Promoties
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Wie bij de Universiteit Twente (UT) een proefschrift produceert van uitzonderlijke wetenschappelijke kwaliteit, zal daarvoor vanaf 2026 niet meer beloond worden met het predicaat ‘cum laude’. De universiteit, die vooral technische studierichtingen aanbiedt, is vorige week tot dit besluit gekomen omdat deze onderscheiding „systematisch nadelig” uitpakt voor vrouwelijke promovendi.
Dat mannen meer kans hebben met lof te promoveren, kwam in 2008 aan het licht na onderzoek van NRC. Bij sommige universiteiten was die kans zelfs twee keer zo groot. Het is de bedoeling dat het predicaat cum laude wordt toegekend aan de beste 5 procent proefschriften, maar slechts op één universiteit haalden vrouwelijke promovendi dat percentage cum laude. Bij mannen was het meestal meer.
Na dit onderzoek bleven er nog wel vragen open. Promoveren vrouwen vaker in disciplines waar minder vaak cum laude wordt toegekend? Ligt het aan de samenstelling van de commissie? Daarom herhaalde een socioloog van de UvA het onderzoek met completere gegevens van één universiteit tussen 2011 en 2021. Wat bleek? Mannen hadden 1,8 keer zoveel kans om cum laude te promoveren als vrouwen. Er was een sekseverschil in alle vakgebieden en het werd niet kleiner. Het geslacht van de promotor deed er niet toe, maar het gat was het grootst als de promotiecommissie alleen uit mannen bestond.
Voor de UT is dit nu reden om op te houden met het toekennen van cum laude bij promoties. In een interview met NRC zei rector magnificus Tom Veldkamp dat hij een meer gelijke, transparante beoordeling wil. Hij streef ook naar een andere vorm van excellentie, minder op het individu gericht. Wetenschap is teamwerk, aldus Veldkamp
Dat laatste is waar, zeker als het gaat om de technische vakgebieden op de UT. Toch wringt hier iets. Het is tekenend dat Veldkamp zei dat de promovendi in Enschede teleurgesteld reageerden op het voornemen van het college. Voor hen is het dictum kennelijk nastrevenswaardig
Hierin zal meespelen dat wie met lof promoveert een betere kans heeft op een vervolgbetrekking bij de universiteit en bij het aanvragen van een onderzoeksbeurs. Jonge doctores van de UT zijn straks dus in het nadeel ten opzichte van promovendi van andere universiteiten.
Nu zijn proefschriften geen tentamens, waar met het correctievoorschrift in de hand kan worden gekeken welk cijfer iemand verdient. Dat het toekennen van een waardering aan een werkstuk van een andere orde is, blijkt ook wel uit het feit dat de Raad van State regelmatig uitspraken doet in zaken die zijn aangespannen door studenten die menen een hoger cijfer te verdienen voor hun bachelor- of masterscriptie. Ook hier is nogal eens het dictum cum laude in het geding.
Moeten universiteiten dan maar stoppen met het toekennen van dit predicaat? Nee, dat is beter van niet. Jonge wetenschappers die uitzonderlijk goed werk hebben verricht, verdienen daarvoor erkenning. Belangrijk is dan wel dat iedereen evenveel kans maakt op die erkenning. Daar schort het aan, dus dat probleem moet worden opgelost.
Duidelijk omschreven criteria waaraan een excellent proefschrift moet voldoen zijn daarvoor een eerste vereiste. Daarnaast is het van belang dat leden van promotiecommissies zich bewust zijn van hun blinde vlekken en daarover een open en eerlijk gesprek voeren, zodat de distinctie terechtkomt bij iedereen die het verdient. Hora est.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC