De Europese Commissie wil een nieuw centrum oprichten om de democratie in EU-landen te beschermen en te versterken tegen gemanipuleerde informatie en nepnieuws. Een netwerk van onafhankelijke factcheckers moet daarbij helpen.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
‘Onze democratieën staan onder interne en externe druk’, schrijft de Commissie in haar plan voor een ‘Europees democratieschild’ dat woensdag wordt gepresenteerd. Buitenlandse mogendheden (vooral Rusland) zaaien verdeeldheid, bestoken burgers met nepnieuws, gebruikmakend van sociale media, vervalste websites en door AI gegenereerde leugenachtige verhalen en beelden. Binnen de EU saboteren autocraten als de Hongaarse premier Viktor Orbán eerlijke verkiezingen en de vrije media.
‘De democratie ligt onder vuur’, zei Commissievoorzitter Ursula von der Leyen in september in haar Europese Troonrede. Het plan van aanpak dat ze toen beloofde is nu uitgewerkt. Het belangrijkste is de oprichting van het Europees Centrum voor Democratische Veerkracht. Dat wordt, als het aan de Commissie ligt, een info-hub die de aanwezige expertise in de EU-landen, kandidaatlidstaten en EU-instituten bundelt. Maar het centrum moet ook nieuwe initiatieven ontwikkelen die uitholling van de democratie tegengaan.
De Commissie is vooral bezorgd over de buitenlandse inmenging in Europese politieke discussies via het massaal verspreiden van leugens en geruchten. De recente verkiezingen in Roemenië en Moldavië leren hoe sterk de Russische desinformatiecampagne kan zijn. Het nieuwe centrum kan EU-landen helpen dit soort ondermijnende acties eerder te herkennen en effectief te bestrijden door tegencampagnes met feitelijk correcte informatie te starten.
Die strijd is niet eenvoudig want sociale media en AI geven autocratische krachten ongekende mogelijkheden. De Commissie bepleit daarom ook de aanscherping van de Europese techregels. Grote platforms als X, Facebook en TikTok, en zoekmachines als Google en ChatGPT zouden gemanipuleerde en door AI-gemaakte informatie sneller en beter als zodanig moeten aanduiden. Verder wil de Commissie een crisisprotocol om het hoofd te bieden aan EU-wijde golven van nepinfo.
Een nieuw Europese netwerk van onafhankelijke factcheckers moet vooral in verkiezingstijd en bij pandemieën en natuurrampen het nieuwe centrum helpen. Het werk van de factcheckers wordt opgeslagen zodat wetenschappers en journalisten het kunnen onderzoeken. De factcheckers moeten beschermd worden bij eventuele bedreigingen.
De Commissie wijst erop dat kwaliteitsmedia het steeds moeilijker krijgen. Kranten, tijdschriften en de publieke omroep hebben te maken met verdachtmakingen, rechtszaken en een afkalvende winstgevendheid. In sommige regio’s zijn betrouwbare media nagenoeg afwezig, de Commissie spreekt over ‘nieuwswoestijnen’. Ze wil de regels voor advertenties en fusies aanpassen om onafhankelijke media te helpen.
Lidstaten kunnen op vrijwillige basis meedoen aan de voorstellen van de Commissie. Van verplichting is geen sprake, omdat de lidstaten grotendeels zelf bepalen hoe de nationale media en verkiezingen georganiseerd zijn.
De Commissie overweegt verder een aparte, interne eenheid op te richten waar vertrouwelijke inlichtingen over de veiligheid van de EU en haar lidstaten worden verzameld. Sinds de invasie van Oekraïne door Rusland is veiligheid steeds vaker een onderwerp waarmee de Commissie zich bezighoudt. Er zijn regelmatig vergaderingen van de ‘veiligheids-Commissie’ waarin de meest betrokken commissarissen achter gesloten deuren bijeenkomen.
De nieuwe cel - waarover de Financial Times dinsdag berichtte - moet inlichtingen van nationale veiligheidsdiensten loskrijgen. Die staan daar normaliter huiverig tegenover. Zij vrezen voor ‘lekken’, iets wat in Brussel veelvuldig gebeurt. De Commissie benadrukte dinsdag dat het om een kleine eenheid zal gaan van nog geen tien personen en dat de precieze opzet de komende maanden wordt uitgewerkt.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant