Gentrificatie Drie jonge Amsterdammers maken zich zorgen over de stad waarin ze zijn opgegroeid. Met ludieke acties proberen ze aandacht te vragen voor hoe de structuur van wijken door de instroom van rijkere nieuwkomers verandert. „Voor wíe is die nieuwe, verbeterde stad?”
TikTok-rij bij de vestiging van snackbar Fabel Friet in de Runstraat in Amsterdam. Bordjes op de weg wijzen klanten erop om hun friet niet op te eten in de buurt van de snackbar.
Een kunstwerk, noemt Sunny D het broodje rib eye met een gekookt eitje, spicy mayo en kruiden. „Als dit het laatste is wat ik zou eten, zou dat prima zijn”, zegt de enthousiaste TikTok-gebruiker in een video over Chun Café in Amsterdam. Op de plek waar Sunny D tien minuten in de rij stond voor het broodje dat „zijn leven veranderde”, waar élke dag zo’n rij staat, verschenen dit weekend mysterieuze geel-roze stickers: Skip the line? Scan the QR.
Het bleek een ludieke actie. Wie de code scande kreeg geen ontsnapping uit de TikTok-rij, maar een boodschap op z’n scherm. ‘Beste toerist’, schrijft een groep die zich Tegentrificatie noemt, ‘welkom in onze stad. We nemen je niks kwalijk, maar door in deze rij te staan draag je bij aan het enorme probleem dat gentrificatie heet.’ De stickers zijn intussen alweer verwijderd, maar de actie was een succes, zeggen de initiatiefnemers. „We zijn erg tevreden. Mensen werden ongemakkelijk, dat is wat we wilden. Ze werden zich bewust van iets dat ze waarschijnlijk wel weten, maar liever niet zien.”
Tegentrificatie bestaat uit drie jonge Amsterdammers die vanwege hun activisme – zomaar stickers plakken is bij wet verboden – graag anoniem blijven (hun namen zijn bij de redactie bekend). In een videogesprek vertellen ze dat ze zich zorgen maken over hoe de stad waarin ze opgroeiden aan het veranderen is. Met acties zoals die van afgelopen weekend willen ze aandacht vragen voor gentrificatie: waarbij de sociale structuur van wijken door de instroom van rijkere nieuwkomers onder druk komt te staan. „Een proces waaraan velen vroeg of laat deelnemen.”
Overblijfsel van een sticker van de actiegroep Tegentrificatie.
De heropening van Roest, een horecazaak in een voormalig industriegebied waar ze zelf graag kwamen, zette de drie aan het denken. De plek die bekendstond als laagdrempelige culturele vrijplaats (met feestjes tot diep in de nacht) ging dit jaar verder onder dezelfde naam, maar nu met een fine dining-concept. Ze zagen, zegt de actiegroep, een „tenenkrommend interview” met de eigenaar op stadszender AT5. „De interviewer merkte op: ‘Het rauwe is er wel af hè?’ Zijn reactie: ‘Dat vind ik niet, want we hebben natuurwijnen.”
Gentrificatie, zeggen ze, wordt vaak gebracht als stadsvernieuwing. Wijken die bekendstaan als achtergesteld worden opgeknapt en worden ineens aantrekkelijk. „De vraag is: voor wíe is die nieuwe, verbeterde stad?” Wat je ziet gebeuren, zegt de actiegroep, is dat kleine winkels en buurtinitiatieven verdwijnen door oplopende huren. „Het problematische aan gentrificatie is dat het leidt tot uitsluiting. Het gaat ten koste van bepaalde groepen: mensen met een migratieachtergrond, een lager inkomen, andere culturele behoeften.”
De QR-sticker is niet hun eerste actie. Eerder dit jaar spoot de groep in rode graffitiletters ‘gegentrificeerd’ op de stoep bij cafés en restaurants van de 3WO – een horecagroep met meer dan dertig zaken in Amsterdam. „Een typisch geval van overnemers in plaats van ondernemers”, aldus Tegentrificatie. „Dit soort types claimen altijd dat ze er zijn voor de buurt, maar ze doen helemaal niks behalve winst halen. Copy-paste.” 3WO liet na de actie weten best een keer koffie te willen drinken met Tegentrificatie. „We hebben ze via Instagram een bericht gestuurd, maar ze hebben niet gereageerd.”
Acties als die van Tegentrificatie tonen het groeiende protest van Amsterdammers die voor de ziel van hun stad vrezen. Journalist Marcel van Engelen noemt Amsterdam in zijn recente boek een stad in een ‘succescrisis’: zo gewild dat ze ontoegankelijk geworden is. In mei stapten bewoners van de binnenstad naar de rechter vanwege overlast bij een populaire frietzaak. Het burgercollectief Amsterdam heeft een keuze daagde de gemeente voor de rechter om naleving af te dwingen van de afspraak om jaarlijks maximaal twintig miljoen overnachtingen toe te staan. Want ondanks maatregelen als hogere toeristenbelasting en een rem op hotelbedden, stijgt dat aantal volgend jaar mogelijk tot wel 26,6 miljoen.
Tegentrificatie zal z’n guerrillatactiek voortzetten. De actiegroep wil niet alleen ondernemers aanspreken, maar ook bezoekers en bewoners. „Want dat is onze boodschap: iedereen maakt deel uit van het proces.” Door Roest, zeggen de drie, zagen ze in dat dit óók voor hen geldt. „Het was natuurlijk niet zomaar een leuke creatieve broedplaats, maar de bedoeling om een verlaten industrieterrein te veranderen in een levendig woon-werkgebied.”
Met hun acties willen ze mensen op het probleem wijzen én een keuze geven: doe je niets, of draag je iets bij? „Als je in een nieuwe buurt komt, probeer die dan te leren kennen in plaats van over te nemen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC