Videokunstenaar Jeroen Kooijmans monteerde drieduizend uur aan opnamen tot een film over de overweldigende visuele schoonheid, de liefde, maar ook de angst en de depressie van zijn kunstenaarsleven.
is kunstredacteur van de Volkskrant en schrijft over fotografie.
De openingsscène van de film Love-22-Love hakt er nogal in. De kunstenaar Jeroen Kooijmans praat van dichtbij tegen zijn videocamera. Hij huilt, trekt zijn gezicht in grimassen en zegt: ‘Ik was een paar dagen mooi verdoofd, maar nu doet het pijn. Ik ga dood, help me.’ De toeschouwer houdt de adem in bij zoveel wanhoop. Aanvankelijk vond Kooijmans (58) de trage, pijnlijke scène zelf te gênant om te gebruiken in de film, laat staan als opening van de documentaire.
Hij was bang dat hij met de beelden van zichzelf tijdens een psychose het cliché van de ‘geesteszieke kunstenaar’ – denk aan Vincent van Gogh – zou bevestigen. Daarbij heeft hij een vuiltje uit de Brabantse cultuur waarin hij opgroeide nooit helemaal kunnen wegpoetsen: je houdt je sores voor jezelf. Maar, hij heeft de gêne en de angst overwonnen en zie: straks kijkt het publiek in de grote zaal van Tuschinski naar Love-22-Love, de autobiografische documentaire die behalve de bezwering van duistere depressies en gekte ook een ode is aan de kunst, aan de liefde en de schoonheid van het leven.
Tien jaar geleden bevond Kooijmans zich, zoals hem vaker is overkomen, in een depressie. Hij kreeg bij het maken van een grote installatie met als thema psychose een ongeluk, en raakte dusdanig gewond dat hij niet meer kon werken. Hij zou verhuizen naar een kleinere studio dan de fabriekshallen die doorgaans zijn atelier vormden en begon, om in het zwarte gat toch iets te doen te hebben, met het opschonen zijn videoarchief. Duizenden filmpjes over (de totstandkoming van) zijn eigen projecten en over de creatieve inspanningen van zijn geliefde, fotograaf en kunstenaar Elspeth Diederix.
Zonder zich ervan bewust te zijn, begon Kooijmans zo aan een project dat hem tot op de dag van vandaag zou bezighouden. Hij begon de filmpjes te bekijken, selecteerde vooral beelden met zijn geliefde, die hem zo vaak door de donkerste episoden van de melancholie heeft geholpen. Liet de video’s waarin hij – te pijnlijk, te beschamend – zelf figureerde links liggen. En zo groeide het idee om op basis van die beeldlawine een liefdesverklaring voor Elspeth te maken, een cadeau.
Drieduizend uur opnamen bekeek hij, in een periode van drie jaar. Maar de titanenklus, hoe liefdevol ook, begon te knellen. Want Kooijmans hield, ook voor Elspeth en voor de drie kinderen die zij inmiddels hebben, geheim waarmee hij bezig was. Bij het opdiepen van al dat oude materiaal, die verhulde therapie, bekroop hem de onaangename gedachte dat hij een soort afscheidsbrief in beelden aan het schrijven was, zijn memoires. Hij vertrouwde zijn vriend Bruno Felix, nu de producent van de film, zijn bezigheden toe en liet hem een en ander bekijken. Mooi vond die de opnamen van de vrije, soms dartele geest die Diederix voor Kooijmans’ camera is. Maar er miste iets, vond Felix: drama. Waarom, vroeg hij, houd je die filmpjes waarin je je eigen depressies verbeeldt zo angstvallig weg?
Maar Kooijmans was intussen zo ver met zijn liefdesverklaring, dat hij in 2018 een trouwerij voor de camera had georganiseerd in een idyllische, zomerse setting. Met Elspeth uiteraard als de bruid, de oudste, 12-jarige dochter verantwoordelijk voor de inzegening en de andere twee dochters als bruidsmeisjes. Die trouwscène ging te ver, realiseerde Kooijmans zich, het was alsof hij vreemd ging met zijn eigen vrouw. Die wist nog steeds niets van zijn geheime liefdesproject. En hij hoorde zijn dochter tegen een vriendin zeggen dat ze geen idee had wat papa de hele dag in zijn studio deed: ‘Misschien handelt hij wel in drugs.’
De pandemie brak uit, en met de bevriende filmmaker Viktor van der Valk ging hij door al dat ruwe materiaal. Dag na dag keken ze, op anderhalve meter afstand van elkaar, naar de beelden. Langzaamaan wist Van der Valk, die zich met al zijn professionele kennis ontpopte als ‘een soort filmacademie’, Kooijmans ervan te overtuigen dat die donkere scènes, die antipoden van Diederix’ speelse kunstzin, juist interessant, ja, onmisbaar waren voor de documentaire die er moest komen. En zo kwam dat filmpje met de huilende, angstige Kooijmans, dat écht nooit voor de buitenwereld bedoeld was, toch aan het begin van Love-22-Love terecht.
Wonder boven wonder bleek Diederix geen bezwaren te koesteren tegen de openbaring van video’s die ooit privé waren. ‘Meestal als ik een foto van haar maak en die vervolgens laat zien, is het: wissen’, zegt Kooijmans. Maar ze gaf haar zegen, ook aan de beelden waarin ze jong, topless, zorgeloos danst op een paradijselijk strand.
De videostills uit Love-22-Love die we op deze pagina’s tonen geven de sfeer weer van dertig jaar kunst maken, door de ogen van de kunstenaars. Je geliefde zien en geliefde zijn. Angstwekkend warrig en somber en vrolijkmakend onthecht en lichtvoetig zijn. Naast de liefde, de kinderen en overweldigende visuele schoonheid zijn er altijd de duisternis en de angst. Maar Kooijmans heeft een manier gevonden om die te beheersen. Hij schoof bij de montage zijn ego opzij – alles voor het mooiste eindresultaat dat hij en het creatieve team nastreefden. Zozeer dat hij, kijkend naar zijn eigen melancholie, niet langer sprak over ‘ik’, maar over ‘die gast’: het weerspiegelt zijn gegroeide creatieve distantie.
In een scène zien we ‘die gast’ voor de camera naakt dansen, verstrengeld met een grote kamerplant in een lege kamer, op David Bowies Five Years.
We’ve got five years, stuck on my eyes
Five years, what a surprise
We’ve got five years, my brain hurts a lot
Five years, that’s all we’ve got
Hoe we die vingerwijzing moeten interpreteren, laat de film in het midden. Vijf jaar om te bepalen wat je in het leven nog wilt doen, terwijl je je niet hoeft te verliezen in het vooruitzicht van de eeuwigheid? Of is het een hoopvolle belofte, vergelijkbaar met het ANWB-blauwe verkeersbord dat Kooijmans langs de weg plaatste met daarop de geestige en filosofische aanduiding: ‘Horizon, 5 kilometer’? Ik stel me de fietser voor die de afstand overbrugt en dan weer zo’n bord passeert, met weer een nieuwe belofte: ‘Horizon over vijf kilometer, echt waar’. Enzovoort, enzoverder. Even is de fietser teleurgesteld, en toch peddelt hij verder.
Jeroen Kooijmans: Love-22-Love (125 min). De film beleefde zijn première op het International Documentary Festival Amsterdam (Idfa). In 2026 is de film in de bioscoop te zien.
Begin 2026 verschijnt er ook een boek: LV-22-LV uitgegeven door Roma Publishers. https://www.voordekunst.nl/projecten/19993-lv-22-lv
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant