Theater Bij Theater Oostpool maken fenomale acteurs als Eelco Smits en Just van Bommel duidelijk hoe er op het gebied van feministisch bewustzijn sinds verschijnen van de roman ‘Pride & Prejudice’ (1813) de nodige slagen zijn gemaakt. Het levert een sublieme voorstelling op.
De acteurs jagen met aanstekelijk spelplezier de plot van Austens klassieker erdoorheen.
Twee fenomenale monologen – door acteurs Eelco Smits en Just van Bommel – vormen het hart van Pride & Prejudice, Florian Myjers debuut als regisseur bij Theater Oostpool. Je zou ze willen inpakken en meenemen om ze, als de situatie erom vraagt, aan mensen cadeau te doen. Hooggeconcentreerde doses troost, herkenning, nieuw inzicht, zijn het. En: subliem gespeeld.
Pride & Prejudice door Theater Oostpool. Tekst en regie: Florian Myjer. Spel en tekstbijdragen: Eelco Smits, Just van Bommel en Kharim Amier. Gezien: 8 november in Theater Oostpool, Arnhem. Op tour t/m 10 januari. Info: oostpool.nl
Startpunt van Myjers voorstelling vormde Jane Austens gelijknamige roman uit 1813 over Elizabeth, een jonge vrouw die vanwege de trots en vooroordelen uit de titel aanvankelijk haar droomman afwijst om uiteindelijk – romcom avant la lettre – haar vergissing in te zien en alsnog zijn aanzoek te accepteren.
Het boek was nogal vooruitstrevend voor z’n tijd, met zo’n scherpzinnige, gevatte vrouwelijke verteller, en ook vanwege Austens kritiek op hoe vrouwen structureel in hun bewegingsvrijheid werden ingeperkt. Maar op andere vlakken (wat Darcy, die zogenaamde droomman, allemaal uitkraamt bijvoorbeeld, en de manier waarop Austen vrouwelijke bijfiguren – de ‘hysterische’ moeder, het ‘hitsige’ zusje – afserveert) blijkt dat er op het gebied van feministisch bewustzijn in de afgelopen twee eeuwen toch nog wel de nodige slagen zijn gemaakt.
Wat Myjer vooral in het boek aansprak is dan ook niet het belegen, romantische misverstand tussen Elizabeth en Darcy, maar hoe dwingend en schadelijk vooroordelen en verwachtingen kunnen zijn. En in het bijzonder, hier, op het gebied van gender.
‘Zielenmoord’ – zo noemde schrijver, hoogleraar en politiek activist bell hooks de vorm van zelfverraad die opgroeiende kinderen aangeleerd krijgen om te kunnen gedijen in een patriarchaal systeem, zowel meisjes als jongens. Hoe die zielenmoord precies tot stand komt, alle subtiele (en minder subtiele) ervaringen die kinderen er al heel jong toe brengen een fundamenteel deel van hun gevoelsspectrum, en daarmee zichzelf, te diskwalificeren – dat is wat Florian Myjer in Pride & Prejudice onderzoekt.
Daartoe laat hij zijn drie prachtige acteurs (naast Smits en Van Bommel ook Kharim Amier) in sneltreinvaart en met aanstekelijk spelplezier de plot van Austens klassieker erdoorheen jagen, waarbij steeds even wordt afgeremd wanneer er een uitspraak over genderrollen passeert. De lange lijst eisen bijvoorbeeld waar een vrouw in Darcy’s ogen aan moet voldoen om ‘ontwikkeld’ genoemd te kunnen worden. Of de hilarische scène waarin Darcy (Smits) Elizabeth (Van Bommel) mansplaint over eigenschappen die ‘biologisch gezien’ nu eenmaal mannelijk, dan wel vrouwelijk zouden zijn.
Die vrolijke Austenparodie doorsnijdt Myjer met eigen teksten, deels tot stand gekomen uit gesprekken met de acteurs. Eenvoudige anekdotes zijn het, droog verteld, heel knap gedoseerd, over hoe het is om als jongen op te groeien, wanneer je niet binnen het traditionele, mannelijke genderhokje past. Sommige zijn aandoenlijk, andere knijpen je de strot dicht.
Met als hoogtepunt dus die twee weergaloze monologen. Van Smits, over de eenzaamheid die dit giftige construct van voorgeschreven genderrollen veroorzaakt – het minderwaardigheidsgevoel, de zelfverachting, de afgunst ook. En van Van Bommel, over de reële onveiligheid die hen, als non-binaire persoon, op dagelijkse basis ondervindt, en hoe die een kwetsbare houding onmogelijk, want letterlijk levensgevaarlijk, maakt.
Zo bedient Myjer met zijn regiedebuut alle emotionele registers: van hilarische komediescènes tot intens aangrijpende getuigenissen, van vertedering tot razernij. Dit is waar theater voor bedoeld is.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC