schrijft voor de Volkskrant over literatuur, non-fictie en onderwijs.
Ja! Verheugd veerde ik op bij het lezen van de reportage in de Volkskrant over de nieuwe non-profituitgeverij Neon, die de markt voor schoolboeken in het basis- en voortgezet onderwijs wil openbreken. Een platform zonder winstoogmerk, dat scholen voor 20 euro per leerling per jaar hoogwaardig lesmateriaal biedt, evidence-based en aan te passen aan de wensen van leraren en behoeften van leerlingen. Het klinkt als een sprookje.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Toch zou het best eens kunnen lukken. Laat dat maar over aan initiatiefnemer Marten Blankesteijn, oprichter van Blendle en van de Universiteit van Nederland, die in ‘de filantropische sector’ een flink startkapitaal wist te vergaren. In september 2027 kan al met het lesmateriaal worden gewerkt. Dan worden net de nieuwe kerndoelen ingevoerd, perfecte timing.
Wie kan hier nu tegen zijn? Want dat het goed mis is op de schoolboekenmarkt, is duidelijk. Vier grote uitgeverijen, Noordhoff, Malmberg, ThiemeMeulenhoff en Zwijsen, monopoliseren samen de markt, waarvan ze 80 procent beheersen. Dat heeft kwalijke gevolgen voor scholen, leraren en leerlingen, is niet duurzaam en drijft de prijs op, zoals vakdidacticus Theo Witte eens haarfijn in de Volkskrant uitlegde. Daarna kwam het hele onderwijsveld in opstand tegen de schoolboekenmarkt. Ook de VO- en PO-Raad.
Schoolboeken, die worden betaald door de scholen, zijn peperduur: 340 euro per leerling per jaar. Waar uitgevers ooit voor elk vak meerdere lesmethoden uitgaven, zodat er wat te kiezen viel, bieden ze nu, om de winst te maximaliseren, één all-in-pakket aan, schoolboek, werkboek en digitaal lesmateriaal ineen. In plaats van in een schriftje van 50 cent schrijven leerlingen in een duur voorbedrukt en geïllustreerd werkboek dat meestal ongebruikt de papierbak in gaat. Scholen abonneren zich bij de uitgeverijen op het hele pakket, voor meerdere jaren; de boekhandel werd als tussenhandel uitgeschakeld.
De uitgewerkte lesmethoden hebben een ‘debiliserend effect’ op docenten, meent schoolbestuurder Niek Bootsma. Nogal bot, want laten leraren zich zo mak ‘debiliseren’? Ook nu kunnen ze zelf lessen bedenken. Het is waar dat niet alle leraren hebben geleerd om zelf lessen te ontwerpen, of daar zin in hebben. Maar nu krijgen ze één lesmethode door de strot geduwd en kunnen ze niet kiezen voor andere, betere methoden, bijvoorbeeld van kleine uitgeverijen.
Snel invoeren dan maar, dat Neon-platform? Ik wil de feeststemming niet bederven, maar er popten de afgelopen dagen toch wat bezwaartjes op.
Allereerst: waar komen die topauteurs vandaan? Op de website van Neon zie ik 46 vacatures, voor een directeur en voor makers van lesmateriaal. Lokken ze ervaren schoolboekenschrijvers weg bij bestaande uitgeverijen? Daar zitten uitstekende auteurs bij, afkomstig uit het onderwijs én doorgewinterde makers van goede methoden. Precies degenen die je moet hebben, want voor het schrijven van een lesmethode is veel kennis en ervaring nodig. Of worden de auteurs aan het onderwijs onttrokken? Het gaat om banen in loondienst, niet om freelance-opdrachten. Die schrijvers staan dan niet meer voor de klas. Jammer.
Dan: de methoden worden digitaal aangeleverd. Printen kost geld. Zitten kinderen daardoor straks nog meer uren achter een scherm?
En vergroot dit systeem de vrijheid van de leraar wel? ‘Flexibiliteit’ geeft ook anderen de kans om lesmateriaal naar hun wens te modelleren en leraren onder druk te zetten: schoolbesturen, de schoolleiding, ouders. Denk aan confessionele scholen die ‘controversiële’ leerstof willen schrappen en hun eigen opvattingen, over vrouwen en homoseksualiteit bijvoorbeeld, willen doordrukken. Hoe controleert de Onderwijsinspectie dat, als de inhoud voortdurend verandert?
Het is een hoopgevend plan dat ontzettend veel gemeenschapsgeld bespaart. Maar voer het voorzichtig in, stap voor stap, zodat alle kinderziekten kunnen uitwoeden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns