Irak is in twintig jaar niet zo veilig geweest. De economie groeit voorzichtig, net als het optimisme onder de bevolking. Toch gaan er bij de parlementsverkiezingen vandaag heel weinig mensen stemmen. Hoe zit dat?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
Hoe vindt de Iraakse bevolking dat het met hun land gaat?
Irak houdt dinsdag de zesde parlementsverkiezingen sinds de Amerikaanse invasie in 2003, die een lange periode van verwoestingen en geweld ontketende. Ruim twintig jaar later staat het land er heel anders voor. ‘Met Irak gaat het beter dan ooit’, zegt een taxichauffeur in de hoofdstad Bagdad tegen de Duitse publieke omroep DW. Als belangrijkste problemen noemt hij de gaten in de wegen en een gebrek aan fietspaden.
Het Midden-Oosten maakt een zeer turbulente periode mee, maar Irak lijkt die dans te ontspringen. Stabiliteit en veiligheid zorgen voor voorzichtig optimisme onder de bevolking, zo blijkt uit cijfers van de bekendste wereldwijde opiniepeiler Gallup International. Voor het eerst sinds 2004 gelooft meer dan de helft van de Irakezen dat het land de goede kant op gaat, ondanks blijvende zorgen over werkloosheid en armoede.
Ook het vertrouwen in de regering en overheidsinstanties ligt een stuk hoger dan in de meeste omliggende landen. De huidige premier Mohammed Shia’ al-Sudani krijgt behoorlijke waarderingscijfers, vooral vanwege zijn inzet voor de Iraakse infrastructuur. Hij wordt ‘de bruggenbouwer’ genoemd, omdat er op dit moment zeker achttien nieuwe bruggen en snelwegen onder constructie zijn.
Waarom gaan veel mensen dan niet stemmen?
Er wordt een historisch lage opkomst verwacht, mogelijk zelfs onder de 30 procent. De Iraakse politiek hangt aan elkaar van patronagesystemen en corruptie, waardoor burgers niet geloven dat hun stem een verschil kan maken. ‘Dat begrijp ik heel goed’, zegt Kiki Santing, universitair docent Midden-Oostenstudies aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Wat de uitslag ook is, er zal niet veel veranderen.’
Waarschijnlijk krijgt Sudani de meeste stemmen, maar dat betekent vanwege de complexe politiek niet dat hij ook weer premier kan worden. De sjiitische geestelijke Muqtada al-Sadr won de verkiezingen van 2021, maar werd bij de coalitieonderhandelingen geblokkeerd door andere sjiitische politici. Sadr boycot dit keer de verkiezingen en heeft zijn volgelingen opgeroepen niet te gaan stemmen.
Wat is er mis met het Iraakse politieke systeem?
De Amerikaanse bezetter voerde een politiek systeem in waarbij de macht wordt verdeeld over de verschillende bevolkingsgroepen. Zo is de premier altijd een sjiitische moslim, de parlementsvoorzitter een soennitische moslim en de president een Koerd. Het probleem is dat die diverse machtsblokken opkomen voor hun eigen belangen en niet voor het landsbelang.
Geen van de machtsblokken is groot genoeg om een regering te vormen, dus moeten er altijd politieke deals worden gesloten. Dat gebeurt in achterkamertjes, buiten het zicht van de kiezer. Politieke partijen en machtige milities steken veel geld in de verkiezingen om een streepje voor te hebben bij die onderhandelingen en hun economische belangen veilig te stellen. ‘Wie meer zetels heeft, kan bijvoorbeeld een belangrijk ministerie krijgen’, zegt Santing.
Welke rol speelt buurland Iran?
‘Iran heeft veel controle over de Iraakse politiek. Die invloed loopt voor een groot deel via sjiitische milities’, legt Santing uit. In Irak vormen milities een enorme machtsfactor. De meeste milities zijn formeel onderdeel van het leger, hebben een eigen politieke partij en zijn heel erg rijk. ‘Zelfs het vliegveld van Bagdad staat onder controle van een militie’, zegt Santing.
Iran heeft Irak op dit moment hard nodig. De Iraanse machtspositie in het Midden-Oosten heeft afgelopen jaren flinke klappen gehad, waardoor Iran zijn invloed in Irak koste wat kost wil behouden. Vanwege de zware westerse sancties tegen Iran is het buurland ook op economisch gebied onmisbaar als afzetmarkt en doorvoerhaven.
Heeft de bevolking alle hoop op verandering verloren?
Tussen 2019 en 2021 gingen Irakezen massaal de straat op om te protesteren tegen de weelderige corruptie en andere politieke problemen. Die demonstraties werden keihard neergeslagen. Milities schoten met scherp op de betogers, waarbij honderden doden vielen. Sindsdien lijkt de woede te hebben plaatsgemaakt voor apathie.
Toch zijn er ook positieve tekenen. Bij deze verkiezingen doet een recordaantal jongeren mee: 40 procent van alle kandidaten is jonger dan 40 jaar. Zij maken nauwelijks kans tegen de oude elite, maar het laat wel zien dat jonge Irakezen een rol in de politiek willen spelen en hun eigen toekomst willen bepalen.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast ‘de Volkskrant Elke Dag’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant