Duitse boekenbeurs Op de grote boekenbeurs in Frankfurt voelden ze zich niet meer welkom, dus organiseerden radicaal-rechtse uitgevers hun eigen beurs. De AfD was er ruim vertegenwoordigd. „Duitsland moet het land van Duitsers blijven.”
De uitgevers Erik Lehnert (l.) en Götz Kubitschek op de boekenbeurs Seitenwechsel.
Götz Kubitschek, al vijfentwintig jaar de invloedrijkste denker en uitgever voor extreemrechts in Duitsland, is „euforisch”. Kubitschek spreekt in een bomvolle zaal op een evenemententerrein in Halle, in de deelstaat Saksen-Anhalt, op een boekenbeurs. Die boekenbeurs, zegt Kubitschek, is een „dijkdoorbraak”. „Het is een grote vreugde dat duizenden mensen, goede en nieuwsgierige lezers, bijeen komen om boeken te bekijken.”
Inderdaad struinen duizenden mensen langs standjes met boeken en tijdschriften op de beurs die afgelopen weekend werd gehouden. De uitgevers delen linnen tasjes en flyers uit, auteurs signeren hun boeken. De stemming is opgewekt, er worden gemoedelijk praatjes gemaakt bij kopjes koffie, een glas bier of witte wijn. Het publiek is gemêleerd, wel hebben de meeste jonge mannen hun haar in een strakke zijscheiding en dragen veel oudere mannen tweed.
Dan de stands: een uitgeverij heeft alles over uniformen en generaals van de Waffen-SS. Er is een app, ‘Blitzwissen’, die „controversiële” boeken samenvat in 25 minuten, waaronder het boek Remigration van de Oostenrijkse rechts-extremist Martin Sellner. De „Identitaire beweging” verkoopt T-shirts met de tekst ‘Defend your home’. Uit Nederland is uitgeverij De Blauwe Tijger vertegenwoordigd, specialist in complotdenken. Van alle beursdeelnemers lijkt een tijdschrift over fregatten van de Duitse keizerlijke marine politiek het meest neutraal.
AfD-medewerker Benedikt Kaiser: „We moeten dominant zijn, en niet alleen op verkiezingsdag.”
De boekenbeurs, met de naam „Seitenwechsel”, is een initiatief van Susanne Dagen, eigenaar van boekhandel Loschwitz in Dresden. Ze is ook AfD-gemeenteraadslid in die stad. In 2017 kwam het op de boekenbeurs in Frankfurt am Main, de belangrijkste in Europa, tot een confrontatie tussen linkse activisten en rechtse uitgevers onder wie Kubitschek. Daarna kregen de rechtse uitgevers een eigen hoekje in Frankfurt, waar ze zich niet welkom voelden. Dagen zei destijds daarover in een interview in NRC: ,,Ik heb geen zin om daar door de gangen te lopen en te zien dat de mensen wegkijken, of door je heen kijken, of je beschaamd groeten.”
Op de beurs in Halle is daarvan geen sprake, integendeel. Dagen wordt met applaus onthaald als ze op een podium stapt.
Het evenement in Halle is niet alleen een festijn voor uitgevers van extreemrechtse teksten die zich gecanceld voelen. Op de podia bespreken auteurs en politici van Alternative für Deutschland (AfD) de mogelijke strategieën voor de partij. Prominente AfD’ers lopen rond, op zaterdag verrast partij-oprichter Alexander Gauland het publiek met een optreden. In de landelijke peilingen gaat de AfD gelijk op met de CDU/CSU op 26 procent. In de deelstaat Saksen-Anhalt – waar volgend najaar verkiezingen zijn – staat de partij op maar liefst 40 procent. In Halle wordt besproken hoe de partij de voorsprong kan uitbouwen en consolideren.
Benedikt Kaiser is een belangrijke stem en auteur binnen de AfD. Hij werkt als wetenschappelijk medewerker voor de fractie in de Bondsdag. In zijn jongere jaren behoorde hij tot een groep neonazi’s. In gesprek met zijn uitgever op het podium waarschuwt Kaiser de AfD ervoor om met oog op de goede peilingen en de „bomvolle beurs” het „huiswerk niet te doen”.
Kaiser schreef een boek over de Italiaanse politiek filosoof Antonio Gramsci (1891–1937), en zegt, geïnspireerd door Gramsci: „We moeten dominant zijn, en niet alleen op verkiezingsdag.” Via voetbalverenigingen en zelfs op basisscholen, aldus Kaiser, moeten AfD’ers hun „patriottische” standpunten in de maatschappij verspreiden en gangbaar maken. De boekenbeurs in Halle draagt wat hem betreft daaraan bij. Dat wat je kunt zeggen, het zogenaamde ‘Overton-venster’, is volgens Kaiser in Duitsland door de AfD al met succes naar rechts opgeschoven. „We zijn verder dan we ooit hadden kunnen dromen.” Kaisers motto is simpel: „Eerst worden dingen bespreekbaar, vervolgens worden ze machbar.”
Het politieke midden, zegt Kaiser, is „verpulverd”. Daar streeft de AfD-partijtop ook naar, zo bleek een aantal maanden geleden uit een document over de officiële strategie. De AfD probeert een wig te drijven tussen de middenpartijen SPD en CDU/CSU, die samen de regering vormen. Daartoe moet de AfD de SPD consequent als radicaal-links afschilderen, volgens de strategie, zodat kiezers van CDU/CSU aan de samenwerking gaan twijfelen. Doel is dat de CDU/CSU niet anders kan dan met de AfD in zee gaan.
Tot nu toe sluiten alle partijen een coalitie met de AfD uit. AfD’ers en hun aanhangers discussiëren soms over de vraag of de partij gematigder moet worden, of zich zo moet voordoen, om een aantrekkelijker coalitiepartner voor de christendemocraten te worden. Maar met een extremistische koers is de AfD juist succesvol , bijvoorbeeld in de deelstaten in Thüringen en Saksen, dus lijkt er weinig noodzaak die bij te stellen.
Advocaat Ulrich Vosgerau.
Götz Kubtischek, met zijn uitgeverij Antaios en het tijdschrift Sezession, vertegenwoordigt de extremistische lijn van de partij. Hij heeft ook contact met allerlei prominenten in de AfD; partijvoorzitter Alice Weidel was bij hem te gast, hij geeft de boeken uit van Bondsdaglid Maximilian Krah en van de Thüringse AfD-agitator Björn Höcke.
Op het podium tijdens de beurs gaat een gesprek tussen Kubitschek en zijn co-uitgever en AfD-medewerker Erik Lehnert kort over „remigratie”. „Duitsland moet het land van Duitsers blijven”, zegt Lehnert. Maar het is belangrijk te realiseren, zegt Lehnert, „dat het ook gevolgen heeft als je het remigratieprogramma serieus neemt: dan moet er langer en meer gewerkt worden, en worden de vakanties korter.” Ook bij de AfD weten ze dat de Duitse economie niet zonder extra arbeidskrachten kan. Voor Kubtischek en Lehnert betekent ‘remigratie’ dat ook mensen die in de afgelopen tien of twintig jaar een Duits paspoort hebben gekregen worden uitgezet als ze niet bij „het Duitse volk” passen.
Het publiek is idolaat van het uitgeversduo. Er wordt gejoeld, gelachen, en geapplaudisseerd. Ook als Kubitschek zegt: „Er zitten twee linkse journalisten in de zaal. Hartelijk welkom. Ik hoop dat u deze plek zeer angstig zult verlaten.” Fotograferen is op de hele beurs streng verboden. De NRC-fotograaf mag geflankeerd door veiligheidspersoneel enkele beelden maken van de sprekers.
Ook in andere zaaltjes straalt het publiek van enthousiasme. Bijvoorbeeld als een auteur vertelt over haar boek waarin ze op „wetenschappelijke wijze” beschrijft waarom Europeanen en met name Duitsers zo geïnteresseerd zijn in andere culturen en zich „eraan onderwerpen”. Elders dweept een Oostenrijker met de vereniging van „alle Duitstalige gebieden”, dus inclusief het Italiaanse Zuid-Tirol en streken van Tsjechië en Polen.
Advocaat Ulrich Vosgerau achter de tafel met publiek op de beurs in Halle.
Een van de laatste sterren op het programma is advocaat Ulrich Vosgerau, die in 2023 deelnam aan een bijeenkomst in Potsdam waar over „remigratie” werd gesproken. Het journalistieke platform Correctiv beschreef die bijeenkomst van AfD’ers, enkele CDU’ers, ondernemers en een paar extreemrechtse activisten in detail. Daarna gingen in Duitsland zo’n 3,5 miljoen mensen in Duitsland de straat op om te protesteren tegen de AfD.
Vosgerau procedeert tegen Correctiv, met gedeeltelijk succes. Volgens Vosgerau werd in Potsdam niet „remigratie” gepland, maar luisterden de deelnemers simpelweg hoe de Oostenrijkse auteur Martin Sellner zijn plannen uit zijn boek Remigration (ook verschenen bij Kubitscheks uitgeverij Antaios) uiteenzette. Door de organisator werd Sellner echter voorgesteld als iemand die het „masterplan” presenteert, en dat nam Correctiv over. Voor Vosgerau is de verslaggeving van Correctiv een teken dat de „elite” samenspant, en dat media, overheid en veiligheidsdiensten collaboreren. Zijn publiek knikt en applaudisseert.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC