Theatermaker en acteur Hans Croiset (90) heeft na een carrière van meer dan zeventig jaar de Blijvend Applaus Prijs gekregen, een waardering voor het hele oeuvre van de kunstenaar. Croiset is afkomstig uit een toneelfamilie en staat nog steeds op de planken.
schrijft voor de Volkskrant over toneel en musical.
In zijn in 2007 verschenen autobiografische roman Badhuisweg rekent theatermaker Hans Croiset even genadeloos als liefdevol af met de rol van zijn vader, die ook ‘in het vak’ zat. Max Croiset was destijds een vooraanstaand acteur en voordrachtskunstenaar en zijn twee zonen Hans en Jules volgden hem op hetzelfde pad. Met vallen en opstaan, en ieder voor zich, en met veel doorzettingsvermogen lukte hen dat uiteindelijk.
Sterker nog: Hans Croiset groeide uit tot een van Nederlands grootste toneelleiders die zich op tal van vlakken onderscheidde. Hij was regisseur, artistiek leider van belangrijke theatergezelschappen, docent, schrijver van een aantal boeken en een warm pleitbezorger van het werk van Joost van den Vondel. Op 90-jarige leeftijd is hij nog steeds actief op de planken.
In Badhuisweg staat ergens een betekenisvol zinnetje: ‘Applaus? Daar deed jij het toch niet voor? Je bent toch niet aan het toneel gegaan om te buigen?’ Het illustreert dat het Croiset altijd te doen is om het theater zelf. Natuurlijk: daar hoort ook applaus bij, en een zekere ijdelheid die ook Croiset niet vreemd is. Maar voor hem geldt bovenal: Alles voor de Kunst! Hij is een theatermaker die altijd met zijn tijd is meegegaan, die de ontwikkelingen nauwgezet volgt, kennis neemt van wat er zoal in het theater gemaakt wordt, en zich indien nodig opwindt over subsidiekortingen en gebrek aan historische kennis.
De jury van de Blijvend Applaus Prijs vond het tijd voor extra waardering en besloot Hans Croiset na een carrière van meer dan zeventig jaar de Blijvend Applaus Prijs 2025 toe te kennen. Zondagmiddag werd in De Kleine Komedie in Amsterdam de prijs aan de laureaat uitgereikt. Te midden van vrienden, familie en collega’s liet hij zich de aandacht gepast bescheiden welgevallen. Er waren toespraken en optredens van onder meer Theu Boermans, Ed Spanjaard, zijn zoon Julien Croiset, Johanna ter Steege en jurylid Edwin de Vries.
De Blijvend Applaus Prijs bestaat sinds 1962 en werd destijds opgericht om artiesten die met pensioen gingen en geen inkomsten meer hadden financieel te ondersteunen. Later werd ook voor huisvesting gezorgd, en sinds 1975 is het een echte prijs, waaraan een geldbedrag van 7.500 euro is verbonden.
De onderscheiding is een waardering voor een geheel oeuvre van een podiumkunstenaar, die inmiddels een rijke en gevarieerde carrière achter zich heeft liggen, en wordt onregelmatig uitgereikt in de categorieën Theater, Muziek en Cabaret. Eerdere winnaars zijn onder anderen Hans Dagelet, Jan Joris Lamers, Herman Finkers, Willeke Alberti, de duo’s Waardenberg & De Jong en Mini & Maxi.
Hans Croiset heeft onmiskenbaar zijn stempel gedrukt op het Nederlandse theater in de breedste zin. Hij was onder veel meer artistiek leider van vooraanstaande gezelschappen als Toneelgroep Theater (Arnhem), Publiekstheater (Amsterdam) en Het Nationale Toneel (Den Haag), en richtte in 1996, samen met Ronald Klamer, een eigen gezelschap op: Het Toneel Speelt, waarin uitsluitend klassiek en nieuw Nederlands repertoire werd gespeeld – variërend van Vondel en Heijermans tot Maria Goos en Hugo Claus.
Croiset heeft ook altijd contact gehouden met de nieuwe generatie theatermakers. Afgelopen seizoen speelde hij nog in Requiem voor de Onwerkelijkheid, een productie van het eigentijdse muziekgezelschap Silbersee naar een tekst van Toon Tellegen. Het tv-publiek sloot hem de afgelopen jaren daarnaast in zijn armen als Lodewijk Larooi, de vader van Ramsey Nasr in de populaire tv-serie Oogappels. De sterfscène die Croiset daarin speelde maakte veel los bij de kijkers.
Dat zijn belang als acteur niet onderschat mag worden, blijkt ook uit het feit dat Croiset twee keer de Louis d’Or won, in 1980 voor zijn rol in Antigone en in 2017 voor De Vader, waarin hij met grote overtuigingskracht een oudere man die aan beginnende dementie leed speelde. Sterk was hij ook in Eindspel van Beckett, een voorstelling uit 2019 in regie van Erik Whien. ‘Eindspel is een voorstelling waarom je moet lachen om maar niet te hoeven huilen (…) Met een fenomenale Hans Croiset, jonglerend met de taal, als de oude Hamm die maar praat en lult en verhalen verzint om maar niet in het zwarte gat te hoeven kijken’, aldus de recensie in deze krant.
Toen hem bij gelegenheid van die voorstelling in HP/De Tijd werd gevraagd wat hij zelf als zijn beste rol beschouwde, antwoordde hij: ‘Professor Bernhardi van Arthur Schnitzler. Waarom? Omdat het dicht bij mijn eigen karakter kwam van verzet, verlies, terugkrabbelen, overeind komen, doorlopen, in de valkuil trappen, opnieuw beginnen.’
Dit seizoen staat Croiset weer op de planken, samen met Anne-Wil Blankers speelt hij dan de voorstelling Liefdesbrieven. Doorlopen, in de valkuil trappen, opnieuw beginnen – dat is het.
* Hans Croiset komt uit een acteursgezin, maar stichtte er zelf ook een: zijn vrouw Agaath Witteman is regisseur en zoon Julien Croiset acteur. Vader en zoon waren in 2021 samen te zien in het toneelstuk Beneden de rivieren van Ger Thijs.
* Als auteur schreef Croiset naast Badhuisweg nog drie andere boeken voor Uitgeverij Cossee: Lucifer onder de linden, Lente in Praag en Ik, Vondel. Als pleitbezorger van Vondels werk regisseerde hij ook een aantal Vondel-stukken.
* Croiset heeft een eigen website (hanscroiset.com) waarop onder meer zijn toespraken te vinden zijn, evenals informatie over zijn boeken en recensies van voorstellingen.
Source: Volkskrant