Madame Bovary-schrijver Gustave Flaubert werd er geboren en Jeanne d’Arc belandde er op de brandstapel: Rouen is een stad vol gedoemde passie en hartstocht.
is schrijver, tv-redacteur en journalist. Voor Volkskrant Magazine maakt ze een reisrubriek.
‘Morgen om 11 uur in de kathedraal.’
‘Ik zal er zijn!’, riep hij en greep haar handen; zij trok ze los.
Voor Emma Bovary begint haar neergang in de kathedraal van Rouen, waar ze een rendez-vous heeft met haar aanstaande minnaar Léon. Gustave Flaubert beschrijft in Madame Bovary hoe Léon tussen de zijbeuken ijsbeert, wachtend op Emma met haar ranke laarsjes en ruisende japon. ‘Zij zou komen (…), met al die elegantie waarvan hij nog nooit had geproefd, en met de onnoemelijke verleidelijkheid van de bezwijkende deugd. De kerk rees als een reusachtig boudoir rondom haar op; de gewelven bogen zich over, om haar in het halfduister haar liefde te horen opbiechten; de kerkramen straalden en kleurden haar gezicht.’ Emma komt aangeruisd, maar ze twijfelt en bidt in de Mariakapel om kracht om de overspelige verleiding te weerstaan. Maar even later, in een wilde koetsrit door Rouen, is er geen houden aan en barst de affaire los die Madame Bovary naar de afgrond zal leiden.
Flauberts Madame Bovary verscheen in 1856, veertig jaar vóór de kathedraal van Rouen vastgelegd zou worden door Claude Monet. 28 keer schilderde de impressionistische kunstenaar hoe het licht viel op de Cathédrale Notre-Dame, in zon en regen, ’s ochtends en ’s avonds; 28 keer een andere westgevel, in grijs, paars of bruinrood. Monets kathedralenserie was weer 130 jaar vóór deze onstuimige tussen-herfst-en-winter-in-dag in 2025, waarop wolken snel overdrijven en er soms ineens zon op de gotische torenspitsen flitst. De vogels zijn even onrustig als de wolken. Binnen in de kathedraal geen geruis, maar een skwiek skwiek van sneakers op de plavuizen. Een schoolklas schuifelt braaf langs een rij heiligen, waarvan sommigen het hoofd zijn kwijtgeraakt in de loop der eeuwen, en langs de tombe met het hart van de Engelse koning Richard Leeuwenhart. Echt, alleen zijn hart?! De klas stopt voor een beeld van de vrouw die hier haar hart en leven verloor: Jeanne d’Arc. Het meisje dat een leger leidde in de Honderdjarige Oorlog tegen de Engelsen en op de brandstapel belandde.
Zij heeft, aan het eind van de Rue du Gros Horloge met de astronomische klok, haar eigen kerk op het plein. Het golvende puntdak van de Église Sainte-Jeanne d’Arc doet niet toevallig aan een vlam denken, precies hier stond in 1431 de brandstapel. De heilige Jeanne is belangrijk voor Rouen, net als Monet, maar Gustave Flaubert ook zeker. Nog altijd. De schrijver van L’Education sentimentale, Salammbô en Madame Bovary werd in 1821 in Rouen geboren en ging er naar het Corneille-lyceum. ‘Flaubert is een van de meest gelezen schrijvers van Frankrijk, jaarlijks worden nog steeds 50.000 exemplaren van Madame Bovary verkocht’, zegt Jacques Letertre. Hij is de oprichter van verschillende Franse literaire hotels en van Hôtel Gustave Flaubert in Rouen. ‘Opvallend genoeg kennen bijna al onze gasten Flaubert, ook buitenlandse bezoekers. En er is altijd veel interesse in ons kaartje met flaubertiaanse plekken, zoals Musée Flaubert, gevestigd in het oude ziekenhuis waar Flaubert zijn jeugd doorbracht, omringd door armoede, pijn en dood.’
In de romans van Flaubert komen Rouen en het Normandische platteland vaak terug. Zeker in Madame Bovary, Flauberts (voor toen) schandaleuze debuutroman over boerendochter Emma, die een man heeft en een dochtertje, maar nauwelijks iets omhanden. Ze verveelt zich in haar grauwe modderdorp en verlangt naar niets anders dan een meeslepende liefde en een mythisch leven in Parijs, naar dansen in spiegelzalen en ‘lange omhelzingen en zuchten in de maneschijn’. Best een monomaan karakter, maar Flaubert beschrijft haar gelaagd en dringt diep in haar gevoelsleven door. Twee minnaars komen op Emma’s pad die haar verlangen niet inlossen. Integendeel. De affaire met Léon begint met duizend kussen en naakte armen in een mahoniehouten hotelbed in Rouen. Maar hoe langer het duurt, hoe meer die extatische liefde wegteert. Emma blijft zielloos achter en ziet geen andere weg dan zichzelf van het leven te beroven. Jacques Letertre van Hôtel Flaubert zegt: ‘Voor mij is Madame Bovary een compromisloos portret van een maatschappij die vrouwen lang tot totale afhankelijkheid heeft veroordeeld. Moederschap, hartstochtelijke liefde, luxe, niets kon hen redden, zelfs de literatuur niet. Volgens Flaubert woonden er duizenden Emma Bovary’s op het Franse platteland.’
Wat zo mooi is aan Madame Bovary, is hoe zinnelijk en bijna filmisch Flaubert over zijn geboortestad schrijft, die, bij gebrek aan Parijs, Emma’s liefdesstad wordt. Het is heel makkelijk om hier, met alle historische vakwerkhuizen, de smalle straten met kasseien en de kathedraal die over de huizen waakt, het Rouen van Emma Bovary op te roepen. Je kunt de geur van talk, leer en olie die toen uit de pakhuizen opsteeg bijna ruiken, de in de cafés geserveerde absint en sigaren bijna proeven, het koetsgeratel bijna horen. Of zoals Flaubert Emma’s gedachten onder woorden bracht: ‘Van deze opeenhoping van leven ging iets duizelingwekkends uit, en haar hart zwol en zwol, alsof de honderdtwintigduizend zielen die hier woonden allen tegelijk de hartstocht uitwasemden die zij hun toeschreef (…). De oude Normandische stad werd in haar ogen een geweldige metropool, alsof zij een soort Babylon binnenreed. Met haar handen aan het raampje van de diligence leunde zij naar buiten en ademde de wind in.’
Rouen is de hoofdstad van Normandië en een treinrit van anderhalf uur vanaf Paris Saint-Lazare, deels langs de Seine. Station Vernon ligt bij Monets waterlelietuin in Giverny.
Het Musée des Beaux Arts (dinsdags gesloten) heeft een grote collectie impressionisten, waaronder een kathedraal ‘in grijs weer’ uit Monets kathedralenserie. Er is een zaal vol heldhaftige Jeanne d’Arcs en een schilderij van Albert Fourié met de stervende Emma Bovary. Soms speelt iemand op de vleugel.
De puntkerk van Sainte Jeanne van architect Louis Arretche werd ingewijd in 1979.
Musée Flaubert et d’Histoire de la Médecine is een excentriek museum bij de Seine. Hier, in het oude Hôtel-Dieu, waar Flauberts vader chirurg was, is Gustaves geboortekamer nog intact. Het museum toont ook geneeskundige praktijken van vroeger, zoals een ziekenhuisbed voor zes patiënten en diverse klysma’s. Want, zoals Flaubert schreef: ‘tous les gens de lettres sont constipés’. Er is een speciale Emma-suite in Hôtel Littéraire Gustave Flaubert
Het hotel heeft ook een bibliotheek met vijfhonderd boeken, een eerste editie van Madame Bovary met een handgeschreven inscriptie van Flaubert en een gipsmodel dat gebruikt is voor het bronzen Flaubert-standbeeld in Rouen.
Dit is een artikel uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant