Klimaatministers moeten in Amazonestad Belém deze week de klimaattop tot een goed einde brengen. De Verenigde Naties roepen de landen op om elkaar wat te gunnen op de moeilijke onderwerpen die tot nu toe waren geparkeerd.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Als staatsburger van Grenada weet VN-klimaatchef Simon Stiell uit eerste hand wat er tijdens de klimaattop in Belém op het spel staat. Afgelopen zomer trok het oog van orkaan Beryl recht over het eiland Carriacou, waar Stiell is opgegroeid.
Naar schatting werd 90 procent van de bebouwing weggevaagd. ‘Het dak het huis van mijn ouders is een van de weinigen dat is blijven liggen’, vertelde Stiell afgelopen week in een interview. ‘Maar ze zijn zeker tot kerst bezig met repareren.’
Zaterdagavond maande Stiell de vertegenwoordigers van bijna tweehonderd landen na een week onderhandelen daarom aan om op te schieten en inschikkelijker te zijn. Om te voorkomen dat de planeet ‘nog heter en armer’ wordt.
De plenaire vergadering van de Conference of the Parties (COP) markeerde zaterdag het einde van de ‘technische onderhandelingen’ van de eerste week. In de tweede week geven diplomaten hun plekje aan de tafel over aan klimaatministers. Die zijn afgelopen weekend vanuit de hele wereld in Belém geland om lastige knopen door te hakken. Vanuit Nederland is demissionair minister Sophie Hermans (VVD, Klimaat en Groene Groei) aanwezig. Eurocommissaris Wopke Hoekstra onderhandelt namens alle EU-landen.
De politieke leiders treffen een bruisende stad, waar buiten de vochtige hitte van het regenwoud hangt en aan het einde van de middag een stevige bui op het immense tentencomplex van de COP neerdaalt. Binnen wordt het klimaat bepaald door loeiende airco’s die het voor de tienduizenden bezoekers niet makkelijk maken elkaar altijd te verstaan.
Hoe het met de onderhandelingen zelf staat, is moeilijker te zeggen dan afgelopen jaren. Toen lag er steeds één belangrijk onderwerp op tafel waarvan het tien jaar geleden gesloten Klimaatakkoord van Parijs voorschreef dat de landen er een beslissing over moesten nemen.
Nu is er niet zo’n springend punt. Wel zijn er tientallen andere formele onderhandelingen op deelonderwerpen zoals koolstofhandel, afspraken over een ‘eerlijke energietransitie’, en een mondiale doelstelling voor klimaatadaptatie.
Buiten de agenda om worden door groepen landen en organisaties allerlei plannen gesmeed. Bijvoorbeeld over een investeringsfonds voor bossen en financiële regels die het voor private investeerders aantrekkelijker moeten maken om te investeren in ontwikkelingslanden.
Over de progressie die in al die gesprekken wordt gemaakt, is de stemming over het algemeen positief. ‘Er wordt gewerkt in de geest van de mutirão’, stelde de Braziliaanse COP-voorzitter Adré Corrêa do Lago vorige week herhaaldelijk vast. Die term gebruikt de inheemse bevolking van het regenwoud voor bijeenkomsten waar zij zich samen voor een collectief doel inzetten.
Zelf ziet de ervaren diplomaat Do Lago (66) het als het belangrijkste doel van de COP dat de landen laten zien dat multilateralisme nog altijd werkt. Zeker nu de Verenigde Staten klimaatonderhandelingen de rug hebben toegekeerd, hoopt hij dat de landen in Belém vrijdag een pakket van maatregelen afhameren dat een duidelijke stap vooruit is in de strijd tegen klimaatverandering.
Do Lago (66) heeft die indruk van eensgezindheid afgelopen week behendig beschermd, door dreigende controverses snel te smoren. Een aantal landen wilde bij aanvang van de COP punten aan de agenda toevoegen, waar anderen juist fel tegen gekant waren. De voorzitter wist een gevecht daarover te voorkomen met de toezegging dat hij ‘consultaties’ zou houden met alle landen om te kijken of het zou lukken in een slotverklaring aanstaande vrijdag met gezamenlijke standpunten te komen.
Het gaat concreet om vier punten. Zo wil een deel van de landen het hebben over de nationale klimaatplannen voor 2035. Hoewel nog niet alle landen die plannen hebben ingediend, zijn de 116 plannen die wel binnen zijn bij lange na niet ambitieus genoeg om het klimaatdoel van Parijs (1,5 graad opwarming) in zicht te houden.
Volgens de laatste berekening zorgen de ingeleverde plannen (van landen die samen opgeteld goed zijn voor zo’n 80 procent van de mondiale uitstoot) over tien jaar voor een CO2-daling van zo’n 12 procent. Terwijl dat rond de 60 procent zou moeten zijn.
Onder meer eilandstaten willen dat landen nog tijdens deze COP een uitspraak doen over de consequenties die zij aan dit enorme gat verbinden. Veel andere landen schrikken terug voor extra toezeggingen.
Vergelijkbare controverses spelen over rapporten die landen tweejaarlijks moeten opstellen, over het geld dat ontwikkelde landen jaarlijks aan ‘klimaatfinanciering’ moeten overmaken en handelsmaatregelen (met name de koolstofbelasting die de Europese Unie aan de buitengrenzen wil heffen).
Voorzitter Do Lago heeft zondag een eerste aanzet geleverd voor een zogenoemde cover text. Dat is een vaker gebruikt concept op een klimaattop. Het is een slotverklaring waarin de landen zich uitspreken over wat ze besloten hebben en wat hen nog te doen staat. Do Lago opende het gesprek over zo’n tekst zondag met de structuur en een paar inleidende formuleringen die landen de kans geeft iets te zeggen over de vier netelige kwesties. Over de verdere invulling wil hij komende week met de landen spreken.
Diplomaten in de wandelgangen van de COP zeggen dat de kans groot is dat de uitkomsten van de deelonderhandelingen voor het klimaat achteraf veel belangrijker zullen blijken dan de cover text.
Toch zal het succesgevoel eind van de week vooral afhangen van de vraag in hoeverre de landen in zo’n tekst bereid blijken samen stevige uitspraken te doen. Klimaatchef Stiell moedigde hen aan elkaar daarbij vooral dingen te gunnen. ‘Je moet soms iets kleins weggeven om iets groots te winnen.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant