Festival Le Guess Who? in Utrecht kiest voor radicale gelijkschakeling van alle genres en culturen. Wat afwijkt overtuigt, wat bekend is wordt saai. Op zoek naar houvast in de programmering diende zich een Zuid-Amerikaanse route aan die – geheel in stijl – eindigde met een vraagteken.
De Mexicaanse singer-songwriter Luisa Almaguer op Le Guess Who?
In een Utrechtse boksschool lichten draaitafels en opgestapelde speakers fel blauw en groen op. Het zweet in Tigers Gym komt nu eens niet van boksers, maar van dansende lijven. De Colombiaanse dj ARN4L2 perst cumbia, soukous en reggaeton door het picó soundsystem (dj-set), met veel bas en galmende Spaanstalige aanmoedigingen. Het oogt – en klinkt soms – als een muzikale Caribische kermisattractie.
Festival, 6-9 november 2025, Utrecht.
Festival Le Guess Who? (LGW?) brengt vier dagen lang de periferie van de popmuziek naar het centrum van de aandacht. In de zalen van TivoliVredenburg, kerken, sportscholen en kleine podia zet het wat obscuur is in het volle licht en negeert alles wat groot of bekend is. Elk jaar kiest het festival rigoureuzer voor gelijkschakeling van alle genres en culturen: van vooruitstrevende techno tot hyperlokale volksmuziek, van gamelan tot doom metal.
En elk jaar wint het daarmee aan impact. Maar de bezoeker heeft een zware taak om de weg, of enige ankerpunten, te vinden in het overweldigende aanbod. Op zaterdag diende zich een Zuid- en Midden-Amerikaanse route aan die ’s middags begon met de Colombiaanse soundsystems en eindigde met een vraagteken. Wat vreemd was (veel) bleek goed, wat bekend was (weinig) werd saai.
Singer-songwriter Luisa Almaguer is haar rok kwijt, dus betreedt ze in haar ondergoed het podium. ,,Als trans vrouw in Mexico ben ik gewend dat dingen raar worden.’’ Spaanstalige liedjes over heteromannen en over afscheid nemen leidt ze in met heftige en ontwapenende opmerkingen. ,,De levensverwachting van trans vrouwen in Mexico is 36 jaar, ik ben 35.’’ Ze staat vaak aan het graf van vrienden, de voornaamste doodsoorzaak is seksueel geweld.
Ondanks de topzware boodschap pakt ze met haar theatrale en donkere stemgeluid de zaal direct in tijdens dit Europese debuut. Haar gitarist doet de hoge stem. De songs dragen sporen van Mexicaanse muziek, shoe gaze en psychedelische rock. Het is eigenlijk opmerkelijk poppy, maar het onttrekt zich aan alle gangbare normen.
Publiek op Le Guess Who? 2025.
LGW? is ook een internationale ontmoetingsplaats voor de perifere muziekindustrie, met lezingen en workshops over bijvoorbeeld de vraag hoe je bedreigde muziek kunt redden of hoe je veiligheid, acceptatie en representatie van lgbtq+-artiesten bevordert. Het festival geeft zelf het beste antwoord: door alles en iedereen zonder enig exotisme op grote podia te programmeren.
De vijf zangers en percussionisten van Roda de Santo zijn geheel in wit gekleed en zegenen de zaal met wierook. Met percussie en lichte elektronica smelten de vijf stemmen samen, zodanig dat er inheemse en Afro-Caribische geesten door de zaal waren, evenals katholieke heiligen. Ze klinken zo saamhorig dat de vermoeide festivalbenen zich als vanzelf uit het comfortabele pluche van de Hertz-zaal hijsen. Binnen twee songs zijn publiek en muzikanten één.
Er is nog veel meer Braziliaans te horen, maar daarbij blijken grote carrières niet altijd interessantere muziek bieden. Zo heeft de gelauwerde Amerikaanse jazzcomponist Adrian Younge op primetime de grote zaal tot zijn beschikking voor de Braziliaanse invloeden van zijn nieuwe album. Hij gebruikt het vooral om veel te praten over zichzelf en weinig te spelen. Een uur later staat samba-veteraan Índio da Cuíca op hetzelfde podium met een uiterst plichtmatig optreden.
Optreden van Adrian Younge op Le Guess Who? in Utrecht.
Toch even terug naar Colombia, want bekende(re) namen kunnen hun belofte natuurlijk ook waarmaken. Dat deed Lido Pimienta donderdag op de eerste festivaldag. Zij koppelde de experimentele cumbia en pop waarmee ze enkele jaren geleden furore maakte aan Europees klassieke muziek, met het Utrechtse Flare Quartet. Het is niet vaak dat een zangeres staat te twerken bij een strijkkwartet en daarna smakelijk zingt over sap dat over haar borsten stroomt. Lido Pimienta was een vroeg hoogtepunt op het festival.
Elke dag speelt LGW? een popquiz voor gevorderden tijdens de vraagtekenshow. Over de onbekende act wordt niet gecorrespondeerd. Op donderdag bleek er saxofoontechno achter het vraagteken te schuilen, op vrijdag Ierse postpunk.
Op zaterdag komen twee figuren in blauwe glitter-cowboypakken uit de rook van popzaal Ronda tevoorschijn. Ze starten een chaotische beat waarover gitaar en toetsen klinken. Een geweldige podiumpresentatie, alsof ze zo uit de pico-soundsystems zijn gestapt. Of het ook fijn klinkt, daar blijft een vraagteken bij hangen. Interessant is het zeker: verknipte latin-beats met natuurgeluiden, dichtgesmeerd met ietwat goedkope synthesizerakkoorden.
Uit het publiek klinkt na een applaus wanhopig ‘Who are you!?’, waarna de twee hun schouders ophalen en een nieuwe geluidsmuur optrekken. Op sociale media is de code inmiddels gekraakt: Le Guess Who? heeft Los Thuthanaka weten te strikken. Het Boliviaans-Amerikaanse duo is met een online album dit jaar een ondergrondse hit geworden. Ze putten uit de Andes-cultuur van hun voorouders: ongrijpbaar, futuristisch, traditioneel, queer, en non-lineair. Vanuit de marges kolkt de periferie naar het centrum.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Het laatste boekennieuws met onze recensies de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC