Inclusiviteit Het multimediateam van zorginstelling Pluryn maakt wekelijks vier tot vijf video’s voor bedrijven. De directeur: ‘Media praten alleen óver mensen met een beperking, terwijl ze hen een kans moeten geven om zelf verhalen te maken.’
De 26-jarige redacteur Bas van Hoek op de redactie van Multimediateam Pluryn in Nijmegen. "Als mijn werk de VPRO haalt, zou ik dat heel erg leuk vinden", zegt Van Hoek.
„Ik heb maar een lichte beperking. Uhm, hoe heet dat nou? Ah, ja. Een lichte vorm van autisme. Maar dat merk je bij mij niet echt”, zegt Ronnie van Rijswijk (42). Hij kijkt naar zijn computerscherm en rust zijn kin op zijn handpalmen, waar tatoeages van een griezelige smiley en een doodskop-duivel op staan.
Een bureau verderop zit een collega stilletjes mee te luisteren. Hij schudt met zijn groenblauwe lokken en zegt sarcastisch: „Nee Ronnie, je merkt helemáál niets van je beperking”. Beiden zijn vandaag aan het werk op de redactie van Multimediateam Pluryn in Nijmegen. De redactie bestaat uit zo’n zeventig personen met een verstandelijke beperking.
De afgelopen tien jaar maakt Pluryn wekelijks vier tot vijf commerciële producties, meestal bedrijfsfilms. Onder de opdrachtgevers zitten hogescholen, banken, fabrikanten en gamebedrijven. De redactieleden werken op vrijwillige basis omdat het voor hen officieel een dagbesteding is. Pluryn is een zorgorganisatie die de redactie als leerwerktraject aanbiedt. Nederland heeft rond de vijftig van dit soort redacties.
Als deze redacteuren de ambitie en capaciteit hebben om te werken op een gevestigde redactie, probeert Stichting Special Media daarbij te helpen. Het is de enige stichting in Nederland die mensen met een verstandelijke beperking ondersteunt om mee te draaien in de media of journalistiek.
In de Week van de Mediawijsheid, een jaarlijkse bewustwordingscampagne over mediawijsheid, vertelt stichtingsdirecteur Sonja Heijkamp, over het belang van deze groep mensen in de media: „De campagne heeft gezorgd voor telefoontjes van lokale kranten. Ze willen wel met deze groep mensen werken, maar komen financiering en begeleiders met ervaring te kort”.
Een paar jaar geleden is redacteur Van Rijswijk arbeidsongeschikt verklaard. „Het is net alsof ze een stempel op je drukken”, zegt hij. Nu bereidt Van Rijswijk interviews voor of monteert hij filmpjes. „Maar ik ben vandaag wat meer bezig met mijn eigen YouTube-kanaal”, zegt hij, scrollend door zijn kanaal. Hij plaatst recensies over horrorfilms. „Er zitten wel echt expliciete en akelige beelden bij”. Daarom wil hij die liever niet laten zien. „Mijn droom is om zelf films te maken”.
Op de redactie zwaaien redacteuren collega’s uit die een item gaan filmen. „Ik ga vandaag een paar deskundigen interviewen”, zegt Jolan van Zanten (29). Hij staat meestal voor de camera als interviewer of presentator. Voorheen liep hij mee bij de communicatieafdeling van Pluryn. „Soms was het daar heel stil en hoorde je alleen de toetsenborden. Maar hier leeft het echt”. Hij stapt in de zogenoemde ‘media-bus’, anderen laden de apparatuur in. Met een begeleider vertrekken ze richting Amsterdam.
De rest blijft op de redactie om te monteren, researchen of schrijven. Op de schoot van de enige schrijver, Nathalie Verstegen (37), zit een chihuahua. „Ik post op de socials”, verschijnt op een digitaal bordje. Verstegen typt met haar ogen, omdat ze niet kan praten en bewegen. Op haar elektrische rolstoel is een scherm ingebouwd met een camera; die volgt door middel van een speciaal systeem haar pupillen die richting het scherm naar letters kijken. „Nee, je mag mijn hond niet aaien”, schrijft ze.
Van de 18.500 journalisten in Nederland heeft zo’n vier procent een fysieke of andere beperking. Stichtingsdirecteur Heijkamp merkt dat de media zich weliswaar inzetten voor inclusie, maar dat deze groep mensen vrijwel onzichtbaar blijft. „We zien een patroon waarin media praten óver mensen met een beperking, terwijl ze hen juist een kans moeten geven om zélf verhalen te maken”, zegt Heijkamp.
Zo laat de redactie in Nijmegen zien dat het meedraaien in de media mogelijk is. Ze krijgen bijvoorbeeld opdrachten binnen van EA, één van de grootste en invloedrijkste game-uitgevers ter wereld, om gaming prodcuten speciaal voor mensen met een beperking te testen. Na het testen maken de redactieleden recensies. Ook produceren ze recensie-filmpjes van nieuwe zorgproducten of speciale software die voor deze doelgroep zijn gemaakt.
Tussen de redacteuren zitten ook een aantal podcastmakers. Eén van hen is Freddie van Krevel (53). In een aparte ruimte is hij het script voor zijn volgende aflevering aan het schrijven. ‘Freddies Fratsen‘ is een podcast in begrijpelijke taal. „Ik maak ze voor mensen met een beperking of mensen met een laag IQ. De gewone podcasts bespreken té snel en té veel ingewikkelde materie.” Zijn ambitie is om deze vorm van podcast in de traditionele media te krijgen. „Mijn volgende gast is een politicus van de SP”, zegt Van Krevel terwijl hij stevig zijn computermuis vasthoudt.
Aan ieder bureau zit er wel een redacteur die een grote neon-groene koptelefoon op heeft. Ze kijken geconcentreerd naar hun schermen. Ook de stagiairs gaan op in de redactie; zijn doen ROC-opleidingen (mbo niveau 1 tot en met 4).
„In de eerste paar maanden leren de stagiairs meer van onze redacteuren dan zij van de stagiairs”, zegt teamleider Joris Ruijs. „De edits van ons team zijn vaak van veel hoger niveau dan die van de stagiairs”. Een stagiaire doet haar koptelefoon af en knikt. „Ik heb veel van ze geleerd over de technische kant van filmen.” Volgens Ruijs moeten de producties inhoudelijk en kwalitatief goed zijn als die aangeboden zouden worden bij bijvoorbeeld lokale media.
De mediamakers vragen niet om medelijden en hun producties zijn niet bedoeld als schattig of ontroerend omdat er personen met een verstandelijke beperking aan hebben gewerkt. „Af en toe moet ik afwijzen, dan zijn ze soms in tranen”, zegt Ruijs. „Ik kan doen alsof ik het goed vind, een aai over de bol geven. Maar hoe brengt dat iemand verder? We gaan discussies aan waardoor ze sterker worden”.
Het is niet relevant of je autisme hebt of in een rolstoel zit, als je maar je werk doet, vindt Ruijs. Heijkamp: „Ook zijn ze vaak snel blij met het behalen van kleine doelen, waarvan ze genieten. Iets waar wij heel veel van kunnen leren”. Volgens beiden groeit het zelfvertrouwen van deze groep als ze een dagje meelopen in het Mediapark in Hilversum, decorbouwen tijdens een awardshow of een snuffelstage doen bij een krant. „In de afgelopen jaren is het maar een paar keer voorgekomen dat redacteuren de redactie hebben verlaten. Zij konden namelijk betaald aan het werk in de media”, zegt Ruijs.
Het doorstromen als volwaardig redacteur en er geld mee verdienen komt te weinig voor, zeggen Ruijs en stichtingsdirecteur Heijkamp. Zo zorgen de praktische dingen als drempels en urinoirs al voor problemen. En deze groep mensen ziet zichzelf te weinig terug als inspiratiebron in de media. Minder dan één procent van de mensen met een verstandelijke- of fysieke beperking komt aan het woord op televisie, blijkt uit onderzoek van het Commissariaat voor de Media (2023). En als ze in beeld komen in bijvoorbeeld reclames of te gast zijn in tv-programma’s, hebben ze vaak „stereotiepe rollen” als helden, slachtoffers of patiënten.
Een voorbeeld van hoe het wel anders kan is het tv-programma van presentator Paul de Leeuw, Pauls Social Club (NTR). „Daar werken mensen met een verstandelijke beperking voor en achter de schermen mee”, zegt Heijkamp.
Een redacteur met een kort zwart leren jasje aan loopt de redactie binnen. „Ik heb ook nog wat te vertellen over mijn werk”, zegt Bas van Hoek (26). Hij maakte eerder een goedbedoelde, sarcastische opmerking over de verstandelijk beperking van zijn collega Van Rijswijk, de horrorliefhebber. Van Hoek veegt zijn groenblauwe haren naar achteren. „Ik ondertitel de filmpjes en er zitten nooit spelfouten in ofzo”, zegt Van Hoek terwijl hij straks naar zijn computerscherm kijkt. Als hij geen redactiewerk doet, werkt hij met een softwaretool aan zijn eigen vormgeving en animaties.
Dat animeer-programma staat niet op iedere computer, zegt Van Hoek: „Als ik die wil gebruiken, moet ik helaas wel echt op tijd in de ochtend komen.” Zijn creaties deelt hij met zijn leraar, een animator die bij de VPRO werkt. „Het is een perfecte manier om connecties te maken. Als mijn werk de VPRO haalt, zou ik dat heel erg leuk vinden.„
De ambitie van de redacteuren blijkt uit de grote animo om met NRC te willen praten. Een 37-jarige redacteur die in een elektrische rolstoel zit, rijdt achter de verslaggever aan: „Ik heb ook nog wat te vertellen over mijn werk!”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Stukken die je helpen om je leven fijner en je carrière beter te maken