Steeds meer ouders besluiten te wachten met het geven van een smartphone aan hun kind. Maar hoe houd je dat vol, met alle groepsdruk, klassenapps en scholen die huiswerk via de telefoon sturen?
schrijft voor de Volkskrant over praktische kwesties uit het dagelijks leven en (duurzaam) reizen.
‘Wanneer krijg ik een smartphone?’ Die vraag klinkt in veel gezinnen rond het tiende levensjaar, en leidt tot eindeloze discussies aan de keukentafel. Volgens psycholoog en schrijver Thijs Launspach is het een van de moeilijkste opvoedkwesties van deze tijd. Samen met de ouderbeweging Smartphonevrij Opgroeien schreef hij een boek met dezelfde titel. Hun missie: geen smartphone tot 14, geen sociale media tot 16. Meer dan vijftigduizend ouders sloten zich al aan. ‘Het is geen kruistocht tegen technologie’, zegt Launspach. ‘Het is een beweging vóór een ongestoorde jeugd.’
Dat de smartphone de kindertijd heeft veranderd, staat buiten kijf. Nederlandse jongeren met een eigen toestel zitten er gemiddeld vijf tot zes uur per dag op. Launspach ziet de gevolgen in de praktijk: kinderen die voortdurend ‘aan’ staan, slechter slapen en moeite hebben zich te concentreren. ‘Ze worden geleefd door meldingen, groepsapps en algoritmen die hen langer vasthouden dan goed voor ze is.’
Ook artsen die zich bij de beweging aansloten, zien gevolgen: van bijziendheid tot gebrekkige motoriek en overgewicht. En volgens hoogleraar sociale psychologie Jonathan Haidt (New York University) is het probleem nog fundamenteler. ‘Het gaat er niet alleen om wat kinderen online doen, maar ook om wat ze níét meer doen. Ze missen ervaringen die essentieel zijn om op te groeien tot gezonde volwassenen.’
Opvallend genoeg komt de roep om grenzen niet alleen van ouders. Uit onderzoek van Unicef blijkt dat twee derde van de jongeren zelf een leeftijdsgrens voor sociale media wil. ‘Veel kinderen zijn opgelucht als ouders die keuze voor hen maken’, zegt Launspach.
Zoals Linde (15) in het boek zegt: ‘Ik kan een hele dag bezig zijn met een onlinereactie. Als niemand sociale media zou hebben, zou dat zo’n opluchting zijn.’ En Quinten (17): ‘Je bent als jongere niet opgewassen tegen algoritmen. Jongens komen in de Andrew Tate-fuik, meiden worden richting een eetstoornis geduwd.’
De angst dat hun kind buiten de groep valt, is voor veel ouders de grootste drempel. ‘Begrijpelijk’, zegt Launspach, ‘maar deels onterecht. Zodra een kwart van de ouders wacht, verschuift de norm, en wordt rekening gehouden met deze groep. In een klas van dertig kinderen zijn dat er maar zeven of acht.’
Launspach: ‘Veel ouders denken dat hun kind in groep 8 alvast moet wennen aan een smartphone, maar dat is niet zo. Schoolwerk kan prima via een gezinslaptop of -tablet. En bellen met het thuisfront of sms’jes sturen aan vrienden kan met een eenvoudige Nokia.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Ook berichtenapps zoals WhatsApp zijn niet onontkoombaar. ‘In grote groepschats duiken soms schokkende of zelfs strafbare beelden op. ‘Het idee dat je WhatsApp nodig hebt om erbij te horen houdt het systeem in stand’, zegt Launspach. Communicatie kan ook via de mail of een volwassene. Launspach: ‘Je kunt je ook tegen ‘verplichte’ WhatsAppgroepen verzetten door je hierover uit te spreken.’
Actrice Thekla Reuten, betrokken bij de beweging, vertelt hoe ze tijdens een gesprek met haar zoon het voorbeeld gaf van iPhone-uitvinder Steve Jobs, die zijn eigen kinderen naar een schermloze school stuurde. ‘Mam’, zei haar zoon, ‘als de kinderen van degene die de smartphone bedacht heeft er geen mogen, dan klopt er écht iets niet.’
Veel ouders wachten tot hun kind om een telefoon vraagt, maar beter is om het onderwerp al vroeg te bespreken. Hierbij mogen ook heftige thema’s niet ontbreken. Launspach: ‘Kinderen komen vroeg of laat in aanraking met porno, vaak zonder dat ze ernaar zoeken, dus praat hierover.’ Ook grooming komt vaker voor dan je denkt. Launspach: ‘Bespreek wat ze kunnen doen als iemand online ongepaste aandacht geeft of om foto’s vraagt. Leg uit wat privacy betekent: dat wat je deelt vaak blijft bestaan, en dat persoonlijke beelden van jezelf of een ander nooit gedeeld mogen worden. Zo neem je de drempel weg om het te vertellen als het fout gaat.’
Geef liever losse apparaten met één functie dan een smartphone die alles kan, maar ook is ontworpen om je aandacht vast te houden’, zegt Launspach. Een simpele telefoon om te bellen, een camera voor foto’s en een gameconsole voor gamen. Voor muziek is Mighty een alternatief, een apparaat dat er als een kleine mp3-speler uitziet, waarop je je Spotifylijsten kunt afspelen. Stippel van tevoren routes uit op de computer, dat is ook beter voor ruimtelijk inzicht.’
Of ga een beetje terug in de tijd met een analoog horloge en een papieren agenda. Launspach: ‘Onderzoek van de Radboud Universiteit wijst zelfs uit dat je met pen en papier beter leert plannen en onthouden.’
Dan is het niet te laat. ‘Grenzen stellen kan altijd. Laat de telefoon beneden slapen, zet meldingen uit, plan schermvrije momenten’, zegt Launspach. Sommige gezinnen kiezen zelfs voor een tijdelijke telefoonpauze, als reset. En neem meteen je eigen telefoongebruik hierin mee, adviseert Launspach. ‘Je kunt niet tegen je kind zeggen dat het de telefoon moet wegleggen terwijl je zelf nog even je mail checkt.’ En leg uit waarom je zelf soms iets te vaak op je telefoon zit. ‘Als je vertelt dat jij er ook mee worstelt, wordt het iets wat je samen leert.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant