De Zitting Wat werd omschreven als een „aanval op het hart van de democratie”, blijkt het warrige plan van een depressieve eerstejaarsstudent. Geen ideologisch motief, maar een doodswens die in paniek en alcoholmist gestalte kreeg: zich laten doodschieten in de Tweede Kamer.
Voorbereiding van moord met een terroristisch oogmerk. Het ‘door geweld uiteenjagen’ van de Staten Generaal. En een hostess van de Kamer bedreigen met „Laat me binnen of ik steek je”. Het Openbaar Ministerie trok alles uit de kast voor een indringer van de Tweede Kamer. Het was een „aanval op het hart van de democratie”, in februari. Op het uiteenjagen van volksvertegenwoordigers staat maximaal negen jaar.
De gespannen verdachte zit met gebogen hoofd naast zijn advocaat. De Kamerbestormer blijkt een timide jongen van negentien, in zwart overhemd. „Nou Tijn, we gaan beginnen, hoe gaat het nu met je?”, vraagt de voorzitter, op huiselijke toon. Tijn heeft dik vijf maanden vastgezeten in voorarrest. Hij werd vrijgelaten onder de voorwaarde dat ‘thuis’ toezicht op hem zou houden.
Al snel blijkt dat de bestorming niet als terreuraanslag was bedoeld en dat ‘uiteenjagen’ nogal overdreven klinkt. Het blijkt een wanhoopsdaad van een eenzame, depressieve, autistische, alcoholverslaafde eerstejaars, die in een schemertoestand naar de Kamer reisde om zich door de marechaussee te laten doodschieten. Daartoe wilde hij zich zo „gevaarlijk en onvoorspelbaar mogelijk” gedragen.
Tijn, inmiddels negentien, hapert soms als hij reconstrueert wat hem bewoog. Volgens deskundigen verkeerde hij in een staat van ‘vernauwd realiteitsbesef’, toen hij geagiteerd in de Kamer heen en weer rende, zwaaiend met een mes. Het meeste kan hij zich herinneren, vooral in beelden en emoties. Maar dat een Kamercommissie in vergadering zich gedwongen voelde te vluchten en zo vertraging opliep, dat was hem volledig ontgaan.
Voordat hij de Kamer binnenstapte, gooide hij z’n telefoon, pasjes en sleutels in de vijver voor het gebouw. „Afscheid van m’n aardse bezittingen”, noemt hij het.
De politie viste de telefoon uit het water en reconstrueerde Tijns digitale leven. Als Radboud-student was hij politiek actief in Nijmegen, demonstreerde tegen onderwijsbezuinigingen, was lid van Dwars (de jongerenorganisatie van GroenLinks) en van studentenvakbond AKKU. In zijn telefoon werden foto’s van politici aangetroffen – volgens hem digitale bijvangst uit WhatsApp-groepen. Dat hij op de dag van de bestorming de livestream van een debat aanklikte, was om te achterhalen óf die dag werd vergaderd, want dan wist Tijn dat d’r bewapende beveiliging aanwezig zou zijn.
Ja, af en toe had hij ‘extreme gedachten’, geeft hij toe. Zo moet ook het downloaden van de Satanische Bijbel worden gezien, die hij nu ‘best wel luguber’ noemt. Ook z’n YouTube-kijkgedrag werd geanalyseerd, dat zich vooral toespitste op Amerikaanse sites over het libertaire gedachtengoed, dat onder meer pleit voor beperkte overheidsbemoeienis. En een dagboekaantekening over ‘techno-lords’ die „ons zullen vermoorden” aan wie hij „nooit zou gehoorzamen”. Mijn bestaan is zinloos, was Tijns conclusie, vertelt hij.
In haar requisitoir laat de officier „voorbereiding van moord met terroristisch oogmerk” vallen. Vrijspraak graag – omdat Tijn nooit meer zou hebben gewild dan dreigen met dat mes. Maar ze houdt staande dat Tijn het publiek „vrees had aangejaagd” als hij zélf zou zijn doodgeschoten, wat een poging tot bedreiging met een terroristisch misdrijf opleverde. Ze eist twee jaar cel, waarvan negentien maanden voorwaardelijk, met aftrek van voorarrest, zodat hij niet meer terug de cel in hoeft. Plus een werkstraf van 240 uur en een proeftijd van twee jaar. De hostess eist 1.500 euro schadevergoeding.
De deskundigen achten het risico op herhaling laag. Tijn is in behandeling bij de psychiater. Hij is afgekickt van de drank, wordt thuis in de gaten gehouden en doet vrijwilligerswerk. Een vonnis dat hem terug de cel in stuurt, raden reclassering en de psycholoog af. Wel volgt een lijst voorwaarden: verdere therapie, locatieverbod, thuiswonen, medicatiecontrole.
Tijns toestand tijdens het incident wordt omschreven als ernstig depressief met een randpsychose, in een staat van ‘nihilisme’. Het gevoel niet meer te bestaan, geen vermogen meer tot empathie, met suïcide als ‘oplossing’. Conclusie: Tijn was verminderd toerekeningsvatbaar.
De advocaat erkent dat zijn cliënt zich toegang verschafte door te dreigen met een mes, maar vraagt vrijspraak voor het ‘uiteenjagen’. Tijn was niet in de buurt van die zaal geweest – de beslissing om de aanwezigen de zaal te laten verlaten, is door de bode genomen. En aan Tijns poging zich in de Kamer te laten doodschieten, kan geen ‘terroristisch oogmerk’ worden gehangen.
De rechtbank past jeugdstrafrecht toe, hoewel Tijn destijds al achttien was. Maar hij heeft een blanco strafblad en de noodzaak voor langdurige „bescherming van de maatschappij” ontbreekt. Hij toont „veel en oprechte spijt” en werkt mee aan zijn behandeling. „Van psychopathische trekken is eveneens geen sprake.” Sterker, hij is een gewetensvol persoon die „er geen criminele levensstijl op nahoudt en achter een democratische samenleving staat”.
Tijn krijgt 360 dagen celstraf, waarvan 191 voorwaardelijk met aftrek van voorarrest, zodat hij niet de cel in hoeft. Mits hij zich houdt aan de verplichte behandeling, een locatieverbod voor de Tweede Kamer, een drugs- en alcoholverbod en een zinvolle dagbesteding.
Ook moet hij 1.500 euro betalen aan de hostess. Hij is schuldig aan de bedreiging met een mes. Van poging tot moord met terroristisch motief wordt hij vrijgesproken. Maar niet van „dreiging met een terroristisch misdrijf”. Er was daarbij sprake van ‘voorwaardelijke opzet’. Dat noemt de rechtbank „ernstig, indringend en angstaanjagend”. Vooral omdat het „gedaan werd in het gebouw van de Tweede Kamer, het hart van de democratie”.
In deze rubriek beschrijven verslaggevers elke week een rechtszaak.
Praten over zelfdoding kan 24/7 anoniem en gratis via 0800-0113, de landelijke hulplijn van 113 Zelfmoordpreventie, of via chat op www.113.nl.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC