Sinterklaas Zaterdag komt Sinterklaas aan in Zaandam. Al 24 jaar organiseert René de Reus het feest. Dacht hij vijf jaar geleden nog dat Zwarte Piet onmisbaar was, nu is hij tot inkeer gekomen. „Als ik een zwart geschminkte piet zie, denk ik: die is niet helemaal goed bij zijn hoofd.”
Organisator René de Reus treft voorbereidingen voor de sinterklaasintocht in Zaandam.
Had je René de Reus vijf jaar geleden gevraagd waar het sinterklaasfeest niet zonder kan, dan had hij zijn wenkbrauwen in een kritische frons getrokken. „Zwarte piet”, zou hij vastberaden hebben geantwoord.
Zonder dikke laag donkere schmink zouden de kinderen volgens hem dwars door de traditie heen kijken, zou de magie verloren gaan en zou er, kortom, niets meer aan zijn. Hoezo is zwarte piet racisme, dacht hij. Hoewel de bezwaren tegen de racistische karikatuur toen al uitgebreid en steeds vaker publiekelijk werden besproken, zag hij dat helemaal anders. Trouwens, niemand in zijn omgeving vond het hulpje van sinterklaas racistisch, zegt hij. „Onze pieten waren bruin in plaats van zwart en ze hadden niet van die dikke lippen en ook geen oorbellen. Dat leek me goed genoeg.”
Maar inmiddels is alles anders, vertelt hij onder een partytent op de Burcht in Zaandam, randje centrum, aan het water. Zaterdag komt Sinterklaas hier aan, met telecomadviseur René de Reus (54) als roetveeg-hoofdpiet. „Alle 85 pieten voldoen aan de NTR-richtlijnen.” Dat wil zeggen: met zwarte vegen van het roet, zonder gouden oorbellen, divers haar.
Al 24 jaar organiseert De Reus samen met anderen het sinterklaasfeest in Zaandam. Het begon min of meer toevallig: hij zat in een wijkraad die een speeltuin opende en daar kwam een sint bij kijken. De vrolijkheid die het sintfeest brengt had iets verslavends en dus ging De Reus er de jaren erna mee door – steeds groter werd het. Vandaag wordt in aanzwellende regen het podium opgebouwd. Een vrachtwagen met 2.400 cadeautasjes staat al klaar, er is 1.500 kilo aan pepernoten aangerukt, dranghekken worden uitgestald. Kosten: bijna een halve ton. „Als ik tegenwoordig een zwart geschminkte piet zie, denk ik: die is niet helemaal goed bij zijn hoofd.”
Hoe komt het dat De Reus zo radicaal van mening is veranderd?
Hij is in elk geval niet de enige. Het aantal voorstanders van een sinterklaasfeest met alleen de volledig zwart geschminkte piet was bij de laatste peiling van Ipsos I&O 38 procent, terwijl dat in 2016 nog 65 procent was. Voorstanders van Zwarte Piet menen dat het een mooie traditie is die volgens hen niet racistisch is. Tegenstanders zien dat juist wel zo, of snappen volgens de onderzoekers dat het zo wordt ervaren.
In 2018 was gemeente Zaanstad, waar Zaandam onder valt, nog landelijk en internationaal nieuws omdat daar de landelijke intocht was. Wat zou het worden, zwart of roetveeg? In die dagen was een meerderheid van Nederland nog voorstander van een zwart geschminkt hulpje van Sinterklaas, maar waren er op het Sinterklaasjournaal al roetveegpieten te zien. De Reus organiseerde dat jaar een eigen intocht met alleen maar zwarte pieten, als protest tegen de veranderende opvattingen.
Dat er mensen waren die wél moeite hadden met het uiterlijk van zwarte piet, kwam pas bij De Reus binnen toen hij sprak met „een afvaardiging van de Surinaamse gemeenschap” en met mensen van de protestbeweging Kick Out Zwarte Piet (KOZP).
„Mijn argument, dat andere pieten het feest voor kinderen zou verpesten, werd door Jerry Affriyie van KOZP onderuit gehaald. Hij zei: ‘Maar er is al sinds jaren bijna geen zwarte piet meer op tv. Die kinderen weten niet beter.’ En hij wilde dat het voor zijn eigen kinderen ook leuk zou zijn. Daar had hij wel een punt.”
Tijdens verschillende gesprekssessies onder begeleiding van de gemeente, kantelden de opvattingen van De Reus verder. „We gingen echt naar elkaar luisteren.” KOZP vertelde waarom de hele entourage het pijnlijke slavernijverleden weerspiegelt – de oorbellen, het kroeshaar, de kleding, het gedwee assisteren van een oude witte man – en dit keer kwam de kritiek bij De Reus aan.
De beslissing om op de Burcht in Zaandam mee te gaan met de tijdgeest en helemaal over te stappen op de roetveegpiet kwam uiteindelijk in 2022, na twee coronajaren. Het feest had een grimmig randje gekregen. „Steeds maar die dreiging van protesten tegen zwarte piet.” Op een muur was het woord „neonazi’s” geschilderd. Volgens De Reus gericht op de organisatie. Ze voelden zich genoodzaakt tot het inhuren van meer beveiliging. Anti-zwarte piet-demonstranten werden tijdens de intocht met eieren bekogeld. Het laatste zetje werd gegeven door de sponsors, die trokken zich terug. En zonder geld geen vrolijke traditie.
De Reus herinnert zich de spanning toen hij voor de eerste keer roetveegpiet was. Zouden de kinderen hem wel als echte piet accepteren? „De angst. Ik weet nog dat ik het terrein opkwam en de kinderen naar me riepen: ‘Piet! Piet! Piet! Niemand herkende me. De opluchting.” Het feest kon doorgaan.
Ze hebben heel lang „gevochten en gestreden voor een traditie”, zegt De Reus. „Maar door de goede gesprekken zijn we uiteindelijk omgebogen. Als ik terugkijk heeft het heel veel onnodige stress veroorzaakt. Nu geeft het feest weer zo’n lekker gevoel. Als we dit hadden geweten hadden we het veel eerder gedaan.”
De foto’s van zwarte pieten die er tot 2021 nog waren heeft hij van zijn socialemediakanalen verwijderd. „Dat is historie.” Hij laat ze zien op zijn telefoon. „Wel heel mooi toch?” Ondanks alles kijkt hij er met trots op terug. Hij weet dat zwarte piet als racistisch ervaren wordt, maar hij vindt ook dat wat hij niet racistisch bedoelt niet racistisch is.
Gisteren heeft hij nog geappt met een van de mensen van KOZP, laat hij zien. Of ze naar de intocht in Zaandam wilden komen om samen Sinterklaas te vieren. „Ze kunnen niet want ze hebben het druk met hun afscheid.” KOZP stopt op 5 december na vijftien jaar actievoeren. Ze appten ook over het Zeeuwse Yerseke, zegt De Reus, waar ze nog met zwarte pieten wilden werken en waar de hele intocht deze week uiteindelijk is afgezegd nadat KOZP een demonstratie had aangekondigd. Hoeveel gemeentes nog aan zwarte piet-intochten doen is niet bekend, maar ze zijn veruit in de minderheid. „In Yerseke begrijpen ze het nog niet helemaal.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC