Van de vijf explosies die hij zelf heeft meegemaakt, is die van 2 juni 1966 hem het best bijgebleven. Guus Kroon was tien jaar en het scheelde weinig of hij zou niet ouder zijn geworden. Het was ’s middags tegen vieren en zijn klas liep net de gymzaal binnen, toen alle ruiten naar binnen werden gedrukt. „De stukken glas stonden rechtop in de vloer”, herinnert hij zich. En toen hij naar huis was gevlucht, waren ook daar alle ramen verdwenen en dakpannen weggeblazen. „Wij woonden tweehonderd meter van de kruitfabriek.”
Bij de ontploffing van trotyl (TNT) op het terrein van de Koninklijke Nederlandse Springstoffenmaatschappij in Muiden, vielen die dag vijftig gewonden. Bij het dodelijkste ongeluk, op 17 januari 1947, tijdens het verplaatsen van oude Duitse granaten met een smalspoortreintje naar de trekvaart, kwamen zeventien mensen om: veertien militairen en drie burgers uit Muiden, onder wie een oudoom van Kroon.
Van dat spoorlijntje bleven de laatste paar meter bewaard, met de korte opstaande einden die moesten voorkomen dat de karretjes de vaart in zouden rijden. Bij werk aan de straat kwamen de rails tevoorschijn. Dankzij een comité met Kroon en andere ‘Muiders’ liggen ze nu iets verderop in een plantsoentje, met een stenen rand en kiezels omgeven. In 2023 werd het ‘Smalspoormonument’ onthuld, een bordje erbij met de namen van 43 doden bij elf explosies en branden tot 1983.
Hoelang het daar nog ligt, is wel de vraag, want het is inzet van oplopende strijd. Op het terrein van de voormalige kruitfabriek verrees de afgelopen jaren nieuwbouwwijk De Krijgsman. Bij het zien van de rails bleken enkele bewoners een andere associatie te hebben: het monument bij Durchgangslager Westerbork, zestig meter spoor met omhoogkrullende einden.
„Dat spoor zit in mijn kop en dat krijgt niemand er uit”, zei Gerrie Veffer tijdens een bewogen vergadering van de gemeenteraad in oktober. Hij en andere Joodse bewoners „lijden psychisch” door het smalspoormonument. „Ik woon er recht tegenover. Het roept alles weer op”, zei Veffer.
Na een reeks vergeefse bemiddelingspogingen toonde het college van B&W begrip voor zulke gevoelens – „Het kan niet de bedoeling zijn dat een monument in de openbare ruimte dagelijks pijn en verdriet oproept” – en besloot het buiten het zicht van de aanstootnemers te verplaatsen.
Het college liet ook alvast een nieuw monument tekenen door kunstenaar Ernst Schmidt, een ronde constructie met glazen panelen die glasscherven verbeelden. Volgens Schmidt, die eerder een ‘bezinningstuin’ ontwierp voor een begraafplaats in Bussum, moeten alle Muidenaren begrijpen dat zij „reizigers [zijn] die zich op oude grond hebben gevestigd”.
Een petitie tegen verplaatsen van de rails is honderden keren ondertekend. Dat het nieuwe monument bovendien 81.000 euro zou kosten, inclusief het honorarium van de kunstenaar, was de gemeenteraad te gortig. Woensdag verwierp de raad het voorstel en riep B&W op om opnieuw met voor- en tegenstanders in gesprek te gaan om tot „een breed gedragen oplossing te komen”.
Guus Kroon is blij dat de rails voorlopig blijven liggen, maar van nieuw overleg heeft hij weinig verwachtingen, zegt hij. Zijn voorstel om er dan maar een haag omheen te zetten is ook al verworpen. De straten daar verwijzen naar het verleden van Muiden als vesting: Schootsveldlaan, De Lange Lont, Bolwerk, Stelling. Vooralsnog hebben beide kampen zich daar verschanst.
Hans Steketee doet elke maandag ergens vanuit Nederland verslag
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC