Dan Wang | China-expert China is een land van ingenieurs die dingen bouwen waar de bevolking trots op is, waar ‘juristenland’ Amerika veel van kan leren, zegt de Amerikaanse China-expert Wang. „Wie zegt dat de industrie daar alleen groot is geworden door overheidssubsidies en technologiediefstal onderschat de Chinezen.”
Hogesnelheidslijn langs de rijstvelden bi de stad Hangzhou.
Op een fietstocht door het bergachtige en relatief arme Zuidwest-China kwam Dan Wang de ene na de andere record-brekende brug tegen: de hoogste van dit, de langste van dat. Dat was op zich al indrukwekkend, maar wat Wang vooral opviel: de mensen in de regio waren extreem trots op hun bruggen. „Met alle bouwprojecten heeft de Communistische Partij hun een gevoel gegeven dat de toekomst beter wordt”, zegt hij per videoverbinding uit Ann Arbor, Michigan, waar Wangs vrouw aan de universiteit werkt.
In de Verenigde Staten, waar de Canadese Wang (1992) nu woont, komt hij niks vergelijkbaars tegen. De infrastructuur verkruimelt, een hogesnelheidstrein in Californië komt niet van de grond en van optimisme over een betere toekomst is nergens sprake. Het contrast tussen de twee grootmachten is een van de hoofdthema’s in zijn boek Breakneck: China’s Quest to Engineer the Future, dat eind augustus verscheen.
Wang beschrijft in dat sprankelend geschreven boek hoe de Chinese leiding erin is geslaagd een industriële grootmacht te worden, en buitengewoon veel indrukwekkende infrastructuur van de grond kreeg. Breakneck is in de VS laaiend ontvangen; de jonge onderzoeker van Stanford University’s Hoover History Lab groeide in enkele maanden uit tot een van de favoriete China-experts van het land.
Dat komt ook omdat Wang er bedreven in is de „neuroses” van China en de VS met elkaar te vergelijken, zoals hij het in het boek omschrijft. Wang – als Canadees enigszins een outsider – wordt vooral geprezen om zijn oog voor de tekortkomingen en krachten van beide landen.
„China wordt al decennia geleid door ingenieurs. Die zien alles door de bril van een ingenieur. Ze zetten het land vol met bruggen en hogesnelheidstreinen en sturen ook de economie weg van vastgoed en digitale bedrijven, en richting strategische industriesectoren. Het zijn in de kern ook sociale ingenieurs: ze behandelen de bevolking als het zoveelste bouwmateriaal. Dat kon je zien aan de zerocovidstrategie, maar ook bij de eenkindpolitiek. Er zijn toen 300 miljoen abortussen gepleegd en 100 miljoen gedwongen sterilisaties van mannen.
„In de VS daarentegen zijn presidenten van oudsher juristen. En wat je met advocaten krijgt is complexiteit.” Wang wijst er in zijn boek op dat regelgeving en procedures goede infrastructuur in de VS in de weg staan. „Californië heeft een milieuwet, CEQA. Bij elk project mogen partijen anoniem procederen om de plannen tegen te houden. Dat zijn meestal grote bedrijven en maar zelden burgers. In de VS kan je eindeloos procederen. Daarom heeft Californië zeventien jaar na een referendum nog steeds geen hogesnelheidstrein, en gaat het nog drie decennia duren voor die er is. Daarom duurde het twintig jaar om een busbaan aan te leggen langs een straat in San Francisco.”
De Fulong Xijiang brug in Foshan in Zuid-China. De een jaar geleden geopende brug verbindt de districten Gaoming en Sanshui met elkaar. Dan Wang: „Met alle bouwprojecten heeft de Communistische Partij de Chinezen een gevoel gegeven dat de toekomst beter wordt.”
Wangs schets van de VS als een door advocaten gedomineerde maatschappij komt overeen met de visie van de zogenoemde ‘Abundance-beweging’. Dit gedachtegoed maakt in de VS snel opgang. Het bekritiseert de zwaar gejuridiseerde Amerikaanse maatschappij, die niet in staat zou zijn de huizen- en infrastructuurcrisis op te lossen. Een metrotunnel bouwen in de VS overschrijdt bijna altijd het budget en loopt jaren uit. Wang: „In Rome gebeurt dat niet, terwijl daar veel meer archeologische belemmeringen zijn. Ik zou willen dat de VS 20 procent meer ingenieursmaatschappij worden, hun publieke infrastructuur uitbouwen en de industriële basis repareren.”
„Ik denk dat we daarvoor naar Europa kunnen kijken en naar Japan. Landen als Frankrijk hebben veel grote projecten uitgevoerd zonder de rechten van hun mensen te vertrappen. Het is verkeerd om te zeggen dat het schrappen van een milieuwet als de CEQA de democratie schade berokkent of mensen hun rechten inperkt. In Japan worden milieustudies gedaan door bureaucraten van het ministerie van Milieu, daarna kun je aan de slag.”
„Filmpjes over Chongqing gaan op TikTok voortdurend viral, geen stad ter wereld gaat zo vaak viral. Dat is vanwege de ongelofelijke infrastructuur.” De stad staat bekend om de indrukwekkende wegen, flats, liften en metrosystemen die tegen steile hellingen zijn opgebouwd. „Mensen worden er enthousiast van. Ik denk echt dat als een paar van dit soort projecten zouden slagen in de VS, mensen optimistischer zouden worden.”
„Niet per se, maar ik denk dat Amerika wel op een andere manier kan leren van de Chinese financiering. Het idee is: als je een stad verbindt met zijn omgeving, gaat de waarde van het land rondom die stad stijgen. Het geld voor de infrastructuur wordt geleend tegen de verwachte toekomstige waarde van het land. Dat is eigenlijk een Amerikaans staaltje financiële innovatie! Maar dan moet je het project wel echt af krijgen.”
„Het enige politieke programma is meer bouwen. Inkomensherverdeling gebeurt nauwelijks, er zijn geen eigendomsrechten. Er komen nog steeds dammen en hogesnelheidstreinen bij terwijl die lang niet altijd nodig zijn. Meer kunnen ze niet verzinnen. Dat veroorzaakt veel schulden en jaagt mensen hun huizen uit. De vraag is hoe lang dit beleid werkt.”
In zijn boek beschrijft Wang hoe bij de minste of geringste economische stress Beijing een enorm infrastructuurpakket aankondigt. Ondertussen staat de gezondheidszorg in het land op een laag peil.
„Slecht. Volgens recente cijfers zijn de VS veertigduizend fabrieksbanen kwijtgeraakt sinds het begin van de importheffingen. Ik ben sceptisch over het beleid van deze regering. Die deporteert ondertussen ook Zuid-Koreaanse ingenieurs die in Georgia aan een Hyundai-fabriek werken. Als ik een Koreaanse of Nederlandse ingenieur was, zou ik drie keer nadenken of ik een baan in de VS zou accepteren, de volgende keer.”
„In de VS bestaat een oppervlakkig beeld van China: de industrie zou alleen maar groot zijn geworden door overheidssubsidies en technologiediefstal. Ik geloof dat het Chinese industriële potentieel veel groter is. Fabriekspersoneel in China is het beste ter wereld, ze hebben zó enorm veel ervaring met ingewikkelde producten als auto’s en iPhones. Er heerst een enorme ondernemersgeest. We onderschatten ze als we zeggen dat het alleen maar draait om subsidies en diefstal.”
Een bedrijf als BYD is volgens Wang eerder groot geworden doordat de Chinese regering doelbewust Tesla zijn gang liet gaan in het land, dan door subsidies. Dat dwong BYD keihard te innoveren en de strijd aan te gaan.
„Ik vraag me af welk soort protectionisme nodig is om een industriële supermacht te creëren. China is dat geworden door heffingen te verlagen en zich vooral te richten op gedwongen technologieoverdracht als Westerse bedrijven in het land aan de slag willen. En door meer concurrentie op de markt toe te staan.
„Zijn heffingen dan het antwoord? Misschien een beetje. Maar ik denk dat landen beter kunnen leren van Chinese bedrijven, door ze fabrieken te laten openen op hun grondgebied of hen te dwingen tot technologieoverdracht. Landen moeten zich realiseren dat ze achterlopen. Duitsland en de VS denken dat ze nog steeds de beste producten ter wereld maken. Maar dat is gewoon niet waar. Deng Xiaoping [regeringsleider van 1978 tot 1989] snapte juist dat China achterliep. Het is goed als andere landen dat ook beseffen.”
Wang mag dan ontzag hebben voor China’s industrie, hij ziet genoeg problemen in het land. Volgens hem zouden veel jongeren willen vertrekken omdat de regering voortdurend ingrijpt in het leven van burgers. In zijn boek concludeert hij ook dat China niet de leidende – diplomatieke, financiële, militaire en culturele – rol van de VS in de wereld zal overnemen. „China slaagt er niet in daarvoor een alternatief te creëren.” Wel denkt Wang dat China als industriële supermacht niet meer te stoppen is.
„We weten niet wie de overhand heeft wanneer ze openlijk de strijd met elkaar zouden aangaan. Misschien zijn de VS heel roestig of hebben ze juist een Wunderwaffen dat we niet kennen. Misschien zijn de Chinezen heel zwak omdat ze al vijftig jaar niet gevochten hebben. Maar zolang er geen direct conflict is, zijn de VS zeker de militaire supermacht.”
„Het Politburo in China bestaat uit 23 mannen. Zij zijn de enigen die aan politiek doen, de rest is bureaucratie en implementatie. De VS hebben simpelweg meer mechanismen om van richting te veranderen. Overal in de VS is er debat over de aanpak van Amerika’s problemen. Dat is een goed startpunt en dat zie je niet in China.”
„De VS hoeven China niet te verslaan op technologisch gebied, dat zou erg lastig zijn. Het enige wat ik zeg is dat het mooi zou zijn als ze gewoon weer goede publieke werken zouden maken en een eind zouden maken aan de teloorgang van de industrie. Dat lijkt me niet te veel gevraagd.”
Dan Wang (1992) is geboren in China. Op zijn zevende verhuisde hij met zijn ouders naar Canada. Hij studeerde economie en filosofie aan de Universiteit van Rochester in de staat New York, waar hij in 2014 afstudeerde. Wang woonde in de periode 2017-2023 in China, waar hij werkte als analist voor Gavekal Dragonomics. Hij kreeg bekendheid door zijn jaarlijkse ‘brieven’ uit China, die de basis vormden voor Breakneck. Het boek schreef hij in de periode 2023-2025 als fellow aan de Yale Law School. Sinds dit jaar is hij onderzoeker bij het Hoover History Lab van Stanford University.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC