Gaswinning De aardbeving die Groningen donderdagnacht wakker schudde, heeft deskundigen verrast. Vergeleken met buitenlandse aardbevingen, waren die in Groningen klein. Toch kunnen ze veel schade aanrichten.
Inwoners van Groningen werden opgeschrikt door een zware aardbeving bij Zeerijp.
Zo zwaar als de aardbeving die donderdagnacht een groot deel van Groningen wakker schudde, had geoloog André Niemeijer van de Universiteit Utrecht ze niet meer verwacht. Zeker niet ruim een jaar nadat de gaswinning is gestopt.
Afgelopen zomer had hij zich in NRC nog laten verleiden tot een voorzichtige voorspelling. „Ik kan me niet voorstellen dat we nog een grotere aardbeving gaan krijgen”, zei Niemeijer toen. „Maar het is moeilijk daar een uitspraak over te doen: als ik dat nu zeg en morgen is er een grotere aardbeving, had ik het fout. Want die kans blijft wel.”
Donderdagnacht werd nog eens duidelijk hoe moeilijk aardbevingen te voorspellen zijn, zegt Niemeijer op de ochtend na de op twee na zwaarste aardbeving in Groningen ooit gemeten. „Het is natuurlijk niet de allergrootste, maar toch is dit verrassend. Ik denk niet dat er een wetenschappelijk model is dat zo’n grote aardbeving voorspeld had. We zijn al even gestopt met gas eruit halen, dus eigenlijk wordt de drijfveer voor aardbevingen niet groter.”
Hoewel de omvang van deze beving verraste, was bekend dat er voorlopig aardbevingen zouden blijven plaatsvinden – ook na het dichtdraaien van de gaskraan. „Het aantal bevingen neemt af en daarmee ook de zwaardere, maar we wisten dat de kans op dit soort zware bevingen zou blijven bestaan”, zegt seismoloog Läslo Evers van het KNMI. „Dat heeft het KNMI ook steeds betoogd.”
Door decennia van gaswinning is de druk in zandsteenlagen gedaald, waardoor de lagen in elkaar drukten. De spanning op de ruim duizend breuklijnen van Groningen die daardoor ontstaat, kan zich met een schok ontladen als een aardbeving. Maar hoe groot zo’n beving is en wanneer die precies komt, kunnen zelfs de geavanceerdste modellen niet accuraat voorspellen.
Voorlopig bestaat de kans op naschokken. Ruim vijf uur na de eerste schok met een kracht van 3.4, registreerden de meetstations van het KNMI de eerste naschok. „Die had een magnitude van 2.1”, zegt Evers. „Dat is goed voelbaar en kan tot schade leiden. Over het algemeen is een aardbeving ruwweg vanaf magnitude 1.5 voelbaar.” Naschokken zijn minder hevig dan de originele schok, maar zelfs daar zijn geen garanties aan te ontlenen, benadrukt Evers. „Het is een definitiekwestie: als een naschok groter is dan de hoofdschok, dan wordt dát de hoofdschok en die vorige schok wordt dan een voorschok.”
Evers werd donderdagnacht na de eerste beving gebeld door collega’s, zoals gebruikelijk bij zwaardere aardbevingen. Het KNMI heeft ongeveer negentig seismologische meetstations in Groningen, die de kleinste trillingen rechtstreeks doorgeven. Medewerkers van het instituut houden die signalen de klok rond in de gaten en een relatief zware aardbeving als vrijdagnacht activeert ook een automatische melding. „Dan gaat de seismoloog van dienst de verdere analyse doen.”
Voor het waarschuwen van inwoners of het nemen van maatregelen is het dan te laat. In landen als China en Japan kunnen seismologen soms vroeg waarschuwen, enkele minuten voor de verwoestende, grote schok. „Dat kan net genoeg zijn om een hogesnelheidstrein te stoppen en om kritische infrastructuren af te sluiten”, zegt Niemeijer. „Mensen kunnen dan een veilige plek zoeken.”
In Groningen zijn dat soort waarschuwingen onmogelijk, „omdat de energie in een paar seconden over de hele regio reist”, zegt Evers.
Vergeleken met natuurlijke aardbevingen in het buitenland, zijn die in Groningen klein. Toch kan de schade groot zijn, omdat ze dichter bij het oppervlak ontstaan. Bevingen in Groningen ontstaan op een diepte van ongeveer drie kilometer, bij natuurlijke aardbevingen is dat veel dieper.
„Omdat deze beving een kracht van 3.4 heeft op drie kilometer diepte, is de grondbeweging groter dan wanneer het een 3.4 zou zijn op een diepte van bijvoorbeeld tien kilometer”, zegt Niemeijer. „En voor de schade is niet de kracht, maar de grondbeweging de belangrijkste factor.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC