Wildplukken Eekhoorntjesbrood, kastanjeboleet, biefstukzwammen: voor de wildplukker is het bos in de herfst een voedselparadijs. Natuurorganisaties zijn niet blij met de populariteit van de in Nederland verboden paddenstoelenpluk. NRC ging mee op paddenstoelenpatrouille op de Utrechtse Heuvelrug.
Handhaver Ricor tijdens de patrouille.
De koffiemachine pruttelt vroeg in een loods op Park Vliegbasis Soesterberg. Drie mannen in groene boa-uniformen maken zich klaar voor hun ronde over het voormalige defensieterrein, nu in beheer van Stichting Utrechts Landschap. „Het is nu nog rustig in de natuur, een moment waarop wildplukkers juist op pad gaan”, zegt Ricor (55) van de Regionale Uitvoerdingsdienst Utrecht (RUD Utrecht), die toezicht houdt op het milieu.
Tijdens een grote handhavingsactie, een paar weken geleden op de Heuvelrug, trof hij rond half 10 ‘s ochtends iemand aan die toen al zo’n 13 kilo paddenstoelen had verzameld. In totaal werd tijdens de actie 36,5 kilo in beslag genomen. Nu is het even voor half 9 als hij, RUD-collega Addy (54) en Mart (21) van Utrechts Landschap hun groene jeeps instappen voor een patrouille. Vanwege de gevoeligheid van hun werkzaamheden willen de boa’s niet met hun achternaam genoemd worden.
Deze zaterdagochtend gaat de route langs enkele „hotspots” in het gebied. Op die plekken troffen de boa’s al vaker wildplukkers. In Nederland is paddenstoelenpluk illegaal, al gedoogd bijvoorbeeld Staatsbosbeheer het meenemen van een ‘champignonbakje’ à 250 gram. Op de Utrechtse Heuvelrug wordt strenger gehandhaafd. Wandelaars mogen hier wel een kleine hoeveelheid natuur oprapen op de wegen en paden, maar niet plukken of van de paden af.
Buiten de jeep heeft de zon de ochtendmist verdreven en kleurt het bos in rood-geel-gouden herfstkleuren. „Eekhoorntjesbrood en kastanjeboleet, dat zijn de populairste paddenstoelen”, zegt Mart. „Mensen plukken die paddenstoelen echt om te eten”. Zelf is hij niet zo van de champignons, lacht hij als Addy van achter het stuur begint over het schoonborstelen van paddenstoelen voor het koken. „Ik hou niet zo van de structuur.”
Handhavers Ricor (links) en Addy op Park Vliegbasis Soesterberg.
Verkeerd geparkeerde auto’s gaan op de bon.
Voor het ecosysteem zijn paddenstoelen van groot belang, daarom is wildplukken verboden.
Ricor in de auto tijdens de patrouille.
Daar denken genoeg mensen anders over, weet hij ook. „De laatste jaren is wildplukken een hype.” Of er daardoor ook meer wordt gehandhaafd, durft hij niet te zeggen. Inbeslagnames zijn in het verleden niet altijd cijfermatig bijgehouden. Maar, zegt Addy, „negen jaar geleden werd onder boa’s wel lacherig gedaan om paddenstoelenacties. Nu er meer kennis is over het belang voor de natuur, begint het echt te leven.”
De wildplukhype is volgens Mart te verklaren doordat mensen „puur uit de natuur” willen eten, „zonder dat er bestrijdingsmiddelen zijn gebruikt voor de kweek”. Influencers promoten het wildplukken op sociale media, of organiseren cursussen wildplukken. Ook weten Oost-Europese arbeidsmigranten in Nederland hun weg naar het bos te vinden. In landen als Tsjechië en Polen is het een traditionele herfstactiviteit: hele gezinnen trekken eropuit en komen thuis met manden vol paddenstoelen.
De Utrechtse boa’s gaan bewust niet in op de herkomst van wildplukkers die zij betrapten, een „label” willen ze vermijden. Voor hen zijn het allemaal „verdachten” die de natuur schade berokkenen. Dat klinkt heftig voor een ogenschijnlijk kleine overtreding als het plukken van een paddenstoel. Maar voor het ecosysteem zijn de schimmels van groot belang, legt Mart uit. „Dieren in het bos eten de paddenstoelen ook: eekhoorns, insecten. Daarnaast ruimen paddenstoelen dood hout en dode bladeren op, en zijn hun schimmelnetwerken verbonden met bomen en planten. Haal je een paddenstoel weg, dan haal je ook de sporen weg en verslechtert de natuur.”
In het stiltegebied van de vliegbasis is het, afgezien van wat kwetterende vogels, rustig. Er mogen geen bezoekers komen. Ook de wildplukkers lijken zich daar deze ochtend aan te houden. Even verderop rijdt de jeep langs twee wandelaars die in een opengesteld deel van het park uitrusten op een bankje en uitkijken over een diep uitgegraven zandafgraving, nu grasland met hier en daar een boom. Addy en Mart schuiven hun raam naar beneden. „Goedemorgen!”
Een reden om uit te stappen en de tassen van de twee te controleren, zien ze niet. De boa’s hebben een aanleiding nodig om mensen staande te houden en in hun tas te kijken, leggen ze uit. „Als je iemand buiten de paden ziet lopen en een tasje bij zich heeft, kan je wel inschatten wat erin zit”, zegt Mart. „Vaak heeft diegene ook een mesje bij zich om de paddenstoelen af te snijden. En vieze handen.”
Even lijkt het een actieloze ochtend te worden voor de boa’s. Maar dan, bij het drukkere Panbos, schieten de mannen toch in actie. Vier verkeerd geparkeerde auto’s gaan op de bon, twee vrouwen krijgen een boete voor hun loslopende hond. Ricor laat ondertussen een bezoekster weten dat ze niet met de bakfiets het gebied in mag. „Het kan altijd dat je tijdens een handhavingsactie iets anders tegenkomt”, hebben de mannen van tevoren al gewaarschuwd.
Als de jeeps weer een stuk verder zijn gereden en Addy langs het wandelpad een rij paddenstoelen ziet, stopt hij de auto. Met behulp van Google en natuurapps weten de boa’s te achterhalen dat het gaat om de trechtervormige nevelzwam, een (mits goed bereid) eetbare paddenstoel die smaakt naar kip. Bovenop groeit al wat schimmel. „Over een week zijn ze verdwenen”, zegt Addy. Opgegaan in stof.
Het zullen de laatste dagen zijn waarop hij verwacht nog paddenstoelenplukkers in het bos aan te kunnen treffen. Vanaf medio november wordt het te koud en zijn de eetbare paddenstoelen niet meer te vinden. Maar wildplukkers zullen er altijd zijn, zegt Addy: „Nu krijgen we de mosplukkers voor de kerststukjes.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC