Vorige week kreeg Donald Trump bezoek in het Witte Huis: zes prominente zakenlui uit Zwitserland. Allemaal mannen. Zij kwamen niet met lege handen. Trump kreeg een Rolex en een goudstaaf met inscriptie. Trumps zoon Eric en diens vrouw Lara waren erbij. Vervolgens ontspon zich een goed gesprek over de handel tussen beide landen, die volgens de Zwitsers veel beter zou worden als Trump de onmetelijke goedheid zou hebben om de tarieven die hij sinds augustus op Zwitserse producten heft, te verlagen van 39 procent naar 15 procent. De topmannen van onder meer Rolex, Richemont en Mercuria benadrukten dat zij echt niet kwamen onderhandelen en dat dit hun eigen initiatief was (hoewel het ministerie in Bern de planning had gedaan). Hoe dan ook, Trump postte naderhand tevreden: „Job well done”. Daarna, geloof het of niet, begonnen de geruchten dat er eindelijk een deal op til is over… de verlaging van de tarieven naar 15 procent. Donderdag vloog de Zwitserse economieminister spoorslags naar Washington. En vrijdag lag er een deal.
Zwitserse bedrijfsbelangen hebben altijd zwaar gewogen op ’s lands politieke keuzes. Zwitserland is een exportland. Maar dit staaltje ceo-diplomatie-waar-echte-diplomatie-faalt ging ver, ook omdat het open en bloot gebeurde. Het kon zo een akte zijn uit het groteske toneelstuk Ubu Roi van Alfred Jarry, uit 1896. Als de Zwitsers dit boekje – in 2024 herdrukt in zakformaat – eerder hadden gelezen, hadden ze hun cadeaux maanden geleden al kunnen overhandigen en waren zij in augustus niet door Trump besmeurd met vrijwel de hoogste tarieven van de wereld. In plaats daarvan probeerde de Zwitserse president dit voorjaar om Trump de tarievenbusiness uit zijn hoofd te praten – waarna hij haar strafte met 39 procent en haar denigrerend „de Zwitserse premier” noemde „die niet wil luisteren”. Horlogemakers, chocolatiers, machinebouwers: iedereen begon nu te klagen over dalende export naar de VS. Dus Bern telde zijn knopen. In de zin van: een koning spreek je niet tegen, je overlaadt hem met geschenken.
Het verhaal van Ubu Roi is simpel. Op de kaft ziet hij eruit als „een gewapende pompoen”. Hij is aartslui, dom, laf, wreed, inhalig, vulgair en ijdel. Zijn favoriete woord is merdre, „shrit” in de Engelse vertaling. Hij is officier van koning Wenceslas van Polen. Op aansporing van zijn vrouw, Mère Ubu, die hem een nieuwe paraplu en een cape belooft als hij de koning afzet, splijt hij Wenceslas in tweeën. Vervolgens deelt hij eten en geld uit om het volk rustig te houden, doodt hij driehonderd edelmannen en vijfhonderd magistraten en eigent hij zich hun bezittingen toe. Tevreden verklaart hij: „Ik hak hun koppen eraf en stop hun goud in mijn buik.” Daarna kondigt hij aan dat hij belastingen afschaft en alles inpikt. Ten slotte trekt hij ten strijde tegen de tsaar van Rusland, waarbij hij kompanen verraadt en steeds wegloopt. Intussen leegt Mère Ubu, die slechts in scheldwoorden spreekt, de staatskas nog even. Enzovoort, en zo verder.
Jarry schreef deze farce in een periode van koortsige globalisering waarin nationalisme, populisme en antisemitisme floreerden. Zie het als een directe aanval op de burgerij, die alles maar liet gebeuren zonder veel benul waar dit toe kon leiden. Zo houdt het stuk – amper honderd bladzijden inclusief introductie – de indolente, decadente samenleving een spiegel voor. Anders dan tijdgenoten als Emile Zola, die de werkelijkheid precies beschreven, koos Jarry voor platheid en overdrijving. Het publiek moest walgen om uit zijn lethargie te komen. Ubu Roi werd een succès de scandale. Er waren zelfs opstootjes bij het theater. Had Jarry die zelf georkestreerd? Wie zal het zeggen.
Het tafereel in de Oval Office schokte veel Zwitsers. Dat je cadeaus geeft, allez – maar kon het niet discreter? En moet Bern in ruil voor lagere tarieven, behalve de productie van allerlei producten naar de VS verplaatsen, ook Trumps China-politiek overnemen, inclusief sancties? Over China zwijgt regering in alle talen, maar de toon is nu gezet en iedereen weet: Trump geeft niet graag cadeaus. Dat is nog een overeenkomst met Ubu Roi, trouwens. Diens favoriete geschenk aan anderen: een wc-borstel.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC