. De wanhoop van Eilish vormt het hart van de voorstelling, maar pakt nogal flets uit.
In de bijrollen is het in verschillende scènes wel genieten. Maria Kraakman speelt Carole, een lotgenote van Eilish, die ook haar man kwijt is. Op virtuoze wijze beschrijft ze hoe ze niet kan leven met de stilte in haar leven en wat ze daarover heeft bedacht: „Toen werd ik wakker en besefte wat ze met ons aan het doen waren, hoe slim ze te werk gaan, ze pakken iets van je af en vervangen het door…. stilte.” De scherp getimede kleine pauze voor dat laatste woord en de theatraliteit van haar woorden en spel zijn geweldig.
Gijs Scholten van Aschat maakt een mooi nummer van de onpeilbare, oude vader: het ene moment helemaal bij de pinken, dan weer geheel verward. De jonge Roman Derwig is lollig als lastige puber. En dan is het ITA-ensemble ook nog zo rijk voorzien dat Jesse Mensah, ‘Ntianu Stuger en Sanne den Hartogh, steracteurs die stuk voor stuk een voorstelling kunnen dragen, zich vastbijten in minimale rolletjes. Goed om te zien, maar al met al schetst deze ITA-productie een doemwereld waar je niet van wakker zal liggen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC