Aardbeving Het Groningse Zeerijp werd donderdagnacht getroffen door twee zware aardbevingen. Bij bewoners, die midden in de nacht wakker werden van ‘de knal’, is de onzekerheid terug: hoe lang moet het dorp nog wachten op echte versterking?
De kerk van het Groningse dorp Zeerijp, waar een aardbeving met een kracht van 3,4 heeft plaatsgevonden. Het is daarmee de op twee na zwaarste beving ooit in Groningen gemeten.
Midden in de nacht werden ze wakker, Belinda de Vries (61) en haar man. „Het huis ging heen en weer. We keken elkaar aan en zeiden: aardbeving”, vertelt De Vries. Ze zit vrijdagochtend met een kop koffie aan tafel in dorpshuis ‘Ons Huis’ in Zeerijp. Ze is daar met haar man naartoe gekomen om met dorpsgenoten te praten. „Dat helpt. Anders hebben we het er alleen maar met elkaar over.”
In het Groningse Zeerijp vond donderdagnacht een aardbeving plaats met een kracht van 3,4 op de schaal van Richter. Het is daarmee de op twee na zwaarste aardbeving ooit in Groningen. In de ochtend volgde een tweede beving, met een kracht van 2,0.
De aardbevingen in Groningen worden veroorzaakt door de jarenlange gaswinning in de provincie. Twee jaar geleden stopte de gaswinning in het grote gasveld, in een kleiner gasveld bij Warffum wordt nog steeds gas gewonnen. De aardbevingen kunnen nog jaren doorgaan. Wel is de verwachting dat de sterkte van de bevingen afneemt.
Susan Top, gedeputeerde Mijnbouw van de Provincie Groningen, zegt in een reactie aangeslagen te zijn. „We wisten dat, ondanks het sluiten van de gaskraan Groningerveld, het risico op een zware aardbeving bleef bestaan. Maar we hadden zo gehoopt dat het ons bespaard zou blijven.”
Demissionair premier Dick Schoof noemde de aardbeving „een bewijs van de impact die de gaswinning in de provincie nog altijd heeft”. Demissionair staatssecretaris Eddie van Marum (Binnenlandse Zaken, BBB), bezoekt vrijdag het gaswinningsgebied, net als D66-leider Rob Jetten. Voorzitter Jan Wigboldus van het Groninger Gasberaad zegt te hopen dat de aardbeving een ‘wake-upcall’ zal zijn, „ook voor JA21”. Die partij wil de gaswinning in Groningen hervatten zodra de versterkingsoperatie voltooid is. Partijleider Joost Eerdmans heeft in een reactie tegen ANP gezegd dat de partij bij haar standpunt over de gaswinning in Groningen blijft.
De versterkingsoperatie is nog lang niet voltooid. „Het gaat langzaam beter met de veiligheid in Groningen”, schreef het Staatstoezicht op de Mijnen in april in zijn laatste jaarrapport over het aardbevingsgebied. „Toch blijft het urgent voor de gezondheid en het welzijn van de inwoners in het aardbevingsgebied om de versterkingsopgave zo spoedig mogelijk af te ronden.”
Tot eind 2024 waren ongeveer 5.700 woningen versterkt. Er stonden toen nog tienduizend woningen op de nominatie voor herstel. Veel daarvan bevinden zich in en om Zeerijp, het dorp waar in januari 2018 een soortgelijke aardbeving was, en donderdagnacht dus opnieuw. „De vier dorpen Garrelsweer, Leermens, Wirdum en Zeerijp […] liggen midden in het aardbevingsgebied”, aldus het Staatstoezicht op de Mijnen. „Veel woningen in deze vier dorpen moeten versterkt worden en veel woningen hadden schade.”
In Zeerijp is dat goed te zien. Je ziet lege huizen die nog gesloopt moeten worden, hekken voor huizen waar versterkingswerkzaamheden plaatsvinden en een rijtje tijdelijke woningen in een weiland voor het dorp, waar bewoners naartoe kunnen die niet in hun eigen huis kunnen blijven tijdens de versterking. De kerk was al hersteld, het dorpshuis gesloopt en vervangen door een nieuw, aardbevingsbestendig exemplaar.
Het doel was om de versterkingsopgave in onder andere Zeerijp versneld af te ronden. „De bewoners moesten gaan ervaren dat de overheid naast hen staat.” Maar helaas, het staatstoezicht zag „geen relevante versnelling”. En dus ging juist hier het herstel traag. Inmiddels „wijst de planning uit dat afronding van de versterkingsopgave in alle vier genoemde dorpen in 2029 is”. De Nationaal Coördinator Groningen (NCG), verantwoordelijk voor de versterkingsopgave, schat dat het tot 2031 of 2032 zal duren voor alle woningen klaar zijn.
Burgemeester Ben Visser van de gemeente Eemsdelta, waar Zeerijp ligt, is met wethouder Annalies Usmany-Dallinga vrijdagochtend naar het dorpshuis gekomen om met bewoners te praten. „We zijn vannacht weer opgeschrikt door een zware aardbeving. Daarmee wordt eens te meer aangetoond dat het nog lang niet voorbij is. We zitten er nog middenin. De urgentie wordt bij iedereen gevoeld”, zegt Visser. „Afgelopen dinsdag was de adviescommissie Veiligheid Groningen hier. We hebben uitgelegd waar we staan in de versterking en dan zie je iets van: zijn er nog wel zware bevingen?”, zegt de wethouder. „Maar 3,4 is een ernstige beving. De onrust en de schade die daarachter vandaan komt, baart ons zorgen. Het versterken van de woningen ligt nog lang niet achter ons.”
Op meer plekken in de provincie komen bewoners vrijdag samen om over de aardbeving en de gevolgen daarvan te praten. Het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG), dat verantwoordelijk is voor de afhandeling van aardbevingsschade, is vrijdagmiddag in het dorpshuis in ’t Zandt aanwezig om vragen te beantwoorden over schade. Vrijdag in de namiddag waren bij de organisatie al 246 schademeldingen binnengekomen. Twaalf inwoners maakten melding van een Acuut Onveilige Situatie.
Ook De Vries is bezorgd over nieuwe schade aan haar huis. „Mijn man is na de aardbeving uit bed gegaan om een rondje door en om het huis te doen. Maar de schade zie je vaak pas later. Je weet dat er nu nieuwe scheuren komen.” Ze hebben al veel vaker schade aan hun huis gehad. Ook loopt er nog altijd een traject om hun huis te versterken.
Zeerijp is een van de vier dorpen in het aardbevingsgebied waar de NCG en de gemeente Eemsdelta met een ‘dorpenaanpak’ aan de versterking werken. Die startte in 2022. Maar hun huis is nog niet aan de beurt geweest. Het baart De Vries zorgen. „In Warffum wordt nog steeds gas gewonnen. Het is nog niet gestopt. Mijn angst is dat er een keer een aardbeving met een kracht hoger dan 4 komt en we het huis uit moeten rennen.”
Zoals bewoners na de beving hun huis inspecteren om te kijken of er nieuwe schade is, voert het waterschap Noorderzijlvest vrijdag inspecties uit in een gebied van tien kilometer rond het epicentrum van de aardbeving om kades, gemalen en dijken te onderzoeken. Vrijdagmiddag meldt het waterschap dat er geen grote schade is aangetroffen aan kades, gemalen en bruggen rond Zeerijp.
Het risico bestaat nu, zegt de Groningse hoogleraar sociale psychologie Tom Postmes, dat iedereen zich gaat blindstaren op acuut instortingsgevaar in Zeerijp en omstreken. Veel belangrijker voor betrokken bewoners is volgens hem „de schrik die een jaar lang in hun benen zal blijven zitten – zo leert de ervaring – en het geleidelijk aftakelen van hun woning en alle nieuwe gedoe met de overheid”.
Postmes zag de laatste tijd een „houding van business as usual” binnen overheidsinstanties die zich bemoeien met de versterkingsoperatie en de afwikkeling van de schade. „Het gevoel was nogal eens: de klus is geklaard, de putten zitten dicht.”
Wethouder Annalies Usmany en burgemeester Ben Visser staan de pers te woord.
Chagrijn, wantrouwen en boosheid kunnen weer de kop opsteken, voorspelt Postmes, die veel onderzoek deed onder slachtoffers van de aardbevingsschade. Maar twee meevallers wil hij ook noemen: „De klap was ’s nachts en niet overdag, dat maakt echt uit voor de beleving.” De eerste schok was rond één uur in de nacht, de naschok rond half zeven in de ochtend. „Veel mensen lagen te slapen, waardoor die beving zelf niet werd gevoeld.”
De andere meevaller, aldus Postmes: de klap had veel harder kunnen zijn. „Ik was bang voor een nieuwe beving van boven de 4 op de schaal van Richter.”
Ook Kees Lijnema (58) uit ’t Zandt, zo’n drie kilometer van Zeerijp, hoorde ’s nachts een enorme knal. In de gang, waar hij op planken een verzameling miniatuurauto’s bewaart, lagen de autootjes na de beving op de grond. „Je schrikt altijd van een beving”, zegt Lijnema. „Maar dit was wel een flinke.” Hij maakt binnenkort een ronde om zijn huis uit 1923 om te kijken of er schade is. Eerder had hij ook al schade, vooral na de aardbeving van Huizinge in 2012, de zwaarste ooit in Groningen. „Dat is wel hersteld. Maar er komt steeds weer nieuwe schade bij.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC