Krautrock Muziek kent tal van genres en subculturen: NRC’s muziekprofessor biedt essentiële muziekkennis. Deze week: Krautrock. Wat moet je luisteren en wie moet je kennen?
Vijftig jaar geleden bracht de Duitse band Harmonia zijn tweede en beste album uit. Alhoewel de groep tegenwoordig als superband wordt gezien, was het op dat moment zelf gewoon een trio met muzikanten uit wat marginale bands die veel te vooruitstrevende muziek maakten om commercieel succesvol te zijn. Net als zuurkool is Krautrock niet voor iedereen. Toch bleek het genre uiteindelijk, jaren later, behoorlijk invloedrijk. In bands als Talking Heads, The War on Drugs en Radiohead zijn duidelijk lijnen te trekken naar een stel Duitse bands die het vanaf 1969 helemaal anders wilden doen.
Jongeren in het Duitsland van de jaren zestig hadden genoeg om zich tegen af te zetten. Tegen de oudere generaties natuurlijk en hun rol in de Tweede Wereldoorlog. Tegen de schlagers die populair waren. Dan liever rock-’n-roll, het spannende nieuwe geluid dat via het Westen kwam aanwaaien. Toch waren er ook jonge Duitsers die iets anders zochten. Zij wilden hun muziek weer van de grond af opbouwen, om nog harder te breken met de geschiedenis. Er sijpelden nog steeds Britse en Amerikaanse rockinvloeden door, maar dan wel specifieke gevallen. De studio-experimenten van The Beatles en Brian Wilson leverden nieuwe ideeën op. Het uitgestrekte broeierige geluid van The Velvet Underground vormde een vruchtbare bodem. En dan was er nog de vrijheid van jazz, moderne klassieke muziek en de verschillende psychedelische uitersten van Pink Floyd en Jimi Hendrix.Kosmische Musik noemden ze het zelf. Maar ergens op de BBC, in een advertentie of muziekmagazine – er is nog steeds discussie wie de eerste was – werd het grappend Krautrock genoemd. Als verwijzing naar Sauerkraut en de scheldnaam voor Duitse soldaten, die al in de Eerste Wereldoorlog voor Krauts werden uitgemaakt. Uiteindelijk bleek de naam Krautrock wonderlijk genoeg meer tot de verbeelding te spreken dan Kosmische Musik. Het is muziek die altijd rechtdoor lijkt te willen gaan, dwars door de zelf opgetrokken wolk van psychedelica en improvisatie. In de beste Krautrock wordt een langgerekte spanning opgebouwd, die niet zoals in pop of rock-’n-roll wordt ingelost. Het ene akkoord lost niet vanzelfsprekend op in het andere, een melodie hoeft nergens heen te gaan. Door de minder dwingende structuur draait het veel meer om de textuur. En ondertussen drijft een ononderbroken puls de muziek altijd naar een eindpunt dat buiten bereik blijft.
Begin gerust bij Harmonia, waarvan het album Deluxe zoals gezegd zijn vijftigste jubileum viert. Op momenten voorspelt het album al de chaos van punk, de orgeltjes en synthesizers zijn futuristisch als Kraftwerk waarmee de band een bandlid deelde. De enkele flard tekst die erop gezongen wordt, is een blauwdruk van wat Krautrock is: „Immer wieder hin und her/ Kreuz und quer/ mal leicht/ mal schwer.” Steeds weer heen en weer. Kriskras, soms makkelijk, soms moeilijk. Krautrock is avant-gardistisch genoeg om helemaal door overrompeld te worden, maar ook vriendelijk genoeg voor lange autoritten.
Vanaf Harmonia is het makkelijk uitwaaieren naar de bands waar de leden ook in speelden: Cluster en Neu!. Die laatste is een van de pilaren van Krautrock en valt op door het gestripte geluid. Alles draait om die puls die lijnrecht doorjakkert, anders dan bijvoorbeeld in funk waar er altijd een swing aan het ritme gegeven wordt. Maar het echte ritmische goud zit bij de band Can met Jaki Liebezeit achter de drums. Luister bijvoorbeeld naar hun ‘Vitamin C’, waarin veel meer jazz, funk en ingehouden wildheid zit dan bij eerder genoemde bands. De Duitse bands in de jaren zeventig legden een basis waar nog steeds op wordt doorgebouwd. Producer James Holden zoekt in zijn kraut via ingewikkelde synthesizerpatronen naar trance. De Dewaele-broers van Soulwax namen onder schuilnaam Die Verboten een Krautrock-album op, de nerdy Duitse band The Notwist staat binnenkort weer in Amsterdam met hun mengelmoes van indiepop en Krautrock. Dit jaar was er nog een grote terugkeer van Stereolab, een Britse band die in de jaren negentig het Duitse genre naar een groter publiek bracht. En dan vult de rockband The War On Drugs nog met groots gemak festivalweides en arena’s. Al jaren hebben ze een vast hoogtepunt in hun set: ‘Harmonia’s Dream’. Hun eerbetoon aan die ooit marginale band die inmiddels toch echt de naam supergroep verdiend heeft.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC