Igor Devold | Filmmaker Noorse films vallen in de prijzen. „Eindelijk komen ze los uit de Deense en Zweedse schaduw”, schreef The Guardian vorige maand. De verklaring voor het succes ligt volgens de Noorse filmmaker Igor Devold in een overheid die in de soft power van films gelooft.
Regisseur Joachim Trier (midden) toont op 24 mei 2025 samen met zijn cast, (vlnr) Elle Fanning, Inga Ibsdotter Lilleaas, Renate Reinsve en Stellan Skarsgard, de Grand Prix van Cannes voor zijn film ‘Sentimental Value’.
‘Er is zonder twijfel sprake van een gouden tijd voor de Noorse film. Joachim Trier won de Grand Prix in Cannes voor zijn film Sentimental Value en Dag Johan Haugerud kreeg een Gouden Beer voor Dreams [het derde deel van de Oslo Stories Trilogy]. Het is een beetje alsof je zowel het EK als het WK voetballen wint”, zegt Igor Devold desgevraagd trots door de telefoon. Hij is filmregisseur, universitair docent film en media aan de universiteit in Trondheim en voorzitter van de NFR, een organisatie die opkomt voor de belangen van Noorse regisseurs.
Wat Devold betreft hebben media die schrijven dat de Noorse films nu internationaal op de kaart staan, het bij het rechte eind. Behalve de al genoemde prijzen zijn er namelijk meer successen. Op Netflix is de serie Pørni (Pernille) een hit, Trier kreeg in 2021 twee Oscarnominaties voor zijn film The Worst Person in the World en Devold zelf had succes in Canada met Norwegian Dream. Op de shortlist van de EFA, European Film Awards, staan nu vier Noorse films: Naast Sentimental Value en Dreams ook Loveable van Lilja Ingolfsdottir en de documentaire Flophouse America van Monica Strømdahl.
Noorwegen treedt met zijn films uit de schaduw van Denemarken en Zweden, schreef de Britse krant The Guardian vorige maand. „Ik was onlangs bij Nordische Filmtage Lübeck en proefde zelfs wat jaloezie bij Deense en Zweedse filmmakers”, lacht Devold. Een echte verklaring waarom de Noorse films nu successen boeken heeft hij niet. Veel artistieke films spelen zich af in de Noorse samenleving, maar vinden toch internationaal gehoor. „Doordat ze zich hier afspelen en de filmmakers weten waar ze over filmen, zijn ze geloofwaardig en oprecht. Dat is belangrijk”, aldus Devold.
‘Norwegian Dream’
‘Sentimental Value’
Ook het subsidiebeleid speelt volgens hem een belangrijke rol, evenals de professionalisering van het filminstituut. „Toegegeven, hun opleiding deels in het buitenland gevolgd, maar voor een deel ook hier. Ze kijken over grenzen heen en denken goed na over hoe je je artistieke integriteit kan behouden en tegelijkertijd een groter publiek kan bereiken. Daarnaast geldt dat er sinds 2006, met een regering die geloofde in de waarde van Noorse films, veel mogelijkheden zijn gecreëerd. En dat betaalt zich nu uit.”
Het politieke klimaat speelt bij het succes en de professionalisering een belangrijke rol, meent Devold. „We hebben nu vier jaar de sociaal-democratische Arbeiderspartij gehad, en ze hebben recent weer de verkiezingen gewonnen. Met de rechts-populistische Vooruitgangspartij, die 23 procent van de stemmen kreeg, was dat anders gelopen. Zij willen het Filminstituut sluiten en cultuursubsidies überhaupt stoppen. Andere rechtse partijen willen dat weliswaar niet, maar ze willen ook niet in cultuur investeren, waardoor je dus door de inflatie in feite bezuinigt. Maar goed, ze hebben de Noorse filmindustrie in het verleden gelukkig niet kapotgemaakt.”
Wat hem betreft wordt de rol van film als soft power onderschat. „Het is zo dom van die rechtse partijen. Noorse films zijn een bescherming van je erfgoed en de beste manier om niet gekoloniseerd te worden door de Amerikaanse filmindustrie. En de Noorse taal wordt gesproken op het scherm, ook belangrijk om je identiteit als land te behouden.” Hij bedoelt daarmee dat Noorse films vaak een lokaal verhaal vertellen. Ze zijn gericht op het individu in de moderne samenleving, soms een tikkeltje existentialistisch (vooral de vroegere films van Joachim Trier) en gaan ook over de Noorse identiteit. „In een tijd van post-truth, een oorlog op het Europese continent, propaganda en fake news is het behoud van je eigen cultuur belangrijk en dé manier om niet geregeerd te worden vanuit de andere kant van de oceaan of door trollen. Dat kan via films en series.”
Anders dan in de jaren zeventig, toen Noorse films als Streik!/Strike! of Det tause flertall (De stille meerderheid) nadrukkelijk politiek waren, gaan ze nu meer over identiteit. „Identiteit is natuurlijk ook politiek, maar in de films komt dat minder nadrukkelijk naar voren. Noorse films laten impliciet zien welke waarden je vertegenwoordigt, hoe er op individueel niveau gekeken wordt naar de maatschappij zonder dat er een moraal aan gekoppeld is.”
De komische serie Pørni, een hit op Netflix, is daar een mooi voorbeeld van. Hier runt een alleenstaande moeder een huishouden met twee pubers terwijl ze ook dagelijks voor haar werk in de jeugdzorg allerlei gezinnen in Oslo bezoekt. Haar ex is een gesjeesde auteur die naar zichzelf zoekt door autobiografische romans te schrijven, en haar vader heeft op zeventigjarige leeftijd ontdekt dat hij op mannen valt. Genoeg voer kortom voor de personages om met relativerende humor te praten over de Noorse samenleving, Gen Z, genderrollen, Noorse kerst en acceptatie.
Om het succes vast te houden en uit te breiden, zijn er investeringen nodig. Devold: „Er zal vanuit de EU meer gewerkt moeten worden aan investering in streamingsdiensten. Ook moet je ervoor zorgen dat je films en series maakt zonder buy-outs van bijvoorbeeld Netflix of Amazon. Alleen zo behoud je een onafhankelijke filmindustrie.” Wat hem betreft is dat niet alleen belangrijk voor Noorwegen, maar voor veel kleine landen in Europa. „Investeren in goede streamingsdiensten is één stap om op eigen benen te staan. Binnen Europa zou je niet alleen defensiebudgetten moeten verhogen om militair zelfredzaam te worden, maar ook je cultuurbudgetten moeten verhogen. Behalve naar militaire moeten we namelijk ook naar culturele onafhankelijkheid streven.”
De komische serie ‘Pørni’, met Ebba Jacobsen Öberg als Sigrid, Henriette Steenstrup als Pørni en Jon Ranes as Leo, is een hit op Netflix.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC