Geschiedenis Wetenschappers hebben het bloed van Adolf Hitler onderzocht op erfelijke afwijkingen. Ze trekken daaruit vergaande conclusies over zijn lichamelijke en geestelijke gezondheid.
Adolf Hitler in 1938 in Wenen.
Adolf Hitler leed aan het Kallmann-syndroom, een genetische afwijking waarbij het lichaam niet op natuurlijke wijze in de puberteit komt. Gevolg hiervan kan zijn dat bij een man de testikels niet indalen en dat hij een micropenis ontwikkelt. Daarnaast scoorde de nazidictator uitzonderlijk hoog als het gaat om de aanleg voor psychiatrische aandoeningen als bipolariteit en schizofrenie.
Met deze opvallende onderzoeksresultaten treedt deze zaterdag in het Verenigd Koninkrijk een team wetenschappers naar buiten in de documentaire Hitler’s DNA: Blueprint of a Dictator op Channel 4. Hun bevindingen werden woensdagavond al gemeld in The Times, en worden inmiddels breed opgepakt door de media. Kenners waarschuwen in een reactie aan NRC voor vergaande conclusies, maar hoogleraar Turi King, die het genetisch onderzoek leidde, neemt geen blad voor de mond: „Als Hitler deze dna-resultaten zou hebben gezien, had hij zichzelf naar de gaskamer gestuurd.”
De onderzoekers baseren hun werk op een lapje stof dat de Amerikaanse kolonel Roswell P. Rosengren in mei 1945 in Berlijn in de Führerbunker sneed uit de sofa waarop Adolf Hitler zelfmoord had gepleegd. Op dat lapje stof zat bloed. Dat zou afkomstig kunnen zijn van Hitler, die gelijktijdig een capsule gif doorbeet en zich door zijn hoofd schoot. De onderzoekers hebben het bloed onderzocht en het zou een Y-chromosoom bevatten dat hetzelfde is als dat van een man met dezelfde mannelijke voorouder als Hitler.
Manfred Kayser, hoogleraar Forensische Moleculaire Biologie aan het Erasmus MC en expert op het gebied van genetisch onderzoek, verbaast zich over de gang van zaken rondom het vermeende dna van Hitler, zegt hij. „Het is normaal dat je eerst een wetenschappelijk artikel publiceert en pas daarna een documentaire maakt.”
Kayser zit naar aanleiding van de gegevens die wel bekend zijn, met flink wat vragen. „Ten eerste: het gebruik van het Y-chromosoom om het bloed aan Hitler te linken. Met Y-chromosomaal dna kan je geen persoon identificeren, maar alleen een mannelijke familie, omdat alle mannen van een biologisch familie hetzelfde Y-chromosoom hebben. Het gebruik van het Y-chromosoom voor identificatie betekent dat het bloed op de bank strikt genomen afkomstig zou kunnen zijn van Hitler, maar ook van een van zijn mannelijke familieleden aan vaderszijde.”
Dan is er de onduidelijkheid over hoe het dna precies onderzocht is, zegt Kayser. „Hebben ze het hele genoom gesequencet, of hebben ze alleen naar bepaalde onderdelen gekeken? Als het hele genoom is gesequencet, is de volgende vraag: wat is het read number: hoe vaak is het stuk dna gesequencet dat bij het Kallmann-syndroom hoort? Vaak genoeg om zeker te kunnen concluderen dat er een mutatie aanwezig is die in Kallmann-patiënten is te vinden?”
De uitspraken over de mogelijke psychiatrische aandoeningen zijn nog ingewikkelder te checken, zegt Kayser. „De onderzoekers hebben de genetische kans voor deze aandoeningen berekend. Ten eerste worden die niet alleen veroorzaakt door erfelijke aanleg, maar ook door de omgeving. Verder baseren ze hun analyse op honderdduizenden dna-markers, maar het is niet vanzelfsprekend dat de betrouwbaarheid van zoveel dna-markers hoog genoeg is bij een analyse van een oud bloedmonster om een betrouwbare kansberekening te maken. En ten slotte hebben ze niet aangegeven hoeveel patiënten ze hebben benut als vergelijkingsmateriaal. Als dat aantal niet hoog is, is de betrouwbaarheid van de berekende kansen laag.”
Thomas Weber is hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Aberdeen en een expert op het gebied van Hitler en de nazi’s, en radicalisering en extremisme in het algemeen. Hij is geïnterviewd voor de documentaire, maar heeft het eindresultaat ervan niet gezien. „Toen ik gisteren en vandaag de berichtgeving in de Britse pers zag, zonk de moed me wel een beetje in de schoenen. De ondertitel suggereert dat iemands genen de blauwdruk vormen voor zijn gedrag, maar daarin spelen natuurlijk ook veel andere zaken mee. Verder vindt iedereen het leuk om over die mogelijke micropenis te praten, maar zulke sensatiezucht doet de ernst van het onderwerp geen recht.”
Dat Hitler maar één teelbal had, is bekend uit zijn medisch rapport dat werd opgesteld toen hij in 1923 de gevangenis inging na een mislukte staatsgreep. Weber: „Het is mogelijk dat dit het gevolg was van het Kallmann-syndroom. Aan de andere kant: Hitler had een snor en een diepe stem. Hij klonk niet als een castraat. Hij is dus wel door iets van een puberteit heen gegaan.”
Uit andere bronnen is al wel gebleken dat Hitler zich in zijn jonge jaren niet adequaat voelde, zegt Weber. „Dat zou aan deze conditie kunnen hebben gelegen, maar zeker weten we dat nooit. Feit is dat hij er op een gegeven moment in geslaagd is een beeld van zichzelf te creëren dat hem van die onzekerheid verloste. Dat beeld wist hij daarna met veel succes naar buiten te projecteren.”
Dat Hitler mogelijk bipolair of autistisch zou zijn, is ook al eerder door historici gesuggereerd, zegt Weber. „We weten van ooggetuigen dat hij periodes van extreme passiviteit afwisselde met periodes van grote activiteit. Dat zou op bipolariteit kunnen duiden. Deze genetische bevindingen – die duidelijk zouden maken dat hij een grote kans had deze aandoening te hebben, maar geen bewijs vormen dat hij het ook daadwerkelijk had – sluiten hierbij aan.”
Dat werpt een ongemakkelijke vraag op. Stel dat Hitler inderdaad bipolair of schizofreen was, was hij dan wel verantwoordelijk voor zijn daden? „Uit onderzoek naar terroristen en andere extremisten blijkt dat minder dan een derde van hen lijdt aan psychiatrische aandoeningen”, zegt Weber. „En van die groep wordt door de rechter maar een klein deel ontoerekeningsvatbaar verklaard. Oftewel: zo’n ziekte pleit je niet vrij van schuld. Je kan én een aandoening hebben én een radicale ideologie aanhangen uit naam waarvan je verschrikkelijke dingen doet. Dat doet aan je schuld niks af.”
Maar wat nu als Hitler dermate geestesziek was dat hij anno 2025 door een rechter ontoerekeningsvatbaar zou zijn verklaard? Weber: „Dan maakt dat de medeverantwoordelijkheid van de Duitse bevolking alleen maar groter. Hoe konden ze ooit achter zo’n man aanlopen?”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC