Verkenner Wouter Koolmees overweegt om D66 en CDA samen aan tafel te zetten in de volgende fase van de kabinetsformatie. Aan zo’n strategische zet kleven voor- en nadelen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Bijna twee weken na de verkiezingen lijken zoveel partijen problemen met elkaar te hebben, dat Wouter Koolmees overweegt om vanmiddag aan de Tweede Kamer te adviseren om allereerst D66 en CDA bij elkaar te zetten om verder te praten over de inhoudelijke thema’s waarmee een volgend kabinet aan de slag moet. Andere partijen zouden daar dan later bij kunnen aanschuiven.
Zo wordt er ook nadrukkelijk nagedacht om VVD-leider Dilan Yesilgöz in een latere fase te laten aansluiten. Maandag zei de VVD-leider dat ze ervoor open zou staan als D66, CDA en VVD eerst gedrieën zouden gaan praten over de inhoud. ‘Dat zou kunnen’, aldus Yesilgöz. ‘Maar het is aan de verkenner om die puzzel op te lossen.’
De overweging van Koolmees om eerst CDA en D66 bij elkaar aan tafel te zetten, heeft te maken met het feit dat deze partijen allebei fors wonnen bij de verkiezingen en dat het de enige twee grote partijen zijn die elkaar zeker weten niet uitsluiten. Partijleiders Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) geven al twee weken consequent aan dat ze snel aan de slag willen met de inhoud.
‘Het heeft denk ik niet zo heel veel zin om nog eindeloos rondjes te blijven draaien wie er allemaal niet met wie wil’, zei Jetten bijvoorbeeld maandag. ‘Het is tijd om een paar grote thema’s beet te pakken.’ CDA-leider Bontenbal liet zich in soortgelijke bewoordingen uit: ‘Bij ons ligt het probleem niet.’
De bedoeling van Koolmees is eveneens om de vaart in de kabinetsformatie te houden. Op dit moment dreigt de boel vast te lopen, mede omdat de VVD categorisch blijft weigeren om in gesprek te gaan over een kabinet waarin ook GL-PvdA deelneemt. Omgekeerd wil Jesse Klaver (GL-PvdA) best in gesprek met Dilan Yesilgöz (VVD), al moet niet onderschat worden dat er ook bij de linkse fusiepartij nog grote bezwaren leven tegen de VVD die nog lang niet zijn weggenomen. Zonder VVD en GL-PvdA wordt het moeilijk om een meerderheidskabinet te vormen.
Koolmees wil nu dat de discussie zich verplaatst van de poppetjes naar de inhoud. Als verkiezingswinnaar D66 en de zelfverklaarde middenpartij CDA in staat blijken om samen een eerste opzet te maken van een inhoudelijk discussiestuk, kunnen andere partijen op basis van de inhoud zeggen of ze daaraan mee willen doen.
Deze strategische zet is geen heel gekke gedachte van Koolmees, aangezien deze methode in het verleden vaker is toegepast bij kabinetsformaties die dreigden vast te lopen. Zo leek na de verkiezingen van 1994 een coalitie van PvdA, VVD en D66 het meest voor de hand te liggen. Maar de partijen kwamen er onderling niet uit. Toenmalig koningin Beatrix vroeg daarom aan de toenmalige PvdA-leider Wim Kok om een ‘proeve van een regeerakkoord’ te schrijven, waar andere partijen zich dan later bij konden aansluiten. De truc lukte. Het gesprek tussen de kemphanen kwam weer op gang en anderhalve maand later was het eerste kabinet-Kok met daarin PvdA, D66 en VVD een feit.
Risico’s zijn er ook bij deze methode. De schrijfsessie van Jetten en Bontenbal zou weleens te vroeg kunnen komen. Kok begon destijds pas aan zijn exercitie nadat inhoudelijke gesprekken tussen alle partijen al waren vastgelopen. Daarom was er ruimte voor het idee dat er in hemelsnaam maar iemand met een oplossing op de proppen kwam.
Het verschil met nu is dat de verkiezingswinnaars überhaupt nog geen enkel inhoudelijk gesprek met elkaar hebben gevoerd. Als het eerste inhoudelijke discussiestuk van Jetten en Bontenbal te weinig steun oplevert, staan ze met lege handen. Vooral voor beoogd premier Jetten is dit een risicovolle situatie. Als zijn eerste voorstel wordt afgeschoten, kan dit zijn geloofwaardigheid als toekomstig leider van het land aantasten.
Het zal een van de redenen zijn dat het plan om samen te gaan schrijven wel nadrukkelijk op tafel ligt, maar de knoop nog niet definitief is doorgehakt. Het plan zal met veel tact moeten worden geïntroduceerd en begeleid om kans van slagen te hebben.
Later vanmiddag komt Koolmees met zijn definitieve advies over het verdere verloop van de kabinetsformatie. Een exact tijdstip is nog niet vastgesteld.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant