is columnist voor de Volkskrant.
Moerdijk moet verdwijnen, vrij baan voor de industrie en de ‘energietransitie’, een aanlandstation ‘Powerport’ dat nog niet bestaat. Dit experiment is eerder uitgevoerd. Aan de andere kant van Nederland rij ik naar de drie verdwenen dorpen aan de Eems voorbij Delfzijl.
Heveskes, Oterdum en Weiwerd – elk Gronings schoolkind kent deze namen – zijn ruim een halve eeuw geleden platgegooid voor industrie die uiteindelijk nooit echt zou komen. Drie dorpen zijn vernield, de mensen weg, voor oprukkende welvaart die een wensdroom bleef.
Tussen windmolens en een bord over ‘batterij-opslag’, ook hier die energietransitie, aan een goederenspoorlijn waarover slechts zelden goederen vervoerd worden, vind ik het laatste gebouw van Heveskes: de kerk uit circa 1250, gebouwd op een wierde, een verhoging in het landschap.
Rond deze kerk die alles overleefde, is de restauratie in volle gang. Vakmannen Jan en Remme storten beton rond graven. Ook komt hier een fietspad en een informatiebord, het verdwenen Heveskes krijgt een verhaal. Het havenbedrijf, indertijd medeverantwoordelijk voor de sloop, betaalt mee.
Verder naar Oterdum, langs een bord over een nieuwe energiecentrale die gaat draaien op ‘zuiveringsslib’. Alleen de grafzerken staan er nog, herplaatst op de zeedijk. De industrialisatie aan de Eems leek rond 1970 onstuitbaar, een beetje zoals nu aan het Hollands Diep bij Moerdijk – tot de groei ineens weer voorbij was. Waar Oterdum stond, is nu overwoekerd polderland.
Achter de wierde van Weiwerd strekt zich leeg land met windmolens uit. Ook dit dorp sneuvelde voor niets. De kosterij en een dichtgetimmerde boerderij overleefden de sloop. Weiwerd moet een ‘brainwierde’ worden: techbedrijven naar het afgebroken dorp, ik zie vooral verlatenheid.
Vroegere dorpssteegjes over de wierde zijn gemarkeerd met beukenhaagjes. Dan ineens, ik schrik bijna: leven in het dorp dat niet meer bestaat. Een vriendelijk gezicht achter het raam van een schuurtje. Koen Köller, 84, zit te lunchen.
Koen heeft hier een moestuin, de appeloogst was dit najaar geweldig. Hij groeide op in Weiwerd, zijn ouders woonden hier tot de sloop. Als jonge onderwijzer verzamelde hij in de jaren zeventig handtekeningen om het dorp te redden. Tevergeefs natuurlijk. Moerdijk? ‘Verdorie. Precies hetzelfde.’
Loop even mee, dan laat hij het dorp van zijn jeugd zien. Naast Koen komt Weiwerd tot leven. Daar, dat weiland, daar stond zijn ouderlijk huis, daar is hij in de bedstee geboren. Zijn voorouders van vaders kant gaan hier ver terug. Op de begraafplaats wijst hij naar het graf van zijn betovergrootvader.
De kerk was pas net gerestaureerd, maar werd uiteindelijk toch ook gesloopt. De school stond daar aan de overkant, wie goed kon leren, mocht naar de ulo. Hier het café, verderop in de straat nog een café, het ene met een kruidenier, het andere met een slijterij.
‘Het was een goed dorp’, zegt Koen. ‘Een samenleving. Er woonden dikke boeren, zoals wij dat noemden, maar ook arbeiders, en het kon allemaal goed met elkaar overweg. Later denk je: potverdorie. Zo’n levendige gemeenschap die is opgeofferd.’
Weiwerd mocht aanvankelijk blijven, gezinnen uit Heveskes en Oterdum waren daarom zelfs hierheen gevlucht. Maar vervolgens ging dit dorp toch ook. De burgemeester was op de hand van de haven en de industrie. Als het dorp verdween, hoefde hij geen vergunning te weigeren aan het chemische bedrijf dat zich bij Weiwerd wilde vestigen.
Koen weet nog dat de sloop bekend werd gemaakt. Het verenigingsgebouw was die avond ‘afgeladen vol’, maar de bewoners reageerden ‘gelaten’, alles was immers allang boven hun hoofd besloten door de autoriteiten. Zijn ouders gingen ‘nuchter’ weg, het gemis kwam later.
Heveskes, Oterdum en Weiwerd waren klein: samen slechts zo’n 700 inwoners. Moerdijk is met ruim duizend bewoners groter. Maar ook daar kiest het gemeentebestuur voor de industrie. ‘Er is alleen nog iets te bereiken als ze zich fel verzetten’, zegt Koen, desnoods met ‘blokkades van wegen’. Anders zal opnieuw een goed dorp worden gemist.
a.vanes@volkskrant.nl
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns