Relaties Een huwelijk tussen verschillende religies kan in India op weerstand stuiten. Stellen zoeken naar mogelijkheden. „De bruiloft ging om ons, niet ons geloof.”
Fotograaf Mahesh Shantaram fotografeerde de Indiase huwelijkscultuur. Daarvoor woonde hij 150 huwelijken in zes jaar tijd bij, zonder dat er voor hem werd geposeerd. De geinterviewden uit dit artikel staan niet op de foto.
Eén jaar is Uday nu getrouwd, en elke zondag brengt hij zijn echtgenote Melissa naar de kerk in de middelgrote stad in het noorden van India waar ze samenwonen. Hij gaat zelf niet naar de mis, want hij is hindoe. „Maar ik weet hoe belangrijk haar religie voor Mel is.”
Veel buren weten niet van deze zondagse routine. Dat in hun relatie twee religies samenkomen, probeert het stel niet te etaleren. Daarom willen ze hun achternaam ook liever niet in dit artikel. Want al hebben ze hun bruiloft uitbundig gevierd, vorig jaar augustus, ze beseffen dat zij atypisch zijn in India.
Hoewel het land – meer dan 1,4 miljard inwoners – bekendstaat als divers kan zo’n interreligieus huwelijk veel aversie, afkeuring en zelfs geweld op roepen.
Uit gegevens van de overheidsenquête National Family Health Survey blijkt dat in 2016 niet meer dan 2,1 procent van de huwelijken ‘interreligieus’ was. Ook huwelijken tussen Indiërs uit verschillende kasten zijn uitzonderlijk: 10 procent van alle huwelijken in 2016.
Eenzelfde beeld kwam naar voren uit grootschalig onderzoek in 2021 van het Amerikaanse onderzoeksbureau PEW. 99 procent van de getrouwde hindoes (hindoes zijn met 80 procent van de bevolking de grootste groep) gaf aan te zijn getrouwd met iemand met dezelfde religie. Bij moslims (14 procent van de bevolking) is dat percentage 98 procent, bij sikhs en boeddhisten 97 procent en bij christenen 95 procent.
Het PEW-onderzoek gaf duidelijk weer hoezeer Indiërs leven binnen de gemeenschappen waartoe zij behoren – bepaald door hun religie, sociaal-economische klasse en kaste. Hoewel er minder gearrangeerde huwelijken zijn, trouwen de meeste Indiërs nog altijd binnen hun eigen ‘zuil’. Voor Indiërs gaan religieuze tolerantie en segregatie hand in hand, concludeerde het onderzoeksbureau: belangrijkste uitgangspunt voor de burgers leken herkenning en bescherming van de eigen gebruiken te zijn.
Mahesh Shantaram legde het huwelijksfeest vast, maar fotografeerde de ruimtes ook daarvoor en daarna.
Gemengde huwelijken worden vaak gezien als ‘verboden liefde’, ziet journalist Samar Halarnkar. Hij verzamelt sinds 2019 zulke liefdesverhalen op de Instagram-pagina India Love Project. Mensen die buiten de norm van ‘hun’ gemeenschap een levenspartner vinden, „moeten zich aan de beperkende sociale normen van religie, kaste, etniciteit en geslacht ontworstelen”, zegt Halarnkar aan de telefoon.
Het grootste taboe lijkt te rusten op de interreligieuze relaties. Het nieuwsmedium India Today stelde eerder dit jaar dat 61 procent van de bevolking daar fel tegen gekant is. Deels komt dat door de vrees voor bekering van de vrouw door de man.
In de afgelopen jaren is dat sentiment gevoed, aldus Halarnkar. Hij wijst op het vermeende ‘Love Jihad’-complot: moslimmannen zouden proberen hindoe-vrouwen te verleiden om hen vervolgens tot de islam te bekeren. Die complottheorie past binnen het idee dat moslims via allerlei wegen, waaronder landeigendom en handel, proberen hun maatschappelijke en politieke invloed uit te breiden. Het is een schrikbeeld dat vooral door hindoenationalisten wordt uitgevent. Zij willen dat hindoeïsme de staatsgodsdienst wordt en zien voornamelijk moslims als ‘indringers’ in India.
In deelstaten als Uttar Pradesh, Rajasthan en Madhya Pradesh, die worden bestuurd door de hindoenationalistische partij BJP van premier Narendra Modi, zijn in de afgelopen jaren wetten ingevoerd die vermeende ‘gedwongen bekeringen’ verbieden. In Uttar Pradesh staat daarop sinds vorig jaar tot twintig jaar celstraf.
Deels komen die wetten voort uit het historisch wantrouwen jegens de zendelingen die in het kielzog van de koloniale overheersers India bezochten. Maar in de praktijk wordt door de BJP vooral geappelleerd aan de angst voor de vermeende islamitische ‘liefdesstrijd’. Het anti-bekeringssentiment is in sommige plaatsen zo sterk dat knokploegen geliefden uit elkaar drijven. „Dat gebeurt vooral bij moslim-hindoe-stellen”, zegt journalist Halarnkar, „en vooral in Noord-India” . Daar is de meeste steun voor het hindoenationalisme van de BJP.
Interreligieuze stellen die hun verhalen inzenden naar India Love Project, vertellen dat zij publiekelijk belachelijk worden gemaakt, door hun families verstoten, of te maken krijgen met pesterijen of bedreigingen van buren. Ouders pakken telefoons, bruidsschatten of andere financiële toelagen af, kluisteren hun dochters aan huis of geven de bruidegom aan bij de politie voor gedwongen bekering. Sommige stellen vroegen Halarnkar hun posts te verwijderen van de Instagram-pagina, uit angst voor vergelding of geweld.
In april van dit jaar werden in Uttar Pradesh Mohammed Rehan (een moslim) en zijn hindoeïstische echtgenote Pragathi op straat door een groep mannen omsingeld en mishandeld. Ze waren op weg naar de burgerlijke stand om hun huwelijk te laten registreren.
Ook in Ayodhya, de thuisstad van Melissa in Uttar Pradesh, heerst zulke spanning. Ayodhya is sinds de jaren negentig toneel van geweld tussen verschillende groepen, voornamelijk tussen hindoes en moslims. Voor premier Modi is Ayodhya een bijzonder politiek project: hij zag toe op de bouw en inauguratie van een grote tempel voor de god Ram, op een omstreden locatie waar hindoenationalisten in de jaren negentig een moskee verwoestten.
De christelijke gemeenschap is er „klein en hecht”, vertelt Melissa. Haar ouders waren wel even verbaasd over haar relatiekeuze. „Ze waren er eerder van uitgegaan dat ik met iemand uit de gemeenschap zou trouwen. Maar ze hadden niets tegen Uday.”
De priester had wel zorgen. De kerk waar Melissa voor God wilde trouwen, zou de verbintenis publiekelijk moeten aankondigen. Dat is onderdeel van de speciale wetgeving die sinds 1954 de mogelijkheid biedt om interreligieuze huwelijken wettelijk te registreren. Er geldt een mededelingsplicht van dertig dagen – alle tijd voor stemmingmakerij over het voorgenomen huwelijk door strenge hindoenationalisten.
De handen van Uday en Melissa bij hun bruiloft
Uit vrees voor verstoring van de ceremonie door ‘burgerwachten’ durfde de priester een kerkelijke trouwerij niet aan. Hij kon een burgerlijk huwelijk inzegenen in het bijzijn van een kleine groep intimi. De ceremonie in de kerk was dus bij lange na niet zo uitbundig als het feest dat Uday en Melissa later hielden in Hyderabad in een attractiepark dat ook dienst doet als filmlocatie.
Trouwen in de kerk was belangrijk voor Melissa en zeker haar ouders, vertelt ze. „Gelukkig vonden we een vorm, na veel overleg. Het was een beetje een afgezwakte versie, maar ook veilig.”
Als Uday dieper nadenkt over de noodzaak van zo’n oplossing, kan hij zich flink opwinden. „Dit is het probleem van hordes kortzichtige fanatici. Het is bizar dat mensen van buitenaf, die ons niet kennen, zich hiermee bemoeien.”
Ondanks de verdachtmakingen én bedreigingen waarmee stellen met verschillende achtergronden te maken krijgen, denkt journalist Halarnkar dat er langzaam meer interreligieuze en inter-kaste huwelijken bijkomen. „Er is meer sociale mobiliteit in het land. Mensen ontmoeten elkaar op de universiteit of op de werkvloer, buiten hun groep. Ze zijn jong en willen hun hart volgen, dat kun je niet tegenhouden.”
„Mensen uit de hogere kasten, maar vooral mensen met een betere economische positie in de Indiase maatschappij hebben de ruimte om die relaties aan te gaan”, zegt hij. „Bot gezegd: zij hebben meer sociale zekerheid. Ze leven niet op plekken waar de klappen vallen.”
Dat in sommige kringen meer kan, blijkt uit het beeld dat de zestigjarige Joyshri Neelkanth (60) schetst. Zij en haar echtgenoot Shabank (61) zijn een gemixt stel. Zij komt uit West-Bengalen, hij uit de veel zuidelijker deelstaat Andhra Pradesh. Daardoor hadden ze alleen al een verschillende moedertaal.
De afgelopen twee jaar was het „spitsuur” voor hen: hun oudste zoon trouwde, en volwassen kinderen van Joyshri’s boezemvriendinnen – vijf in totaal. De vriendinnengroep ontmoette elkaar in de jaren zeventig op de Jawaharlal Nehru University in New Delhi. Ze hielden altijd nauw contact. De bruiloften van hun kroost zijn „heerlijke reünies”.
In die rits gelegenheden viel één ding op: alle pasgehuwden waren op enige manier ‘gemixt’. Sommige stellen hebben verschillende religies, anderen komen uit zulke verschillende delen van het land dat ze elkaars taal niet spreken. In veel gevallen kennen de partners elkaar van de universiteit. „Telkens zagen we een nieuwe combinatie van rituelen en talen”, vertelt Joyshri. „Zulke verscheidenheid in de koppels is toch wel een soort unicum in India. Het komt denk ik voort uit de opvoeding die wij onze kinderen hebben gegeven – best progressief.”
De auto waarin een bruidspaar thuis vertrok.
Joyshri en Shabank gingen de kinderen voor, met hun afkomst uit heel verschillende delen van India. Ze ontmoetten elkaar in Delhi en voedden daar hun twee zoons op. Voor Joyshri’s ouders was het, ruim dertig jaar geleden, wel wennen dat zij „een niet-Bengaal” aan hen voorstelde.
Shabank kon het ijs met zijn schoonouders breken door het beetje Bengaals dat hij als kind tijdens zomervakanties in Kolkata had opgepikt. In de eerste jaren van hun huwelijk leerde Joyshri over de Zuid-Indiase keuken: „Bij elk bezoek stonden mijn schoonmoeder en schoonzus klaar om me een nieuw gerecht te leren. Dat ging heel natuurlijk.”
Voor het hele gezin is die gemengde achtergrond iets om trots op te zijn, stellen ze. Hun zoons bewegen zich gemakkelijk in allerlei sociale situaties. Joyshri lacht. „De oudste is ons al opgevolgd met een gemengd huwelijk, nu wordt het een soort sport: zoveel mogelijk barrières doorbreken. Maak het interessant voor ons als familie!”
Gevraagd naar zijn opvoeding vertelt ook Uday over zijn ‘voorgeleefde’ voorbeeld: „Mijn ouders komen beiden uit zuidelijk, hindoeïstisch India, maar mijn moeder behoort tot de hoogste kaste en mijn vader niet. En samen werkten ze aan hun academische carrières. Toen ik zei dat ik een christelijke vrouw had ontmoet, maakten zij zich niet druk om de religieuze verschillen.”
De twee ouderstellen zetten zich vol in voor de dubbele ceremonie. Was de kerkelijke ceremonie in Ayodhya noodgedwongen sober, Uday’s familie probeerde dat ruimschoots goed te maken in zijn thuisstad Hyderabad, zo’n dertienhonderd kilometer ten zuiden van Ayodha. Daar werd een feestlocatie afgehuurd in Ramoji Film City, een enorm filmstudiocomplex. De honderden hectaren zijn ook opengesteld als attractiepark voor bezoekers en sommige van de grote filmsets kunnen worden afgehuurd. „Voor iedereen die Hyderabad kent, is Ramoji Film City een begrip. Alle kinderen gaan er op schooluitje”, vertelt de bruidegom.
Melissa droeg een witte bruidsjurk, met volle rok. Hindoeïstische bruiden dragen meestal rood, de kleur die symbool staat voor voorspoed en liefde. Het was een idee van Udays moeder dat Melissa een outfit zou kiezen die beter past „bij mijn eigen beeld van een bruid”, vertelt zij opgetogen. In Hyderabad werd hun huwelijk ingezegend door een hindoepriester tijdens een kleine ceremonie in Udays ouderlijk huis.
De moeder van de bruidegom had meer uitzoekwerk gedaan. Ze verzocht de familiepriester het zogeheten Satyanarayan-ritueel uit te voeren, dat minder vaak voor huwelijksceremonies wordt gevolgd maar wel belangrijk is voor Zuid-Indiase families zoals die van Uday.
Belangrijke bijkomstigheid: als in de pooja, de ceremonie, de god Vishnu wordt aangeroepen, hoeven de deelnemers niet hun specifieke geloof of sekte bekend te maken. „De bruiloft ging om ons, niet ons geloof. Daarover zullen we de rest van ons huwelijk met elkaar overleggen. Voor de ceremonies wilden we een oplossing vinden om aan beide families tegemoet te komen”, zegt Uday. Melissa: „We willen niemand krenken.”
Het huwelijksfeest is volgens Shantaram vaak een bekroning van onderlinge relaties tussen families waarvoor al sinds de geboorte van een dochter wordt gespaard.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC