Amerika wil dat Turkije een belangrijke rol krijgt bij de wederopbouw van Gaza, maar dat stuit op grote weerstand bij Israël. Ook sommige Arabische landen hebben twijfels vanwege de Turkse banden met Hamas.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Israël en de Verenigde Staten zijn het niet eens over de mogelijke rol van Turkije in het staakt-het-vuren met Hamas en de wederopbouw van de Gazastrook. De Amerikaanse regering wil de Turken er graag bij betrekken, maar dit stuit op grote weerstand bij de Israëliërs. Zij hebben vooral ernstige bezwaren tegen deelname van Turkije aan de Internationale Stabilisatiemacht (ISF), die Hamas zou moeten ontwapenen.
‘Er komen geen Turkse laarzen op de grond’, zei de Israëlische regeringswoordvoerder Shosh Bedrosian zondag stellig in antwoord op vragen van verslaggevers. Onlangs had minister van Buitenlandse Zaken Gideon Sa’ar al iets dergelijks gezegd. ‘Turkije heeft een vijandige houding tegenover Israël aangenomen’, aldus Sa’ar. ‘Het is dus niet redelijk dat we hun strijdkrachten de Gazastrook laten betreden. We zullen daar niet mee instemmen, en dat hebben we ook tegen onze Amerikaanse vrienden gezegd.’
In de VS wordt er echter anders over gedacht. ‘Washington heeft in meerdere briefings en diplomatieke verklaringen aangegeven dat het van plan is Turkije en Qatar een prominente rol te laten spelen in de naoorlogse stabilisatie van Gaza’, aldus de Amerikaanse nieuwssite Jewish News Syndicate (JNS). Gevraagd naar de bezwaren van Israël tegen Turkse troepen in Gaza, zei de Amerikaanse ambassadeur in Turkije, Tom Barrack, vorige week op een veiligheidsconferentie in Bahrein dat Turkije zal deelnemen.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, maakte onlangs nog melding van ‘zeer positieve ontmoetingen’ met Turkije, Qatar, Egypte en de Verenigde Arabische Emiraten (UAE) over mogelijke bijdragen aan de Internationale Stabilisatiemacht en de mechanismen voor wederopbouw. Tijdens zijn bezoek aan Israël vorige maand zei vicepresident JD Vance dat Turkije een ‘constructieve rol’ kan spelen.
Turkije en Qatar speelden al een grote rol bij de totstandkoming van het zogenoemde Trump-plan voor Gaza, dat diende als uitgangspunt voor het staakt-het-vuren. Waarschijnlijk waren het vooral Turkije en Qatar die Hamas onder druk hebben gezet om begin oktober akkoord te gaan met de voorstellen van de Amerikaanse president Donald Trump.
Onduidelijk is in hoeverre de VS bereid zijn rekening te houden met de Israëlische bezwaren tegen betrokkenheid van Turkije. Vance zei eind oktober dat de Verenigde Staten ‘als het om buitenlandse troepen gaat’ Israël niets zullen opleggen. Het is de afgelopen maanden echter duidelijk geworden dat de regering-Trump niet langer bereid is de regering van premier Benjamin Netanyahu in alles tegemoet te komen.
Zo nodig wordt Netanyahu gedwongen zich neer te leggen bij zaken die hem in het geheel niet zinnen. Dat bleek bij de onderhandelingen over de voorwaarden voor het staakt-het-vuren en over de plannen voor Gaza voor de langere termijn. Dat daarin wordt verwezen naar Palestijnse zelfbeschikking en een Palestijnse staat moet Netanyahu knarsetandend hebben aanvaard. Ook krijgt hij van Washington tot nu toe niet de mogelijkheid om het bestandsakkoord na schendingen door Hamas nietig te verklaren.
Betrokkenheid bij Gaza van Turkije en Arabische landen als Egypte, Qatar, Saoedi-Arabië en de UAE vergroot voor Trump de kansen zijn plannen voor een alomvattende vredesregeling voor het Midden-Oosten te verwezenlijken. Daartoe zou bijvoorbeeld Saoedi-Arabië zich moeten aansluiten bij de Abraham-akkoorden, die Israël vijf jaar geleden sloot met Bahrein en de UAE (later volgden Marokko en Soedan).
Ook voor Turkije staan diverse belangen op het spel. Het beginsel ‘voor wat hoort wat’ is een van de pijlers van de buitenlandpolitiek van president Recep Tayip Edorgan. In september besprak die, op bezoek in het Witte Huis, mogelijke tegenprestaties voor Turkijes steun aan het Gazaplan, zoals de aanschaf door Ankara van het gevechtsvliegtuig F35 en de Turkse bemoeienis met Syrië. Erdogan zou graag zien dat Trump hem toestaat de Koerden daar te beteugelen.
Turkije heeft ook grote belangstelling voor de bouwprojecten die in Gaza verwezenlijkt moeten worden. De Turkse bouwsector heeft nauwe banden met de regering-Erdogan. Bovendien biedt het Gazaplan Erdogan de kans te bewijzen dat Turkije een onmisbare speler is in het Midden-Oosten, ook op defensiegebied. Turkije heeft het op een na grootste leger binnen de Navo. Op diverse fronten (Libië, Syrië, Irak, Nagorno-Karabach) hebben de Turken laten zien wat ze militair gezien waard zijn. De Turkse defensie-industrie draait op volle toeren.
Overigens zijn niet alle Arabische landen blij met de prominente rol van Turkije en Qatar. Beide landen hebben (net als Hamas) van oudsher goede banden met de Moslimbroederschap. Die organisatie wordt in Saoedi-Arabië en de UAE echter met wantrouwen bezien. Qatar en vermoedelijk ook Turkije hebben Hamas jarenlang financieel gesteund. Leiders van de beweging kregen onderdak in Istanbul en Doha.
Washington heeft openlijk aangegeven, zo meldt JNS, dat het van plan is Turkse en Qatarese defensieliaisons op te nemen in het onlangs opgerichte Civiel-Militaire Coördinatiecentrum (CMCC) in het Israëlische Kiryat Gat, vlakbij de grens met Gaza. Het centrum staat onder supervisie van de Amerikaanse strijdkrachten in het gebied. Ook Egypte en de UAE zullen deelnemen.
Twee Nederlandse civiele experts zijn al aan de slag op het CMCC, zei demissionair minister David van Weel van Buitenlandse Zaken vrijdag tegen media aan het eind van zijn bezoek aan Israël en de Westoever. Het centrum begeleidt de hulpverlening in de Gazastrook en werkt mee aan de vorming van de stabilisatiemacht ISF. Ook krijgt het een ‘sleutelrol’ in de wederopbouw van Gaza, verwacht Van Weel, die het CMCC bezocht. Mogelijk wordt een derde Nederlander voor een ‘meer senior positie’ naar het CMCC gestuurd.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant