Misschien nog wel meer dan onder het overbelaste aanmeldcentrum voor asielzoekers, lijdt Ter Apel onder de negatieve beeldvorming. Daar wil het Oost-Groningse dorp met een expositie graag iets tegenover stellen. ‘Het is heerlijk wonen hier, maar daar hoor je nooit iets over.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
Als Henrie Borchers voor zijn werk buiten Ter Apel kwam, moest hij zich altijd verweren. ‘Daar kun je toch niet meer wonen?’, klonk het steevast. ‘Het was altijd meteen negatief. Terwijl Ter Apel zoveel meer is dan het aanmeldcentrum’, zegt Borchers.
De ruimte, het bos, het rijke verenigingsleven – en niet te vergeten het grootste waterpolotoernooi van Europa. ‘Kijk om je heen: het is gewoon heerlijk wonen hier, maar daar hoor je bijna nooit iemand over’, zegt partner Vera Kuipers, met baby Luuk op de arm, in het 15de-eeuwse kloostergebouw dat nu dienst doet als museum. Precies daarom werkten ze graag mee aan de tentoonstelling die ook de andere, minder bekende en in veel opzichten mooiere kanten van het Oost-Groningse dorp moet belichten.
‘Als we niet oppassen, wordt heel Nederland één groot Ter Apel. Dat willen de mensen niet. Dat wil ik niet. Dat wil het kabinet niet’, zei toenmalig minister Marjolein Faber vorig jaar, op zomaar een dinsdagmiddag in de Tweede Kamer, ver weg in Den Haag.
Niet vaak werd een plaats in Nederland zo vaak gereduceerd tot een onderdeel ervan en tot schrikbeeld gemaakt als Ter Apel de afgelopen jaren. Ja, het dorp (10 duizend inwoners) heeft last van het stelselmatig overbelaste aanmeldcentrum voor asielzoekers aan de rand van het dorp, en dan met name van een relatief kleine groep raddraaiers die geen uitzicht hebben op een verblijfsstatus.
Maar misschien nog wel meer lijdt het dorp onder de voortdurende en eenzijdige negatieve beeldvorming, merkte Marjan Brouwer. Zij begon ruim twee jaar geleden als directeur van Museum Klooster Ter Apel. In gesprek met plaatselijke ondernemers en de gemeente kwam het idee op om daar iets tegenover te stellen. ‘In eerste instantie niet zozeer naar buiten toe, maar voor het dorp zelf.’
Ze ging met inwoners in gesprek, over het leven in Ter Apel. ‘Dat het een keer niet in de eerste plaats over het aanmeldcentrum hoefde te gaan, was voor velen een opluchting.’
Het trof Brouwer hoe genuanceerd en meerstemmig de respons was. De interviews met inwoners – 25 stuks – maken onderdeel uit van de zondag geopende expositie Groeten uit Ter Apel in het museum. Inwoners maakten ansichtkaarten om het beeld van het dorp te corrigeren, en verenigingen die de sociale ruggengraat vormen van het dorp maakten vaandels.
Dat de beeldvorming pijn doet, bleek vorig jaar ook uit een onderzoek dat de gemeente Westerwolde, waartoe Ter Apel behoort, liet uitvoeren naar de maatschappelijke kosten en baten van het aanmeldcentrum. Inwoners zijn de overlast zat, en vinden dat de rest van Nederland het dorp als een afvoerputje beschouwt. Maar, concluderen de onderzoekers daarnaast: ‘Wat veel respondenten ook steekt is het slechte imago dat Ter Apel, dankzij de voortdurende overlast en negatieve publiciteit, inmiddels heeft in de rest van Nederland en daarbuiten.’
Winkeliers doen hun beklag over wegblijvende klanten en dalende omzet. ‘Het toerisme ligt compleet stil. Terwijl Ter Apel heel veel te bieden heeft.’ Het tast zelfs de eigenwaarde van inwoners aan. ‘Ter Apel was altijd een fijn dorp om te wonen’, merkt een van de inwoners op. ‘Nu is de situatie totaal anders en schaam ik me soms om de naam te noemen.’
Er gaat een zichzelf versterkende werking van de beeldvorming uit, meent een inwoner. ‘Als er niet zoveel negatieve berichtgeving zou zijn in de media, zouden er wellicht meer gemeenten zijn die asielzoekers willen opvangen.’ Nu is de dagkoers het refrein: zitten er meer of minder dan de afgesproken 2.000 asielzoekers in het aanmeldcentrum? Met de dwangsommen die het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) moet betalen als dat aantal overschreden wordt, wil de gemeente volgend jaar het dorpscentrum opknappen.
De ervaringen van inwoners, zo blijkt ook tijdens de expositie-opening, zijn wisselend. Johan (72) vertelt hoe hij een Algerijn betrapte tijdens een inbraak en laptopdiefstal. ‘Hij vluchtte zo Duitsland in.’ Maar, zegt hij erbij: ‘Het is een kleine groep, en er gaat hier ook veel goed.’
Pieter de Graaff (91) kwam twintig jaar geleden vanuit Den Haag naar Oost-Groningen. ‘Ons viel meteen op: iedereen groet elkaar hier.’ Nu gaat hij nog regelmatig naar ‘het Westen’. ‘En ik moet elke keer weer uitleggen: nee hoor, wij hebben geen problemen. De Syriërs zitten gewoon bij ons in de kerk.’
Politici kunnen zich beter inspannen voor een tweede aanmeldcentrum elders om Ter Apel verlichting te bieden, meent hij, in plaats van het dorp steeds als negatief voorbeeld te stellen. ‘Ze verpesten hier de sfeer.’
Voor Jaap Velema, burgemeester van gemeente Westerwolde, is het een voortdurend dilemma. ‘Ik moet als burgemeester de problemen benoemen: de frustratie van winkeliers en buurtbewoners, maar ook de zorgen over de tekortschietende en soms onveilige opvang’, zegt hij. ‘Wat ontbreekt, is het bredere verhaal. Niet alleen de uitersten, maar ook het midden.’
Daarom is de tentoonstelling een verademing, zegt hij. ‘Wij voelen ons verbonden met deze plek en bevoorrecht om hier te wonen. Maar als je vertelt dat je uit Ter Apel komt, is de vraag ‘Hoe is dat?’ nooit positief bedoeld. Dat is frustrerend en doet het dorp geen recht. Het enige voordeel is dat we nooit hoeven uit te leggen waar het ligt.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant