Klassieke muziek Het eerste rietkwintet ter wereld, Calefax, bestaat veertig jaar en inspireerde in die tijd vele anderen. Aan de vooravond van een jubileumfestival duiden drie jonge rietkwintetten zijn betekenis. „Ze hebben voor ons het pad gebaand. En nu vertakt het pad zich.”
Rietkwintet Calefax bestaat 40 jaar.
Precies veertig jaar geleden begonnen vijf jonge rietblazers het ensemble Calefax. Het was ook het begin van een compleet nieuw genre: de bezetting van hobo, klarinet, altsax, fagot en basklarinet bestond namelijk nog niet. De groep kreeg behalve succes ook veel navolging en inmiddels zijn er internationaal zo’n zeventig rietkwintetten actief. Calefax viert zijn jubileum met een nieuw album (Organisms), een nieuwe opdrachtcompositie van Michel van der Aa gespeeld door een estafette van veertig rietkwintetten én een vierdaags festival, vanaf donderdag in het Amsterdamse Muziekgebouw. Toch is de feestvreugde bitterzoet, aangezien basklarinettist Jelte Althuis vanwege een blessure in de loop van het seizoen zal moeten stoppen.
Zonder Calefax waren ze er niet geweest, zeggen leden van drie rietkwintetten resoluut, via een videoverbinding – alle drie treden op tijdens het festival. Fagottiste María Losada Burgo van het Dianto Reed Quintet, dat in 2020 in Amsterdam is gevormd door Spaanse musici: „Ze hebben een heel nieuw genre bedacht! Alsof dat nog niet genoeg is vervullen ze een mentorrol voor jonge groepen zoals wij, ze openen deuren. En ze laten zien dat je een bestaan kunt opbouwen met kamermuziek. Veertig jaar samenspelen: dat is op professioneel én persoonlijk vlak niet eenvoudig.”
Het Dianto Reed Quintet.
„Ik weet nog goed dat ik Calefax voor het eerst hoorde”, zegt klarinettist Yaroslav Sadovyy van het Kroatische Kalamos Reed Quintet. „Het was hun album met Rameau-transcripties, ergens rond 2008. Die combinatie van hobo en saxofoon in barokmuziek – wat een originele en wonderschone klank!” Het inspireerde Sadovvy om Kalamos op te richten, dat inmiddels veertien jaar bestaat.
Ook het Akropolis Reed Quintet uit de VS is direct tot Calefax te herleiden: hun oprichter was gegrepen door Calefax’ uitvoeringen van Ravel en Debussy en wilde die arrangementen zelf spelen, vertelt saxofonist Matt Landry. „Calefax is heel gul met het delen van zijn repertoire. Na die Franse stukken begonnen we ook vreemde Nederlandse muziek te spelen, met bizarre titels als De vrouw die eieren uitbroedt van Chiel Meijering. En Circusmuziek van Ton ter Doest natuurlijk, een Calefax-klassieker. Dat heeft ons echt op weg geholpen. We hebben nog altijd goed contact en ik kijk er enorm naar uit ze weer te zien.”
Het Akropolis Reed Quintet.
Landry roemt de „oneness” van Calefax, hoe de groep als één organisme speelt. „Wij hebben dat vergeefs geprobeerd te imiteren. Maar uiteindelijk zijn we getransformeerd tot een eigen groep met een eigen stijl. Wij zijn een Amerikaans rietkwintet en vragen Amerikaanse componisten om nieuwe stukken. Ook daarin voelen we ons verbonden met Calefax: de drive om de frontlinie te vormen van deze nieuwe kunstvorm.” Begin dit jaar won Akropolis als eerste rietkwintet ooit een Grammy voor hun uitvoering van een werk van Pascal Le Boeuf.
Volgens Sadovyy opereert ook het Kroatische Kalamos in de geest van Calefax, zonder hen te imiteren: „Calefax zijn echte pioniers, zij hebben voor ons allemaal het pad gebaand. En nu vertakt het pad zich. Wij experimenteren bijvoorbeeld veel met instrumentale combinaties, van tenorsax en contrabasklarinet tot de sopila, een middeleeuwse volkshobo, of uitvindingen als de glissator. Soms wisselen we binnen het kwintet van instrument. Bij ons gaat het om de persoon die zich muzikaal uitdrukt, minder om het gereedschap, al blijft het rietkwintet onze basis.”
Het Kalamos Reed Quintet.
Fagottiste Losada van Dianto: „Ik heb voorheen veel in klassieke blaaskwintetten gespeeld [met fluit en hoorn, en zonder sax en basklarinet] en ik vond het wel verfrissend om iets nieuws te proberen. De combinatie van vijf rietblazers is héél anders en echt geweldig. We hebben twee basinstrumenten, zodat ik de hoge registers van mijn fagot meer kan gebruiken. Samen met de basklarinet, die rijk is aan boventonen, geeft dat een schitterend geluid.”
„Mensen denken dat vijf rietblazers makkelijker blenden, maar eigenlijk is het moeilijker. Je moet een nieuwe rol vinden, een ander soort klankvoorstelling”, zegt Landry. Daar is Losada het mee eens: „Dubbelrietinstrumenten [hobo en fagot] hebben een andere aanzet, maar ook een andere klankconceptie dan enkelrietinstrumenten. We moesten echt een nieuwe manier vinden om te communiceren over klankvorming. We doen verschillende dingen om hetzelfde te bereiken.”
Calefax Riet Festival. Van 20 t/m 23 november in het Muziekgebouw in Amsterdam. Tijdens het festival presenteert Calefax het album Organisms, met arrangementen van orgelmuziek van Sweelinck tot Florence Price. Info: calefax.nl.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC