Nog geen maand na het aantreden van de Japanse premier Sanae Takaichi is er een hooglopende ruzie tussen Tokio en Beijing. Takaichi combineerde vrijdag twee grote pijnpunten voor Beijing in een opmerking. Sindsdien vliegen de verwijten en beschuldigingen heen en weer.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Vrijdag weidde Takaichi in het parlement uit over de gevolgen van een mogelijke Chinese aanval op Taiwan en ze zei daarbij dat Japan dan ‘in zijn voortbestaan wordt bedreigd’.
Over het gevaar te worden meegezogen in een militaire crisis rond Taiwan, een eiland op slechts 110 kilometer van het meest zuidelijke tipje van Japan, bestaat in Japan brede consensus. Openbare uitspraken daarover uit de mond van de premier hebben echter een zware politieke lading.
Bedreiging van het voortbestaan van Japan is een voorwaarde voor de inzet van het Japanse leger, oftewel de Japan Self-Defense Forces (JSDF). Volgens de naoorlogse grondwet mag dit leger Japan slechts verdedigen tegen aanvallen op het eigen territorium.
Die bevoegdheid werd verruimd in 2015 om de JSDF meer speelruimte te geven bij conflicten buiten Japan, op voorwaarde dat Japan ‘in zijn voortbestaan wordt bedreigd’. Doel was militaire samenwerking met de Amerikaanse bondgenoot te vergemakkelijken.
Zowel in Japan als bij buurlanden die hebben geleden onder de Japanse bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog was dit een omstreden stap. Ook controversieel is Takaichi’s doorbreken van de strategische ambiguïteit rond Taiwan. Japan en de VS houden opzettelijk vaag welke Chinese acties tegen Taiwan aanleiding zijn voor een militaire interventie van de VS en Japan. De gedachte is dat deze onzekerheid Beijing weerhoudt Taiwan met geweld in te lijven.
Takaichi, een nationalist uit de uiterst rechtse hoek van het politieke spectrum, weigert haar woorden terug te nemen. Dat heeft ongetwijfeld te maken met de diplomatieke rel die op haar uitspraken volgde.
Nadat de Chinese regering op hoge toon protest had aangetekend, riep de in de Japan gestationeerde Chinese consul-generaal Xue Jian op sociale media op tot ‘het afhakken’ van ‘de vieze nek’ waarmee Japan zijn hoofd in China’s interne aangelegenheden steekt.
‘Zijn jullie daar klaar voor?’, aldus de diplomaat in het bericht – dat later zonder uitleg werd verwijderd. George Glass, de Amerikaanse ambassadeur in Japan, noemde het bericht een ‘bedreiging’ van Takaichi en het Japanse volk. ‘Het masker valt af – alweer’, aldus Glass op X.
Beijing en Tokio probeerden de afgelopen maanden hun onderlinge spanningen juist te verminderen. China heeft deze zomer de import van Japanse zeevruchten deels hervat, na een boycot van twee jaar wegens het lozen van water uit de kernreactor in Fukushima.
Takaichi begon haar termijn als premier behoedzaam door haar gebruikelijke eerbewijs in de Yasukuni-tempel aan de Japanse oorlogsdoden over te slaan. Omdat in deze tempel ook veertien veroordeelde oorlogsmisdadigers worden vereerd, betekent zo’n bezoek een schop tegen het zere been van buurlanden.
Recentelijk ontmoette Takaichi de Chinese leider Xi Jinping. Hun soepele gesprek bleek toch geen succes, omdat Takaichi direct daarna besprekingen voerde met een belangrijke Taiwanese presidentiële adviseur. Ze zette zelfs foto’s van dat onderonsje online, terwijl Japanse politici doorgaans terughoudend zijn over hun contacten met Taiwan, om Beijing niet op de kast te jagen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant