Festival Dit weekend vond de 33ste editie van het Haagse literatuur- en muziekfestival Crossing Border plaats. Een editie met grote namen, een gevarieerd publiek, zingende zaag en veel politiek.
Yulia Navalnaya op Crossing Border 2025.
Op literatuur- en muziekfestival Crossing Border is het publiek net zo eclectisch als de programmering. De trappen van Koninklijke Schouwburg in Den Haag worden beklommen door alle generaties. Uiteraard zijn de doorgewinterde literatuurliefhebbers van de partij, plastic beker rode wijn in de ene, te signeren boek in de andere hand – de échte kenner is niet bang voor een goed cliché. Verder vormt het publiek een verfrissend vrolijke lappendeken van generaties en nationaliteiten. Er zijn mannen in wielrenpak („We zijn komen fietsen”), een vrouw die de deuren van de grote zaal open beukt met haar rollator en meerdere baby’s in draagzak. Toch zijn er, naast liefde voor muziek en literatuur, overeenkomsten te ontdekken in zowel het publiek als de programmering. Zo is het publiek gek op de wandelschoen: van ironisch hip tot praktisch ondersteunend. En aan de wereldpolitiek is niet te ontkomen.
De Italiaanse schrijver Sandro Veronesi vertelt aan het begin van de eerste festivalavond op vrijdag over zijn boek Zwarte september. Het boek speelt zich af in de jaren ’70 aan de Italiaanse kust, een hoofdpersonage wordt hierin verliefd op een zwart meisje. Hij vertelt hoe hij zelf lang dacht dat Italië niet zo racistisch was. Maar, zo zegt hij, „We zijn altijd racistisch geweest.”
Een deur verder, nadat interviewer Ronit Palache met een strenge blik duidelijk maakt dat de aanwezige baby beter elders geluid kan maken, gaat National Book-winnaar Justin Torres met Palache in gesprek over zijn boek Blackouts. Of hij het niet erg vindt om aangeduid te worden als queer schrijver? „Nee”, zegt Torres. „Ik ben queer. En een schrijver.” De politieke polarisatie wordt tijdens het gesprek aangestipt. Discussies en verschillende meningen zijn niet het probleem, aldus Torres. „Je moet je zorgen maken als het gesprek stopt.”
Het is dringen om een plekje te bemachtigen voor het gesprek van de Zuid-Afrikaanse kunstenaar William Kentridge met interviewer Sascha Bronwasser. Hij tekent, animeert, maakt installaties, decors, opera’s. Zijn werk is politiek, daar is geen ontkomen aan. Opgegroeid ten tijde van de apartheid – zijn ouders waren anti-apartheidsadvocaten – en de Koude Oorlog, heeft hij altijd gezocht naar manieren om de wereld buiten zijn studio te begrijpen door middel van kunst. Hij praat over het plezier van het misleiden en de kracht ervan. Hoe hij naar een zelfportret van Rembrandt keek en zijn brein automatisch van een paar penseelstreken een persoon maakte. „De transformatie van verf naar vlees, je kunt het niet laten om erin te geloven,” zegt hij.
Dichter Antjie Krog, ook uit Zuid-Afrika, is gestopt met schrijven, maar draagt vanavond tóch haar poëzie voor. In de hal, bij de bar, is een pop-up boekwinkeltje. Nederlandse uitgevers komen er samen met bier, wijn. Kentridge signeert aan een tafeltje, maakt selfies. Schrijver Peter Buwalda komt net terug van zijn optreden in de Spiegeltent, die buiten aan de Lange Voorhout is opgezet.
Daar, in dezelfde tent, gaat Krog tijdens het dagprogramma in gesprek met schrijver Marijke Schermer over haar autobiografische roman Binnenrijm van bloed waarin ze terugblikt op de relatie met haar moeder Dot Serfontein – zelf ook een Zuid-Afrikaanse schrijver. De relatie was moeizaam, want ze stonden politiek gezien tegenover elkaar. Antjie Krog was actief in de anti-apartheidsbeweging, haar moeder hielp de Nasionale Party als propagandist bij de invoering van de apartheid. Fictie, zo vertelt Krog, helpt om de waarheid te vinden. Een fictionele laag kan helpen om echt onder woorden te brengen wat je wilt zeggen. Politiek hebben moeder en dochter elkaar nooit gevonden. „Ze stopte met het lezen van mijn werk, zodat we onze relatie konden voorzetten.”
Het programma is indrukwekkend. In de grote zaal spreekt Yulia Navalnaya, over het boek dat haar man, de Russische oppositieleider Aleksej Navalny, voor zijn dood schreef – deels vanuit de gevangenis. Patriot, heet het. Een woord dat door het Kremlin en Poetin is gestolen, zo zegt ze, maar nu wordt terugveroverd door haar man, die zijn liefde voor Rusland moest bekopen met de dood. Vergeet de Russen niet, vraagt ze aan het publiek. Niet alleen Poetin komt uit Rusland, maar nog miljoenen anderen mensen, en veel van hen willen democratie.
Ze bestaan nog, de echte rocksterauteurs. De Amerikaanse schrijver Ta-Nehisi Coates wordt onder luid gejuich ontvangen. Het gesprek met Aldith Hunkar over zijn laatste boek The Message is bevlogen, grappig, maar weinig hoopvol. Daarin beschrijft hij zijn reizen naar Senegal, South Carolina en Palestina, en overal stuitte hij op dezelfde koloniale systemen. „Is er een uitweg?” vraagt Hunkar. Coates: „Ik weet niet zeker of die er is. Ik ben niet de persoon bij wie je voor hoop terecht kunt.”
Ta-Nehisi Coates op Crossing Border 2025.
De zon gaat onder. Antjie Krog neust in het boekwinkeltje, er is een filmpje van Kentridge op de dansvloer tijdens de afterparty de avond ervoor. Muziek klinkt weer door de muren. Beeldend kunstenaar Mashid Mohadjerin en muzikant Jan De Vroede treden samen op met een installatie op zolder. Er is een zingende zaag.
Dan is het tijd voor nóg een rockster, letterlijk. Producer Brian Eno werkte met de groten der aarde zoals U2, David Bowie, Coldplay en Grace Jones. Nu schreef hij met de Amsterdamse kunstenaar Bette A. het boekje What Art Does, als medicijn tegen wat Eno ‘art world bullshit’ noemt. Of het nou hoge kunst – een abstract schilderij – of lage kunst – de roze gelakte nagels van A. – is: kunst is onze enige mogelijkheid om een stukje wereld precies zo te maken als je zelf wilt. „Als je een nieuwe wereld wilt”, zegt Eno, „begin die dan te maken.” En hij spoort het publiek aan om daarbij steun te zoeken van anderen. „Want de klootzakken hebben al het geld.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC