IDFA 2025 In 2023 en 2024 was er ophef rond de omgang van International Documentary Filmfestival Amsterdam met de oorlog in Gaza. Dit jaar zijn er nieuwe richtlijnen, maar ook daar is kritiek op. „Intern beleid is niet veranderd. We formuleren ons scherper.”
Pathé Tuschinski tijdens IDFA.
Waarom gebeurt het altijd op IDFA? De afgelopen twee edities van het International Documentary Filmfestival Amsterdam werden gekenmerkt door demonstraties, activisme en relletjes. Zo trokken in 2023 zeker tien filmmakers hun werk van het festival terug. Na een demonstratie tijdens de openingsavond had IDFA afstand genomen van een leus die daar gebruikt werd: ‘From the river to the sea, Palestine will be free’. Te stellig, vonden veel filmmakers: maakte IDFA activisten monddood door het frame van Israël over te nemen?
Het jaar daarop gooide een activist flyers van het balkon van Carré tijdens de openingsavond, hij riep tegen vertrekkend artistiek directeur Orwa Nyrabia: „Ik eis dat u nú zegt dat Israël genocide pleegt.” Daarna werd hij naar eigen zeggen „aangevallen” door journalist Frits Barend – die dat op zijn beurt ontkende. IDFA deed intern onderzoek naar het incident.
Het lijkt de vloek van engagement. IDFA is een betrokken instelling, en is dus gevoelig voor activisme. Andere geëngageerde culturele instellingen – zoals filmfestival de Berlinale, het politieke broertje van de filmfestivals van Venetië en Cannes – treft hetzelfde lot.
„Wij hebben ons heus weleens afgevraagd: waarom gebeurt dit vooral bij ons?”, zegt de nieuwe artistiek directeur van IDFA, Isabel Arrate Fernandez in een telefoongesprek. „Maar het maakt ons ook relevant. Mensen voelen dat je je bij IDFA kunt uitspreken. En zolang dat respectvol gebeurt, moet het ook kunnen. Daarnaast is engagement inherent aan het genre. Documentairemakers doen jaren over het maken van hun films, en lopen vaak risico – op vervolging, maar ook financieel.”
Toch paste IDFA dit jaar de ‘principles and guidelines’ aan. Films die „aantoonbare banden” hebben met overheden die betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen (bijvoorbeeld door financiering), worden „over het algemeen niet geselecteerd”, staat er nu. En officiële overheidsdelegaties van zulke landen „krijgen geen accreditatie van IDFA.” Als gevolg daarvan hebben het Israëlische filmfestival DocAviv en de Israëlische staatsomroep KAN geen accreditatie gekregen.
Volgens Arrate Fernandez is de regel niet helemaal nieuw. „Wat we nu op papier gezet hebben, is gebaseerd op intern beleid dat we al jaren voeren. We beoordelen een film op de artistieke kwaliteit, en elke stem is welkom. Maar door wie hij gefinancierd is, is altijd deel van de afweging geweest.
„Dit speelt al jaren met Iran, het speelde ook een tijdje met India. Het ongemak is: we kunnen niet enerzijds filmmakers uitnodigen die anoniem moeten blijven omdat ze anders vervolgd worden, en anderzijds overheidsdelegaties van de landen die het onveilig maken. Dat rijmt niet.”
Maar, het is een richtlijn, zegt Arrate Fernandez, en geen rigide regel. „Er zijn uitzonderingen. Vorig jaar hadden we dus twee films in het programma die gefinancierd waren door Israël. Daar waren mensen het mee oneens, en daarom werd er geprotesteerd. Maar wij vonden ze belangrijk.”
Door dit beleid kenbaar te maken hoopt IDFA transparanter te zijn tegenover filmmakers die de afgelopen jaren zorgen geuit hebben over het selectieproces van het festival. Maar het stoot anderen weer af. De Oekraïense filmmaker Alexander Rodnyanski maakte op Instagram bekend dat hij zijn nieuwe film Notes of a True Criminal dit jaar niet zal vertonen bij IDFA. Rodnyansky schrijft: „Je moet personen veroordelen voor hun daden, niet landen.” Volgens hem worden fondsen vaak toegekend door onafhankelijke commissies in Israël, notabene aan films die vaak kritisch zijn op de overheid zoals Foxtrot en Waltz With Bashir. Kleinere filmmarkten „kunnen niet overleven zonder financiële bijdragen”.
Elke tegemoetkoming stoot ook weer iemand af. En zo blijft de openingsavond van IDFA, aankomende donderdag, spannend.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste filmstukken interviews en recensies van de nieuwste films
Source: NRC