Culinair historicus Lizet Kruyff stuitte op brieven en menukaarten van de jaarclub van prinses Juliana en haar studievriendinnen in Leiden, en reconstrueerde haar studententijd en de jaren daaromheen. ‘Ze was veel leuker dan wij haar kennen.’
is verslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft met name over voeding.
‘Prinses Juliana krijgt kookles’, dat was nieuws in De Telegraaf van vrijdag 11 april 1930. ‘Naar wij vernemen heeft Prinses Juliana sedert eenigen tijd kookles in het Huis Ten Bosch’, opende het bericht, dat tot in Nederlands-Indië werd verspreid.
Zul je altijd zien, dacht culinair historicus Lizet Kruyff: was haar boek Een taart voor de prinses over het studentenleven van Juliana van Oranje Nassau-Mecklenburg eind deze zomer net van de persen gerold, trof ze in het digitale kranten- en tijdschriftenarchief Delpher bij toeval dit bericht. Dat had er nog perfect in gekund, als uitvloeisel van Juliana’s studentenjaren aan de Universiteit Leiden van 1927 tot haar promotie op 31 januari 1930.
Kruyff, van huis uit archeoloog maar uiteindelijk meer geïnteresseerd in culinaire opgravingen in archieven en antiquariaten, was geen onbekende in het Koninklijk Huisarchief bij Paleis Noordeinde. Daar deed ze voor haar boek Rijntjes keukengeheimen onderzoek naar Rijntje Biljardt, een Lochemse timmermansdochter die rond 1837 voor de Oranjes had gekookt en als eerste keukenmeid en kokkin onder haar eigen naam bekend is geworden.
Toen vertelde een oude studievriendin dat haar schoonmoeder een doos vol brieven, foto’s en menukaarten van haar moeder had. Die was een van de jaarclubvriendinnen van Juliana en, net als Juliana, actief lid van de VVSL, de Vereniging van Vrouwelijke Studenten te Leiden. Of ze daar interesse in had.
‘Ik zei natuurlijk ja’, zegt Kruyff. Tegen eerstehands materiaal van de Zestigpoten, zoals de jaarclub van de prinses heette (naar de zestig ‘poten’ van de vijftien clubleden), zeg je geen nee.
Niet alleen vanwege dat ene koninklijke lid, maar ook omdat alles rond de studietijd van Juliana tot in de puntjes was voorbereid en geregisseerd. De jaarclub van ‘Jula’ was dan ook geen toevallige groep jaargenoten, maar een gedegen gescreend illuster gezelschap – voor een deel ‘slimme’ studenten die aan de universiteit thuishoorden, maar ook een aantal studenten dat vooral van goede komaf was.
Kruyffs rijkelijk geïllustreerde reconstructie van het studentenleven van Juliana roept associaties op met avonturen à la Cissy van Marxveldts Joop ter Heul en vriendinnen. Maar dan echt en ook echt adellijk. Compleet met verhalen hoe de prinses in een jas van een van haar jaargenoten via een achterdeur aan haar begeleiders ontsnapte om in Leiden aan de boemel te gaan.
Daarnaast geeft het boek ook een beeld van het hofleven en de vele diners, waarbij chef en patissier Hidde de Brabander aan het eind van elk hoofdstuk in een ‘menu expliqué’ een hedendaagse twist geeft aan populaire gerechten op de menukaarten (die volgens goed gebruik aan het eind van het diner door alle gasten als aandenken werden gesigneerd).
Hoe graag Juliana ook een reguliere student wilde zijn, ‘gewoon’ was ze nooit. Zo was een studentenhuis in Leiden out of the question, maar het was ook zeer zeker niet de bedoeling dat ze als ‘spoorstudent’ tussen dat gewone volk heen en weer zou reizen tussen Den Haag en Leiden.
Dus werden er twee villa’s in Katwijk ter beschikking gesteld, een voor de prinses en drie medestudentes (samen ‘de Zeesterren’) en een voor haar personeel. Daarnaast had ze twee Cadillacs met chauffeur, wat leidde tot het ‘Reisbureau Juliana’, omdat de prinses tijdens en ook na haar studietijd altijd vervoer voor haar vriendinnen regelde.
‘Haar studententijd was echt wel een soort primetime voor Juliana’, zegt Kruyff. ‘Onbezorgd, niet te veel verantwoordelijkheden, af en toe stoute dingen doen – zoals een studententijd hoort te zijn. Voor haar was de overgang van Leiden terug naar Den Haag heel zwaar.’ Dat ze een paar maanden na beëindiging van haar studie op eigen initiatief met haar vriendinnen een kookcursus op haar werkpaleis Huis ten Bosch regelde, was misschien ook wel een vorm van ontspanning tussen alle verplichtingen.
Mede als voorbereiding op haar maatschappelijke werk leerde ze de bereiding van zowel fijne als eenvoudige gerechten, het zelfstandig koken van een simpele maaltijd en kreeg ze ‘eenig onderricht’ in voedingsleer en warenkennis. ‘Reeds menig potje bereid’, schreven de kranten, en dat onder ‘grote belangstelling’ van koningin-moeder Emma, koningin Wilhelmina en prins Hendrik. In de latere lessen had de prinses ‘zelfs een cake gebakken’.
‘Als de toekomstige landsmoeder leert koken en op de hoogte komt van voedingsleer, gaan wij dan geen gulden toekomst tegemoet?’, vroeg het blad De Vrije Socialist zich af in een beschouwing onder de kop ‘Arbeiders, lik uw mond af!’ Je kunt er een zekere ironie in proeven, maar uit alle berichtgeving blijkt ook wel hoe ongewoon het was dat de toekomstige koningin zelf in de pannen roerde.
‘Juliana was behoorlijk controversieel en zeer bij de tijd. Ze was ook een modemeisje en hield van uitgaan. Ze ging met haar vriendinnen naar moderne theatervoorstellingen’, zegt Kruyff. ‘Ze was eigenlijk veel leuker dan wij haar kennen, en zo heb ik haar willen neerzetten: een spontane vrouw met een eigen stem en een eigen geluid.’
Cake met sherry, rum of cognac
Hoe de zelfgebakken cake van Juliana heeft gesmaakt, is niet opgetekend. Wel werd vermeld dat de kooklessen werden gegeven door de net gepensioneerde kookdocent C. Goldenberg van de ’s-Gravenhaagsche vakschool voor meisjes. In haar kookboek Recepten voor de fijne keuken uit 1925 geeft het recept voor cake wel een hint: er ging flink wat drank doorheen. Hieronder een gemoderniseerde versie.
Ingrediënten
250 g boter (op kamertemperatuur)
250 g witte basterdsuiker
6 eieren (op kamertemperatuur)
250 g bloem, gezeefd
1/2 theel. zout
rasp van 1 citroen
100-150 g gekonfijte vruchten + extra
ca. 100 ml sherry, rum of cognac
Klop boter en suiker met een standmixer of keukenmachine (gebruik de vlinderhaak) tot alles goed gemengd is. Eieren er een voor een bij doen – zorg ervoor dat steeds het ei goed is opgenomen voor het volgende erbij gaat. Klop het beslag goed door. Vet een cakevorm (30 cm) in met boter, bestuif lichtjes met een beetje bloem en klop de overtollige bloem uit de vorm. Verwarm de oven voor op 160 graden (onder- en bovenwarmte).
Meng bloem, bakpoeder en zout, voeg een deel aan het beslag toe en meng. Draai zo beetje bij beetje de rest van de bloem door het beslag. Spatel tot slot handmatig de citroenrasp, vruchtjes en drank erdoor. Doe de cake in de oven en bak ca. 50 minuten. Prik een mes of een satéstokje in de cake: als dat er schoon uitkomt, is de cake gaar. Laat de cake wat afkoelen, stort op een mooie schaal en decoreer met vruchtjes en/of gekonfijte sinaasappelsliertjes.
Lizet Kruyff en Hidde de Brabander: Een taart voor de prinses – Het studentenleven van Juliana 1927-1930. Uitgeverij Sauberhaus; 144 pagina’s; € 28,99.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant