De Britse zangeres Lily Allen heeft een paar weken geleden een wraakalbum uitgebracht, waarop ze bezingt hoe haar ex David Harbour (broeierige, grote man en acteur uit Stranger Things) haar op allerlei manieren verraden heeft, vanaf het moment dat zij op West End in een toneelstuk ging spelen. Hij ging vreemd, bleek er een bachelor pad vol seksspeeltjes en dozen liefdesbrieven op na te houden en verloor iedere seksuele interesse in haar. Het greep me aan: zo’n stel, allebei even succesvol en dan zo’n man die volledig overboord slaat als zijn vrouw zich op zijn werkterrein begeeft. Toen Allen premièreavond had stuurde hij haar een bos bloemen met een begeleidend briefje: ‘Mijn ambitieuze vrouw, dit zijn ongeluksbloemen, want als je goede recensies krijgt voor dit stuk, zal je allerlei awards winnen en ben ik ongelukkig. Je liefhebbende echtgenoot.’
Bij de première werd hij geïnterviewd, met Allen naast zich: ‘Ik heb ongeveer in honderdduizend stukken gespeeld. Nog nooit ergens erkenning voor gekregen. Gefeliciteerd, schat.’ Daarna vertrok zijn gezicht zich tot een woedende grimas. Allen lachte ongemakkelijk.
Het is iets waar we het niet veel over hebben: het ongemak, of soms zelfs de woede die mannen kan bevliegen wanneer hun vrouw hen overstijgt. We hebben het er ook zelden collectief over, want vrouwen én mannen horen van jongs af aan dat het zeer wenselijk is dat vrouwen hun economische verantwoordelijkheid opeisen, en omwille van een volwaardig leven een carrière nastreven. Als dat dan daadwerkelijk lukt, dienen we ons slechts te verheugen.
Toch blijkt het in de praktijk iets ingewikkelder voor mannen om een vrouw te hebben die gaat vliegen. Want met een vrouw die, vaak na de periode van baren en zorgen, haar energie aan haar werkzame leven gaat geven, raakt er van alles uit evenwicht. Misschien verdient ze meer, en wordt zo dat wankele staketsel dat we ‘mannelijkheid’ noemen, en waar ‘providen’ een belangrijk traditioneel onderdeel van is, beschadigd. Misschien doet ze allerlei nieuwe sociale contacten op, ontleent daar een nieuwe status aan, en veroorzaakt dat onrust of jaloezie. Misschien heeft ze weinig tijd en zin meer om het arendsoog van het huishouden te zijn, en promoveert hem daarmee van ‘trouwe helper’ tot ‘directeur domesticiteit’. Een rol die hem – eventueel terecht – onzeker maakt. We hebben het er namelijk óók zelden over hoe ook progressieve vrouwen hun man het liefst zien als iemand met een bloeiende maatschappelijke status. Huishouden is alleen voor tradwives sexy.
Dennis Kelly schreef in 2018 de monoloog Girls and Boys, een aantal jaar geleden hartverscheurend geënsceneerd door Theater Oostpool. We zien hoe een vrouw en moeder een fantastisch werkend levend weet op te bouwen en daarin succes en plezier heeft. Haar man vermoordt uiteindelijk hun kinderen, omdat hij het niet kan verkroppen dat haar leven niet meer volledig om hem draait.
Iedere ambitieuze vrouw weet hoe het is om toch met een zekere voorzichtigheid te peilen wat haar man van de volgende stap op de ladder vindt, of om kleine vernederingen te moeten doorstaan wanneer ze met haar leven zijn overbodigheid lijkt te benadrukken. Er is de eeuwige angst zijn mannelijkheid misschien wel te breken als ze te gelukkig is, of te veel van zichzelf.
Een deel van onze jongere generatie heeft daar inmiddels een boude oplossing voor bedacht: vrouwen blijven gewoon weer thuis.
Maar ook in mijn generatie wringt het. Te vaak zie ik bij mannen aan mijn keukentafel de woede van David Harbour in een flits over hun gezicht trekken, als hun vrouw enthousiast vertelt over haar werk. Te vaak zie ik vrouwen tactisch zwijgen over hun overwinningen.
Als moeders niet schaamteloos mogen winnen, wat leren we dan onze kinderen?
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden