Handbalkeepers zijn eraan gewend, ballen op hun hoofd horen bij de risico’s van het vak. Maar de gevolgen kunnen groot zijn en dat zet de een na de ander aan het denken. ‘Met die angst wil je gewoon niet spelen.’
is sportverslaggever van de Volkskrant en schrijft over voetbal en handbal.
Een stuk of honderd, schat Rob Goudriaan. Precies heeft hij het niet bijgehouden, maar zoveel ballen moeten er ongeveer op zijn hoofd zijn beland in vijf seizoenen als handbalprof. En één ding weet de oud-keeper zeker: meer zullen het er niet worden, want van die honderd was er minstens één te veel.
‘Medisch gezien zou ik nog op doel kunnen staan’, zegt de voormalig handbalkeeper, die onlangs stopte en afscheid nam van zijn club Volendam. ‘Maar ik weet zeker dat ik dan nog meer ballen op mijn hoofd krijg. En nog meer vlekken voor mijn ogen, dat is voor mij gewoon geen optie.’
Handbalkeepers zijn eraan gewend, ballen op hun hoofd horen bij de risico’s van het vak. Zo keek Goudriaan (24) er ook lang tegenaan, maar vanwege aanhoudende problemen met zijn zicht durft hij het niet meer aan. En hij is zeker niet de enige keeper die genoeg heeft van de klappen op het kwetsbare hoofd.
Vorig jaar stopte het grote talent Evan de Lange al op 19-jarige leeftijd, mede omdat hij twee keer in korte tijd een hersenschudding had opgelopen. Ook oud-international Tess Lieder-Wester had er na drie hersenschuddingen genoeg van, in april beëindigde ze eerder dan gepland haar carrière.
‘Met je hoofd staat of valt natuurlijk alles’, zegt de wereldkampioen van 2019. De ballen die handbalkeepers van een meter of 6, 7 op zich af krijgen halen geregeld snelheden van ver boven de 100 kilometer per uur. ‘De consequenties kunnen groot zijn en dat besef is er veel te weinig.’
Voor Goudriaan begonnen de problemen begin dit jaar, uitgerekend tijdens zijn WK-debuut. ‘Het was een hele harde’, zegt hij over de bal die hij in de wedstrijd tegen Noord-Macedonië tegen zijn hoofd kreeg.
‘Maar eigenlijk was er toen nog niet zoveel aan de hand. Ik moest een paar dagen rust houden, maar bij de eerste training daarna kreeg ik een bal vol op mijn oog. Toen zag ik direct een zwarte vlek in mijn gezichtsveld, een soort driehoekje.’
Het ging om een netvliesbloeding, die vanzelf weer wegzakte. Maar eenmaal terug in Nederland kreeg hij opnieuw een bal op zijn oog, met een scheurtje in zijn netvlies tot gevolg. Dat kon met een laser behandeld worden, maar hij hield last van een vervelende vlek. Tijdens het schrijven van zijn scriptie werd hij gek van dat ‘zeesterachtige figuur’, maar ook hier hielp een laseroperatie.
‘Toen was ik natuurlijk superopgelucht’, zegt Goudriaan. Extra mooi was dat de doktoren geen reden zagen waarom hij niet zou mogen handballen, al raadden ze een beschermende bril aan. Natuurlijk had hij twijfels, ook omdat een kruisbandblessure er eerder al had ingehakt. ‘Maar mijn laatste wedstrijd was maanden eerder, op het WK. Daarna opeens ermee stoppen, dat wilde ik niet.’
Eén probleem bleef: het was wachten tot er weer ballen op zijn hoofd zouden belanden. Tijdens een voorbereidingstoernooi met zijn club in Oostenrijk werd hij inderdaad geraakt door ‘twee knoeperts’. ‘Maar dat ging goed, met die bril op, dus dat gaf vertrouwen.’
Dat veranderde toen hij opnieuw werd getroffen, in de allerlaatste wedstrijd van de voorbereiding. Hij zag wazig, opnieuw een netvliesbloeding – gelukkig geen scheur – maar wel weer nieuwe vlekken. ‘Een soort slingertje is het nu, met hele kleine vlekjes die erdoorheen schieten.’
Hij heeft oogdruppels die ‘best goed’ werken. Zijn zicht is van dichtbij wat waziger, maar wel rustiger en daar kan hij mee leven. Daar zou hij zelfs mee kunnen keepen. ‘Ze hebben mij uitgelegd dat ik geen hogere kans heb op oogblessures dan anderen, maar ik heb gewoon geen vertrouwen meer. Ik wil absoluut niet nog meer vlekken.’
Goudriaans worsteling is bijzonder - niet veel handbalkeepers stoppen vanwege oogproblemen - en toch is die ook exemplarisch. Iedereen die bij deze sport onder de lat staat, kan rekenen op optaters tegen het hoofd en moet rekening houden met de mogelijke gevolgen. Meestal gaat het daarbij om hersenschuddingen, die vaak nog worden onderschat. Vaak gaan de klachten met een goede aanpak over, maar ze kunnen ook lang aanhouden en chronisch worden.
‘Bij andere blessures is het veel duidelijker’, zegt Lieder. ‘Dan gaat er iets kapot en moet dit en dat gebeuren. Maar over het hoofd is veel minder bekend. Doe maar op gevoel, zeggen ze dan. Ondertussen vraag je je af waarom je hoofdpijn hebt. Komt dat door die klap of speelt er iets anders?’
Lang niet alle head shots leiden tot problemen. De snelheid is uiteraard een belangrijke factor, maar ook of de keeper de bal aan ziet komen. ‘Hoe beter een keeper zijn hoofd kan stabiliseren, hoe minder impact het heeft’, zegt sportarts Diederik Oei van het Sport Medisch Centrum Papendal.
Net als in het voetbal duikt in het handbal soms de discussie op of helmen keepers zouden kunnen beschermen. De Internationale Handbalfederatie staat die nu nog niet toe, omdat de hardere delen andere spelers in gevaar zouden kunnen brengen.
‘Een helm zal zeker niet alle hersenschuddingen kunnen voorkomen’, verwacht Oei. Ook met een helm krijgt het hoofd een klap, worden de hersenen door elkaar geschud. ‘Maar als een bal op een hoofd komt, wordt één punt het hardst geraakt. Een helm zou de impact meer kunnen verspreiden, waardoor het iets afvlakt. Het zou goed zijn om daar meer onderzoek naar te doen, zodat keepers zich eventueel beter kunnen beschermen.’
Winst valt er ook nog te boeken bij de nazorg. De cultuur en de protocollen in landen verschillen en zeker op lagere niveaus wordt er nog veel aan keepers zelf over gelaten.
‘Jonge talenten die net doorbreken, willen gewoon spelen’, zegt Goudriaan. ‘Er zijn genoeg keepers die na een lichte hersenschudding na twee of drie dagen weer gaan trainen. Met het risico dat ze er weer een klap op krijgen. Clubs zouden ze in bescherming moeten nemen. Twee weken verplichte rust zou al een grote stap zijn.’
Lieder speelde onder meer in Denemarken en zag dat clubs daar veel voorzichtiger zijn. In Frankrijk krijgen spelers na een klap op hun hoofd een witte kaart, waardoor ze in ieder geval tijdelijk niet mogen spelen. Ze moeten eerst zorgvuldig gecheckt worden voor ze het veld weer op mogen.
De oud-keepster vindt bovendien dat scheidsrechters veel meer kunnen doen om keepers te beschermen. Sinds 2022 is er een nieuwe regel: spelers die een bal op het hoofd van een keeper gooien, kunnen een tijdstraf krijgen van twee minuten.
‘Maar in de praktijk vinden ze vaak een excuus om die straf niet te geven’, legt ze uit. Spelers gaan bijvoorbeeld vrijuit omdat ze een duw hebben gekregen. Of scheidsrechters oordelen dat keepers zelf hun lichaam naar de bal bewegen. De voltreffer is dan niet meer (alleen) hun schuld en een straf zou daarom ongepast zijn.
Goudriaan is van één ding overtuigd: in zekere zin heeft hij al die ballen op zijn hoofd aan zichzelf te danken. Een van zijn methoden was om een gat lang open te houden om een schutter te verleiden daarin te schieten. ‘Op het laatste moment gooi ik die ruimte dan dicht met mijn hele lichaam. En wat zit daarbovenop? Met mijn explosieve stijl lok ik het in zekere zin uit.’
Het is een beproefde truc, die veel handbalkeepers gebruiken. In het kat-en-muisspel met de schutters staan ze per definitie op achterstand, want zij moeten altijd reageren. Als ze hun lichaam niet meer in de strijd durven werpen, zijn ze vrijwel kansloos.
De head shots zullen wel nooit helemaal verdwijnen, want ook schutters moeten in een split second beslissen en risico nemen om te scoren. Voor hen is het net zo goed schrikken als ze het hoofd raken. Al zijn handbalkeepers er ook van overtuigd dat sommige spelers expres vlak naast hun oren mikken om ze onzeker te maken.
Lieder herinnert zich een discussie met een scheidsrechter in haar laatste seizoen, waarin ze hem wees op schoten die rakelings langs haar hoofd vlogen. ‘Ja, zei hij, zo is het nu eenmaal. Tien minuten later kreeg ik een bal in mijn gezicht en lag ik er weer zeven weken uit.’
Vroeger ging ze er beter van spelen als de ballen langs haar oren vlogen. ‘Ik werd daar zo pissig van, dat ik dacht: nu gaat er geen bal meer in.’ Maar na drie hersenschuddingen overheersen andere emoties.
‘Spelers die dat doen, beseffen niet welk risico ze nemen. Ik stond er zelf ook niet bij stil, maar als je echt problemen hebt gehad, dan komt de angst vanzelf. En met die angst wil je gewoon niet spelen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant