Sinds zijn vertrek uit Brussel houdt Diederik Samsom zich bezig met initiatieven rond energietransitie. Een zonnepark aan de voet van de Sinaï bijvoorbeeld. Niet echt supergroen, zou je denken. ‘Het zal bij sommigen tot opgetrokken wenkbrauwen leiden.’
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
De kans is klein dat Diederik Samsom ooit nog aan iets zal werken dat zo veel impact heeft als toen in de zomer van 2019. Als kersverse kabinetschef van Eurocommissaris Frans Timmermans legde hij in die maanden in Brussel de basis voor het Fit for 55-pakket: dertien nieuwe wetsvoorstellen, met als hoofddoel 55 procent CO2-reductie in de EU. Een nooit eerder vertoonde groene ruk aan het stuur van Europa’s economie.
Inmiddels stuurt Brussel weer hard terug. Want Europa maakt zich zorgen over zijn concurrentiepositie, regeringen vrezen de boze burger die dure klimaatmaatregelen niet meer pikt. En ook Samsom is uitgespeeld in Brussel. Inmiddels is hij als zelfstandig adviseur en bestuurder betrokken bij twaalf bedrijven en organisaties die werken aan de energietransitie. Daarnaast is hij in te huren als spreker, heeft hij een podcast en schrijft hij columns voor de Volkskrant.
Maar Samsoms geloof in Brussel is gebleven, blijkt uit het boek Groene supermacht. Hoe Europa de wereld kan verduurzamen dat komende week verschijnt. Het bevat, zoals te verwachten valt van de pragmatische rasoptimist, een bemoedigende boodschap voor klimaatwanhopigen. Europa mag nu dan even andere zorgen hebben, de afgelopen jaren hebben bewezen dat de EU, als het om vergroening gaat, in een geweldige positie verkeert, aldus Samsom.
‘Ik ben natuurlijk een beetje een dominee’, zegt hij over zijn behoefte om over die Europese toekomstdroom te schrijven. ‘Als ik in iets geloof, wil ik er ook over preken.’
Waar komt die drive vandaan?
‘Ik duw en trek nu al ongeveer dertig jaar in verschillende rollen aan klimaat- en energiebeleid. En zo effectief als ik in Brussel kon zijn, is wel heel bijzonder. Terwijl ik eigenlijk met een relatief laag verwachtingspatroon naar de Europese Commissie vertrok. Ik vond mezelf wel pro-Europees. Maar was, als ik terugkijk, ook gewoon besmet met het Haagse adagium dat je nooit, maar dan ook nooit, liefdevol over Brusselse instituties moet spreken.’
Ten onrechte, dus.
‘Ja. Want er gebeuren in Brussel magische dingen. Die gekke constructie met de Commissie, de lidstaten en het Europees Parlement is democratisch op een rare, onbeholpen manier in elkaar gezet. Maar in combinatie met geweldige ambtenaren kan dat dus wel heel goed doordacht beleid opleveren, met grote impact. Heel anders dan in Den Haag, waar de leiders van de coalitie afgelopen voorjaar in een zaaltje met rode hoofden tegenover elkaar zaten, en vervolgens naar buiten kwamen met een boodschappenbonus en een huurbevriezing. Domme, ineffectieve maatregelen die mede daarom ook alweer van tafel zijn.
‘Ik wilde mensen ook geruststellen dat klimaaturgentie al jaren een golfbeweging maakt. Nu zakt die misschien weg, maar ze komt ook weer terug. Helaas zorgt het klimaat daar zelf voor.
‘En ik wilde vertellen over het beste nieuws: de opmars van groene techniek. Die is niet meer te stoppen, wat mij enigszins ontspannen maakt over de wereldwijde verrechtsing van de politiek.’
In zijn nieuwe leven zit Samsom met zijn neus boven op die technologische ontwikkelingen. Zo is hij betrokken bij het bedrijf Return Energy, dat mega-accu’s exploiteert waarmee het stroomnet kan worden ontlast. En bij Elysian, een start-up die een commercieel elektrisch vliegtuig ontwerpt.
Als hij zijn oude en zijn nieuwe leven beschouwt, dan ziet hij de oud-wethouders voor zich met wie hij in de PvdA-fractie in de Tweede Kamer zat. ‘Zij voelden dat hun werk in Den Haag grote impact had, maar dat het ook wel weinig concreet was. Als je als wethouder in een stad een fietsenrek verplaatst, zijn de consequenties ervan meteen zichtbaar. Dat ervaar ik nu ook. Het gevolg van de projecten waarbij ik betrokken ben, is kleiner, maar het is wel heel tastbaar.’
Voelt u voor het bedrijfsleven een vergelijkbare passie als voor de politiek?
‘Ik ben verknocht aan de publieke zaak. Ik heb ook geen aandelen en krijg een salaris, omdat het duidelijk moet zijn dat ik dit niet doe voor het geld. Het gaat me om de maatschappelijke impact.
‘En die impact is er zeker. Neem het project in Egypte waarbij ik als adviseur betrokken ben. Het kan nog op duizend manieren fout gaan, maar het plan is echt groot. Renergy Egypt wil aan de voet van de Sinaï-bergen honderd vierkante kilometer aan zonnepanelen neerleggen en in de bergen een groot stuwmeer bouwen. Als de zon schijnt, wordt er gigantisch veel water in het meer gepompt. Dat kan dan 24 uur per dag een grote waterkrachtcentrale aan de gang houden.’
Hoe bent u daarbij betrokken geraakt?
‘Ik was zeven jaar geleden al met een groep op zoek naar de ideale plekken op de planeet om zonne-energie op te wekken. In de bandbreedte waar de zon maximaal schijnt, is veel zee en oerwoud. Maar in bijvoorbeeld Brazilië, India, Egypte en Marokko zijn zeer geschikte plekken voor grootschalige zonneparken. Toen ik uit Brussel wegging, werd ik benaderd door een Nederlandse ondernemer die in Egypte bezig was met een vuilverbrandingsinstallatie. Hij zag de kansen in de Sinaï. Het oorspronkelijke idee was om daar waterstof te maken voor de Europese industrie. Maar nu willen we in eerste instantie vooral Egypte van betaalbare groene stroom voorzien.’
Is dat geen gek project voor een linkse politicus? Een woestijn volleggen met zonnepanelen in een land dat door een dictator wordt geleid. Waarschijnlijk ook nog eens met zonnepanelen uit China en investeerders uit het Midden-Oosten?
‘Ik kijk naar 120 miljoen Egyptenaren, van wie een groot deel hoogopgeleid is. Als zij toegang krijgen tot betaalbare en groene elektriciteit, kan dat een grote verbetering geven voor hun kwaliteit van leven en voor het klimaat. Er zijn overigens nu ook Europese investeerders geïnteresseerd geraakt.’
U ziet het als een idealistisch project?
‘Ja. Europa plus de buren, de hele rand eromheen, dat heeft alles wat nodig is om een groene geopolitieke supermacht te zijn: grondstoffen, energie, demografie. Maar dan moet je dus niet terugschrikken om bij te dragen aan de ontwikkeling van Noord-Afrika.’
Toch zal dit plan onder uw groenste vrienden wel tot opgetrokken wenkbrauwen leiden.
‘Bij sommigen misschien wel, die zien zo’n lelijke blauwe plaat in de woestijn niet zitten. Maar de consequentie van die opvatting is dat de welvaart in de wereld dan niet houdbaar is. Dat we met z’n allen een paar tandjes terug moeten. Dat vind ik geen goed uitgangspunt.’
U bent duidelijk geen degrowther, een ontgroeier.
‘Nee. Groei is uiteindelijk de optelsom van miljarden wereldburgers die proberen hun leven elke dag een beetje beter te maken voor zichzelf en voor hun kinderen. Dat is iets wat je niet uit de mens kunt halen. En dat moet je ook niet willen. Maar je moet het wel bijsturen. Ik ben ervan overtuigd dat, als je puur naar energie kijkt, er tien miljard mensen op aarde kunnen leven in Europese welvaart.’
Over de energie bent u optimistisch. Maar over voedsel minder.
‘Ja, daar gaat het een stuk minder snel. We zullen meer plantaardige eiwitten moeten eten. Maar het omgekeerde gebeurt. Door de toegenomen welvaart in de wereld wordt in veel landen juist steeds meer vlees en zuivel genutigd. Dus daar is wel reden voor bezorgdheid.’
Waarom heeft u zich niet op dat onderwerp gestort?
‘Ik heb wel gekeken naar start-ups die daarmee bezig zijn. Rond het vliegveld van Tel Aviv in Israël blijkt een heel ecosysteem te bestaan van bedrijven die geweldige dingen doen op het gebied van biotech en precisiefermentatie. Bijvoorbeeld met plantaardige eiwitten camembert of leer maken. Maar start-ups in Israël zijn nauw verbonden met het leger daar, en dat leek me geen goed idee.’
Dit boek komt uit terwijl in Den Haag de formatie is begonnen. Is het boek een verkapte sollicitatie voor het ministerschap van Economische Zaken en Klimaat?
‘Ik ben in mei met dit boek begonnen. Toen was er nog geen sprake van een aankomend kabinet. Het antwoord is dus nee.’
Maar zou u minister willen worden?
‘Toen ik ooit een kabinet mocht samenstellen, zeiden sommige potentiële bewindslieden nee. Daar ben ik nog steeds niet overheen. Ik vind namelijk dat dat niet kan. Zo veel mensen, ook ik, hebben veel van wat ze doen te danken aan de partij. Dus als die belt met de mededeling dat je een rondje in het landsbestuur mee moet, dan zeg je in principe ja. Tenzij je goede privéredenen hebt om dat niet te doen. Die heb ik niet. Maar dat wil niet zeggen dat ik hoop dat dat telefoontje komt. Want dat hoop ik dus eigenlijk niet.’
Waarom niet?
‘Omdat ik inmiddels al die interessante andere dingen ben gaan doen. Dat moet ik dan weer uit mijn handen laten vallen.’
Diederik Samsom: Groene supermacht. Hoe Europa de wereld kan verduurzamen. De Correspondent; 256 pagina’s; € 22,00.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant