Als eerste Syrische president bezoekt Ahmad al-Sharaa maandag het Witte Huis. Het markeert de opmerkelijke ommekeer van de ex-jihadist. Sharaa zal in zijn gesprek met Trump pleiten voor sanctieverlichting. Het zal zeker ook gaan over de relatie met Israël.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Sinds de onafhankelijkheid van Syrië, een kleine tachtig jaar geleden, heeft geen Syrisch staatshoofd ooit voet gezet in het Witte Huis. Maandag komt daar verandering in, als (interim-)president Ahmad al-Sharaa wordt ontvangen door zijn Amerikaanse collega Donald Trump. Hun historische ontmoeting symboliseert twee dingen tegelijk: de omarming door de internationale gemeenschap van de ex-jihadist Sharaa en de geleidelijke terugkeer van het ooit zo geïsoleerde land op het wereldtoneel.
Wat de twee zullen bespreken, laat zich in grove lijnen voorspellen. In de eerste plaats zal het gaan over sanctieverlichting – een langgekoesterde wens van zowel Damascus als het Witte Huis. Afgelopen mei kondigde Trump al aan dat alle sancties op de Syrische economie van tafel gaan. Dat was een theatraal gebaar, belangrijk voor het onderlinge vertrouwen, maar voor werkelijke sanctieverlichting heeft Trump de instemming nodig van het Amerikaanse Congres. Sommige Congresleden liggen dwars.
In ruil voor sanctieverlichting zal Sharaa zich bereid tonen om deel te nemen aan de mondiale ‘anti-IS-coalitie’, waarvan ook de VS, Nederland en Duitsland lid zijn. De benodigde handtekeningen zullen mogelijk maandag al worden gezet. Op de dag dat Sharaa in Amerika landde, afgelopen zaterdag, arresteerden de Syrische autoriteiten verspreid over het land 71 IS-strijders. De boodschap was duidelijk: wij zijn een serieuze partner in de strijd tegen terrorisme.
In het licht van Sharaa’s cv is dit alles ronduit opmerkelijk. Er zijn weinig wereldleiders die zo’n hallucinante draai hebben gemaakt, van een fundamentalistische opstandeling naar een man in driedelig pak die applaus krijgt in westerse hoofdsteden. Ter illustratie: toen de Amerikanen Irak binnenvielen in 2003, stak de twintiger Sharaa de grens over om zich aan te sluiten bij het anti-Amerikaanse verzet. Als bommenmaker werd hij door diezelfde Amerikanen opgepakt. Behendig gaf Sharaa zich uit voor een Irakees (inclusief het lokale accent), zodat hij een lage celstraf kreeg.
Later behoorde Sharaa tot de grondleggers van Islamitische Staat. Hij kreeg ruzie met medeoprichter Abu Bakr al-Baghdadi, splitste zich af en vestigde in de Syrische provincie Idlib een mini-emiraat. Van daaruit wisten Sharaa’s troepen vorig jaar het land te bevrijden uit de handen van dictator Bashar al-Assad. Op verzoek van de Amerikanen stemde de VN-veiligheidsraad donderdag in met de verwijdering van de terreurlijst van zowel Sharaa als minister Annas Khattab (Binnenlandse Zaken).
Het is een ommekeer die zijn weerga niet kent. Een Syrische commentator vroeg zich af of Sharaa’s populariteit in het Westen misschien samenhangt met het wijdverbreide geloof in persoonlijke transformaties. In die lezing is Sharaa een moderne variant op de Bijbelse christenvervolger Saulus, die op de weg naar Damascus de stem van Jezus hoorde en zich na een bekering ontpopte tot een van diens trouwste apostelen.
Aan Trumps zijde klinken vooral pragmatische woorden. ‘Het is een pittige buurt (het Midden-Oosten, red.) en hij is een tough guy, maar ik kon goed met hem opschieten’, zei Trump afgelopen week over Sharaa. ‘Er is veel vooruitgang geboekt met Syrië.’ De twee ontmoetten elkaar al tweemaal in internationaal verband.
Een stekelig punt dat zeker ter sprake zal komen, is de Syrische relatie met buurland Israël. Het Israëlische leger bezet sinds de val van Assad een forse strook in zuidelijk Syrië en heeft zich ongevraagd opgeworpen als beschermheer van de druzen in dat gebied. Mede daardoor is het zuiden de facto een bufferzone geworden. Sharaa zit ermee in zijn maag, maar is militair bij lange na niet tegen Israël opgewassen. Hij hoopt dat Trump de Israëliërs kan insnoeren, naar het voorbeeld van Gaza.
Dit alles zal in het gunstigste geval uitmonden in een non-agressiepact tussen de buurlanden. Diplomatieke onderhandelingen over zo’n deal lopen al maanden. Persbureau Reuters wist te melden dat de Amerikanen een oude vliegbasis in zuidelijk Syrië in gebruik gaan nemen, vanwaaruit ze een eventuele deal met Israël zouden kunnen monitoren.
Voor Sharaa is het te hopen dat Trumps regering de twijfelaars in het Huis zal kunnen overtuigen om alle sancties op te heffen. Het gaat om de zogeheten Caesar Act uit 2019, een pakket dat vernoemd is naar de man (codenaam ‘Caesar’) die foto’s van vermoorde Syriërs uit Assads martelkamers het land uit wist te smokkelen. Republikeinse sceptici zoals Lindsey Graham en Brian Mast vinden dat Sharaa meer moet doen om etnische en religieuze minderheden te beschermen, voor de VS dat pakket schrappen.
Hun twijfel is vooral ingegeven door de moordpartijen op de alawieten, begin dit jaar, en op de druzen. In beide gevallen waren Sharaa’s troepen nauw betrokken. De verdenking bestaat daarnaast dat Mast en Graham hun oren laten hangen naar Israël, fervent tegenstander van sanctieverlichting. Hoe zwakker Syrië blijft, luidt de logica daar, hoe makkelijker het voor Israël is om zijn regionale overwicht te behouden.
Maar volgens het kamp dat vóór verlichting pleit, zijn het drogredenen. Zonder sanctieverlichting, zeggen ze, zullen bedrijven uit het Westen en de Golfstaten het niet aandurven te investeren en komt er van wederopbouw in het kapotgeschoten land niets terecht. Het gaat bovendien om meer dan alleen de economie. Er moet hoognodig worden gezocht naar de stoffelijke resten van slachtoffers uit het Assad-tijdperk en daarvoor zijn buitenlandse forensisch deskundigen nodig. Pas als de sancties zijn opgeheven, kunnen zij met een gerust hart een kantoor openen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant