Weet u nog? Zes jaar geleden werden we nog niet doodgegooid met AI. We láchten om complotdenkers. Maar nu de laatste ontwikkelingen steeds meer beginnen te lijken op een dramaserie, verbaas ik me niet meer over de bizarre wendingen die ik dagelijks in het nieuws lees. Daarom schrok ik ook niet toen ik las dat er online bijna 30 miljoen euro werd vergokt rond de Nederlandse verkiezingsuitslag.
Wat ik wél meteen dacht: Nederlandse verkiezingsuitslagen zijn vrij voorspelbaar, waarom zou je daar op gaan gokken? Tuurlijk, elke verkiezing kent uitschieters. Zo is het inmiddels een stabiel gegeven dat conservatief Nederland in de politieke stoelendans regelmatig een nieuwe ‘messias’ kiest.
Maar in grote lijnen weet ik wat ik ongeveer moet verwachten: progressieven doen inhoudelijke concessies en verliezen de strijd om aandacht, terwijl extreemrechts blijft groeien. Want ook dit jaar hebben progressieven, ondanks de winst van D66, wéér terrein verloren. Waardoor zou dat komen?
Over de auteur
Freya Terpstra is expert op het gebied van desinformatie & anti-rechtenbewegingen. In de maand november is zij gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier meer over ons beleid.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Wat ik denk: progressieve politieke bewegingen kwijnen langzaam weg omdat veel van hen koppig blijven leven in het verleden en weigeren mee te doen met het huidige politieke spel. Dus dit is mijn betoog voor alle progressieven, van politici tot activisten: we moeten opnieuw leren hoe we onze boodschappen overbrengen aan het grote publiek. En daarbij kunnen we een hoop leren van zij die het spel wél spelen.
De politieke geschiedenis kent, als we die even heel platslaan, periodes waarin ratio de boventoon voert en periodes waarin emotie zwaarder weegt. Hoe je je boodschap het beste overbrengt, hangt dus nogal af van of je spreekt op een traag politiek forum of in een luidruchtig theater.
Zo is het in tijden waarin emotie de boventoon voert vooral belangrijk wat voor gevoel je boodschap oproept. Dat dit de nieuwe politieke realiteit is, werd pijnlijk duidelijk tijdens een inmiddels historisch fragment uit een tv-debat van de vorige verkiezingscampagne in 2023, toen een vrouw in het publiek vertelde haar eigen risico niet meer te kunnen betalen. De technocratische reactie van Frans Timmermans, die weliswaar inhoudelijk klopte maar emotioneel geen voldoening gaf, verloor het volledig van Geert Wilders die woedend op de bres sprong voor de vrouw met een bijstandsuitkering (maar na de verkiezingen uiteindelijk niks voor haar deed).
Dit beslissende moment had een wake-upcall moeten zijn voor alle progressieve politici.
Politieke boodschappen van nu werken het best als ze een simpel verhaal vertellen. Langdradige nuanceringen houden in het beste geval de aandacht van de kiezer niet vast, en worden in het ergste geval gebruikt als hét bewijs dat je out of touch bent met de ‘gewone mens’. Daarnaast kosten nuanceringen veel tijd en een hoop moeilijke woorden. Dat zijn grote obstakels wanneer het politieke strijdveld steeds vaker op sociale media wordt gevolgd.
De kritiek dat als we naar dit advies luisteren, we onze standpunten zouden verloochenen, is onzin. Extreemrechtse kreten lijken misschien zonder inspanning geformuleerd, maar achter de schermen wordt veelal geknutseld aan deze soundbites. ‘Ik wilde je een korte brief schrijven, maar dat kostte te veel tijd, dus het werd een lange brief’, zei filosoof Blaise Pascal ooit zo treffend.
Extreemrechts blinkt uit in de ‘mythische’ vertelling: grote verhalen en fabels die het gevoel geven dat je als individu deel uitmaakt van iets groters. De omvolkingsmythe is daar het meest bekende voorbeeld van. Progressieven lijken soms bang voor dit soort verhalen. Alsof de ‘mythische vertelling’ alleen kan in de vorm van racistische fabels en spookbeelden.
Maar dit soort verhalen zijn zo oud als de mensheid en hebben bewezen mensen met elkaar te kunnen verbinden. Zo bouwen wij onze nationale identiteit op mythes over Nederlandse helden als Willem van Oranje of de Soldaat van Oranje (over wie de verhalen inmiddels wel erg aangedikt zijn). En juist nu hebben veel mensen behoefte aan het gevoel ergens toe te behoren.
Wat een verademing was het dan ook om de overwinningsspeech te horen van Zohran Mamdani, de nieuwe progressief-linkse burgemeester van New York en politiek icoon in wording.
‘For as long as we can remember, the working people of New York have been told (...) that power does not belong in their hands’, zo begon Mamdani zijn speech. ‘Fingers bruised from lifting boxes on the warehouse floor, palms calloused from delivery bike handlebars, knuckles scarred with kitchen burns: these are not hands that have been allowed to hold power. (...) Tonight, against all odds, we have grasped it.’
Mamdani heeft tijdens zijn campagne volop de kracht van het theatrale, de simpele boodschap, en het mythische verhaal omarmd. Dit is hoe je een politieke beweging leven inblaast. Het is dan ook niet verrassend dat Mamdani’s campagne naar eigen zeggen meer dan 100 duizend vrijwilligers aantrok, en direct na zijn overwinning 50 duizend sollicitaties ontving van aanhangers die zich nóg meer willen binden aan de nieuwe beweging.
De gigantische aandacht die hij internationaal geniet, laat zien dat mensen snakken naar dit soort verhalen. Mamdani heeft het beeld van een progressieve politiek in verval volledig doorbroken in de Verenigde Staten. Nu wij in Nederland nog.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant