Cultureel erfgoed De sinterklaasviering komt „in de toekomst” weer terug op de inventarislijst van immaterieel erfgoed. Eerder werd het feest daar juist van afgehaald.
De sinterklaasintocht van 2023 in Vlaardingen.
Het sinterklaasfeest krijgt „in de toekomst” opnieuw een notering op de nationale inventaris voor immaterieel erfgoed. Dat bevestigt directeur Saskia van Oostveen van Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN) na berichtgeving van het AD hierover.
Opnieuw, want de viering stond al eens eerder op die lijst. In 2015 werd het Sinterklaasfeest voor het eerst op de lijst ingeschreven, met naast de goedheiligman zelf ook Zwarte Piet. Dat laatste was voor het KIEN de reden om het feest in 2022 weer van de lijst af te halen.
De vorige inschrijving van het decemberfeest gebeurde op voordracht van de stichting Sint en Pietengilde. Die organisatie hecht sterk aan Zwarte Piet en schrijft op zijn website te vinden dat er „geen enkel bewijs voor enige vorm van racisme” is.
Wanneer het feest in 2015 op de lijst wordt gezet, is het debat over Zwarte Piet al in volle gang. Een jaar eerder concludeerde een werkgroep van de Verenigde Naties dat het een „uiting van racisme” is en introduceerde de gemeente Amsterdam als eerste roetveegpieten bij de intocht. Winkeliers haalden de karikatuur van hun inpakpapier en decoraties, op tv verdween Zwarte Piet uit beeld.
Bij zijn inschrijving zag het Gilde een rol voor zichzelf om „de angel uit het debat te halen”. Maar het KIEN ziet in de jaren erna dat de stichting vooral vast wil houden aan Zwarte Piet en onvoldoende oog heeft voor mensen die daar anders over denken en die zich door de figuur gekwetst voelen. De variant van het sinterklaasfeest zoals het Gilde die voor zich ziet „voldeed niet langer aan de ethische uitgangspunten van het internationale UNESCO-verdrag voor immaterieel erfgoed”, zei KIEN in 2022 bij het schrappen van de notering.
Eerder kwam erfgoed alleen op de inventarislijst te staan als het door een beoefenaar werd aangemeld. „Daardoor misten we dingen”, zegt directeur Van Oostveen. Zo kwam de oude sinterklaasnotering van één stichting, en werden de vele variaties in hoe mensen dat thuis vieren daar niet in gereflecteerd. Tegelijkertijd ontbraken er ook feesten die wel breed gevierd worden, maar geen organisatie hadden die de aanmelding kon doen. Ze noemt bijvoorbeeld Eid al-Fitr, het Suikerfeest.
KIEN werkt nu aan een herziening van de complete erfgoedlijst. „We willen niet meer het verhaal van één iemand vertellen”, zegt Van Oostveen, „maar een algemenere beschrijving van een fenomeen geven en daar verschillende perspectieven op laten zien”.
Daarbij blijft het Kenniscentrum ook de beoefenaars zelf spreken met oog voor de diversiteit die daarin kan bestaan. „Meneer X viert het op deze manier en mevrouw Y op die manier”, licht Van Oostveen toe. Door experts te raadplegen wil ze een zo breed mogelijk beeld vormen. Maar, zo erkent de directeur, „we kunnen nooit álle perspectieven weergeven”.
Het Sint en Pietengilde zal volgens Van Oostveen geen rol spelen bij de nieuwe notering. „Zij hadden te weinig oog voor de ethische uitgangspunten. Het is belangrijk dat we met mensen spreken die respect hebben voor andersdenkenden. De figuur van Zwarte Piet is echt kwetsend en kan daarom niet in de inventaris worden opgenomen.”
„We zijn er op dit moment nog niet mee bezig”, zegt Van Oostveen. „Er staan meer dan vierhonderd dingen in de inventaris die eerst allemaal omschreven moeten worden. Dan gaan we kijken wat we nu nog missen, ik verwacht dat dat ergens volgend jaar zal zijn.”
De lijst biedt een overzicht van honderden uiteenlopende tradities, gebruiken, rituelen en ambachten in Nederland. De Hollandse gebakskraam met oliebollen staat erop, maar ook de 1 april-grap, het Helmonds dialect, Pride Amsterdam, Keti Koti en tal van kermissen, bloemencorso’s en jaarmarkten.
Zij krijgen daarmee meer zichtbaarheid, zegt de directeur van het Kenniscentrum. „Het is één van de manieren om een traditie of gebruik op een dynamische manier levend te houden.” Het KIEN biedt daar ondersteuning door bijvoorbeeld trainingen in het werven van vrijwilligers of sponsoring aan te bieden.
Een notering is daarnaast een eis om op de internationale UNESCO-lijst voor immaterieel erfgoed te komen. Maar daar gaat een zware selectieprocedure aan vooraf. Van de ruim vierhonderd gebruiken in de nationale inventaris staan er nu maar vijf op de internationale lijst.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC