JA21 is mogelijk van belang bij het vormen van een coalitie. Nog niet zo lang geleden ging de partij bijna aan ruzie ten onder, maar na de val van het kabinet-Schoof hervond ze zichzelf. Oprichter Joost Eerdmans wilde ‘een rechtse partij zonder fratsen’. Is dat gelukt?
is onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Wie op zoek gaat naar de plek waar JA21 is geboren, belandt in de woonkamer van Annabel Nanninga, in de Dapperbuurt in Amsterdam. Het is november 2020. Aan de donkere, houten tafel zitten de leden van de appgroep ‘De supergeheime doorstart’. Het Amsterdamse raadslid Nanninga, drie weken daarvoor bevallen van een zoon, en haar man zijn aanwezig, net als Nanninga’s medewerker Adrien de Boer. Uit Rotterdam zijn oud-wethouder Joost Eerdmans en zijn vertrouwelingen Ronald Buijt en Simon Ceulemans afgereisd. De vrouw van Eerdmans, de enige met verstand van financiën, doet telefonisch mee.
Eerdmans heeft goed nieuws. Vastgoedmiljonair Chris Thünnessen, bekend van zijn donaties aan Pim Fortuyn en Rita Verdonk, is bereid 100 duizend euro in te leggen. De vrouw van Eerdmans heeft al een ‘positieve’ naam voor de nieuwe partij bedacht: ‘JA’. Van Joost en Annabel. Adrien de Boer stelt voor om er ‘21’ aan toe te voegen. Een knipoog naar D66, hun ‘spirituele tegenhanger’. ‘Dat was de partij waarmee wij het op zo’n beetje álle fronten echt oneens zijn’, zal hij er later gekscherend over zeggen.
Nu, vijf jaar later, staat de partij mogelijk aan de vooravond van coalitiedeelname onder leiding van juist die partij: D66. Maar hoe geloofwaardig is dat? Kan een partij die is opgericht om zich af te zetten tegen ‘woke’ en de ‘vruchteloze strijd’ tegen klimaatverandering, die een doorstart is van Forum voor Democratie en een asielstop wil, aan de basis staan van het eerste kabinet-Jetten? En gezien de ervaringen met de rechts-populistische LPF en de PVV: hoe stabiel is een coalitie met JA21?
De Volkskrant sprak met betrokkenen van het eerste uur, teleurgestelde oud-partijgenoten en andere mensen uit de top van de partij. Dit is het verhaal van een partij die bijna aan ruzie ten onder ging, maar zich hervond zonder iets aan de radicaal-rechtse boodschap af te doen.
Een maand voor de bijeenkomst in Amsterdam ziet de wereld er voor Joost Eerdmans nog heel anders uit. Glunderend staat hij op het podium in Ahoy, als Thierry Baudet de top tien van de nieuwe lijst van Forum voor Democratie voor de Tweede Kamerverkiezingen presenteert. Als jonge dertiger was Eerdmans Kamerlid geweest voor de LPF. Daarna verdween hij van het landelijke toneel. Hij werd onder meer wethouder voor Leefbaar Rotterdam. Nu staat hij, als de nummer vier op de lijst, aan de vooravond van zijn landelijke comeback. Forum voor Democratie was een jaar eerder bij de Provinciale Statenverkiezingen de grootste geworden. Dit is het moment.
Dat Thierry Baudet eerder dat jaar in de Kamer stelde dat de Europese Unie met veerdiensten immigranten vanuit Afrika haalt ‘om de nationale identiteit te verzwakken’, is voor Eerdmans geen onoverkomelijk probleem. Dat Baudet corona-ontkenner Willem Engel steunt ook niet. Sterker nog, hij vindt de kritiek op Baudet maar onredelijk, twittert hij een paar dagen voor zijn presentatie als kandidaat-Kamerlid: ‘Net als 20 jaar geleden met Fortuyn zie ik momenteel rondom Baudet dezelfde processen weer van demonisering.’ Gevraagd naar Willem Engel zegt hij tegen De Telegraaf: ‘In iedere partij loop je tegen dingen aan.’
Anders dan Joost Eerdmans ziet Annabel Nanninga in die periode van dichtbij hoe haar partij radicaliseert. Ze is al jaren voor Forum actief in de Eerste Kamer en als fractievoorzitter in de Amsterdamse gemeenteraad. Naar buiten toe neemt ze voorzichtig afstand van de coronakoers van Baudet, maar houdt ze het netjes. Intern voert ze de druk op, herinnert een ingewijde zich. Haar grootste zorg: wat gaat het bestuur, onder leiding van Thierry Baudet, doen tegen die leden van de jongerenafdeling die in appgroepen antisemitische, racistische en homofobe opmerkingen maakten, zoals bleek uit een publicatie van HP/De Tijd en de Volkskrant.
Nanninga, bekend geworden als journalist en opiniemaker voor GeenStijl en Powned, is zelf ook niet vies is van grof en soms discriminerend taalgebruik (het woord ‘dobbernegers’ als benaming voor bootvluchtelingen zal haar jaren blijven achtervolgen). Maar waar ze haar eigen oude columns en tweets duidt als sarcasme en provocatie (‘kwetsen is soms nodig om je punt te maken’) ziet ze Forum voor Democratie inhoudelijk een grens overgaan. Een partijgenoot: ‘Annabel heeft een half jaar een homoseksuele asielzoeker in haar appartement opgevangen. Dat zei me genoeg.’
Voor Nanninga is de grens bereikt als Het Parool naar buiten brengt dat de problemen bij de jongerenafdeling nog veel groter zijn: sommige jonge FvD’ers die zich extreem hebben uitgelaten zouden zelfs promotie hebben gemaakt. ‘Onacceptabel’, twittert Nanninga. ‘Ik verwacht een volledige sanering van de JFVD.’ De volgende dag trekt Baudet zich terug als lijsttrekker.
De nummer drie van de lijst, Nicki Pouw-Verweij, doet er nog een schep bovenop in een brief aan het bestuur, waarin ze schrijft dat Baudet ‘complottheorieën is gaan aanhangen’. Hij zou bovendien antisemitische appjes hebben gebagatelliseerd: ‘Bijna iedereen die ik ken is antisemiet.’ De inhoud van de brief lekt uit en wordt publiekelijk bevestigd door Eerdmans. De politieke carrière van Baudet lijkt definitief voorbij.
De volgende dag presenteert Eerdmans zich als de logische kandidaat om Forum voor Democratie te gaan leiden. Uit een peiling van het EenVandaag-opiniepanel bleek eerder al dat hij torenhoog favoriet was, ver voor Nanninga. Baudet royeren, waar anderen voor pleiten, hoeft van hem niet. ‘Ik voel me nog steeds loyaal aan Baudet, ik hoop hij ook aan mij’, zegt Eerdmans op Radio 538. ‘Ik kan goed leven met Baudet in de partij, met de kanttekening dat we dit soort rare fratsen gewoon achter ons laten.’
Waar Nanninga en Pouw-Verweij hun nek uitsteken en een grens trekken, houdt Eerdmans zich lang op de vlakte. Een kritische partijgenoot uit de tijd: ‘Joost is er vaak lange tijd niet. Totdat er een soort van moment is en dan duikt hij op.’ Eerdmans zelf ontkent later in NRC dat hij passief zou zijn geweest: ‘We hebben vaak met Baudet gesproken. Ik besefte pas later dat hij niet voor verbetering vatbaar is.’
Twee dagen later blijkt Baudet groter dan de partij. Hij heeft zich bedacht, voelt de steun van veel leden en wil terugkeren als partijleider.
In de woonkamer van Nanninga in Amsterdam voeren Nicki Pouw-Verweij, Joost Eerdmans en Eva Vlaardingerbroek (de nummer vijf op de lijst) die dag crisisoverleg. Nanninga, aldus een ingewijde, zet de drie kandidaat-Kamerleden onder druk: ‘Ik stap uit de partij. Als jullie nu niet opstappen, zal antisemitisme altijd aan jullie blijven kleven.’ Met z’n vieren maken ze bekend de partij te verlaten. ‘Wij willen geen lid zijn van een partij die extremistische opvattingen duldt.’
De comeback van Eerdmans is opeens ver weg.
In de dagen die volgen hangt Eerdmans dagelijks aan de lijn met Nanninga om te brainstormen over een mogelijke doorstart. Ze willen inhoudelijk hetzelfde als Forum, maar dan zonder excessen. Eva Vlaardingerbroek, die op dat moment een relatie heeft met een omstreden Franse politicus, is daarom niet welkom, herinneren betrokkenen zich. Nicki Pouw-Verweij mag meedoen, maar het initiatief zal bij de twee liggen. De ideologische erfgenamen van Theo van Gogh en Pim Fortuyn, uit Amsterdam en Rotterdam.
De nieuwe partij moet ‘fatsoenlijk rechts’ worden, ‘PVV-light’, tussen de PVV en de VVD in. Nu steeds meer kiezers afhaken bij Forum zijn er zo’n vijf à zes zetels te halen, heeft Ronald Buijt geanalyseerd.
Een week na de eerste bijeenkomst bij Nanninga thuis reist de Amsterdamse delegatie naar Rotterdam, en mag Pouw-Verweij aansluiten. Zij stond hoger op de lijst van Forum dan Eerdmans, maar moet zich voegen naar het idee dat de nieuwe partij om Eerdmans en Nanninga draait. Waar Eerdmans en Nanninga zichzelf zien als rechtse liberalen, heeft Pouw-Verweij bovendien christelijke en conservatieve idealen. ‘Dat kan prima. Binnen de VVD zijn er ook verschillende vleugels’, zal Nanninga er later in NRC over zeggen.
Met de naam van de partij is Pouw-Verweij volgens betrokkenen niet helemaal gelukkig. ‘JA’ klinkt leuk, maar heeft weinig betekenis. De man van Nanninga stelt voor om de partij ‘De Nieuwe Conservatieven’ te noemen. Eerdmans wil echter geen partij met ‘conservatief’ in de naam. Bovendien staat ‘JA’ ook niet voor ‘Joost en Annabel’, beargumenteren de voorstanders. Het kan ook ‘Juiste Antwoord’ of ‘Juiste Aanpak’ betekenen. Het wordt in de Whatsapp-poll vijf tegen drie. ‘Bij de naam ging het al mis’, aldus een kritische medewerker die wilde dat de partij uitgesproken conservatief zou zijn.
Eerdmans blijkt geen ideologische scherpslijper. Zo gunt hij Pouw-Verweij alle ruimte om op medisch-ethische onderwerpen een conservatieve koers te varen, maar noemt zichzelf een ‘fortuynist’. Sommige critici zien hem als een Randstedelijke liberaal, iemand van leven en laten leven. ‘Hij is een D66’er met een groot hek om zijn tuin’, aldus een afgehaakt partijlid, een ‘Leefbaar-politicus’.
Samen met een voormalig SGP-wethouder wordt Pouw-Verweij verantwoordelijk voor het schrijven van het verkiezingsprogramma. Campagneleider Ronald Buijt krijgt bijna een hartverzakking als de NOS op basis van verkiezingsprogramma kopt: ‘JA21 wil discussie over abortus’. Het is niet gelogen, maar past niet bij het beeld dat Buijt met de partij wil uitstralen.
Omdat de schrijvers van het verkiezingsprogramma ook al hadden gewerkt aan het verkiezingsprogramma van Forum, ontdekt de partij op het laatste moment dat delen rechtstreeks van de oude partij zijn overgenomen. Het campagneteam moet hard werken om bepaalde passages te herschrijven. ‘Waar integratie niet lukt, is remigratie de oplossing’, schrijft Forum. JA21: ‘Daar waar integratie mislukt, kan remigratie een redelijke oplossing zijn.’
Tijdens de uitslagenavond in het Van der Valkhotel op Schiphol is de sfeer uitgelaten als blijkt dat JA21 drie zetels bemachtigt. Naast Eerdmans komen ook Pouw-Verweij en Derk Jan Eppink in de Tweede Kamer. Het is ze met een klein team gelukt in drie maanden tijd een partij uit de grond te stampen en een succesvolle campagne te voeren.
Buijt tempert wel de verwachtingen, herinnert hij zich. De partij is er nog niet. ‘We moeten de eerste twee jaar alles op alles zetten om te voorkomen dat er rechts-extremistische mensen bij de partij komen. En we moeten zorgen dat er geen onderling gedoe komt’, waarschuwt Buijt. ‘We krijgen maar één kans.’
Het eerste jaar heeft JA21 de wind mee. Zeven Forum-politici uit de Eerste Kamer, vijftien uit de Provinciale Staten en drie uit het Europees Parlement hebben met hulp van Pouw-Verweij (die provinciaal coördinator was bij Forum) de overstap gemaakt naar JA21, waardoor er meteen een brede partij ontstaat.
De standpunten van de partij zijn rechtser dan die van de VVD, vergelijkbaar met Forum voor Democratie in die tijd, en beter onderbouwd dan bij de PVV. De partij wil strenge straffen, weer ‘controle over de eigen grenzen’ en asielzoekers geen permanente verblijfsvergunning geven. Versterkte islamitische gebedsoproepen moeten worden verboden, net als nieuwe islamitische scholen. Het klimaatbeleid moet gericht zijn op adaptatie, niet op het voeren van een ‘vruchteloze strijd’ tegen klimaatverandering. Er moet worden geïnvesteerd in kernenergie, en de partij zet zich af tegen ‘de door D66 verzonnen stikstofcrisis’.
Nog voordat Dilan Yesilgöz ‘wokisme’ een bedreiging van de rechtsstaat noemt, organiseert JA21 een ‘woke-conferentie’. De strekking van de conferentie: lange leve het vrije woord, we laten ons niet door ‘wokisten’ de mond snoeren.
Het verhaal van JA21 slaat aan. In het najaar van 2022 staat de partij op zo’n tien zetels in de peilingen, twee keer zoveel als FvD, en heeft ze ruim vijfduizend leden. Het is een kwestie van tijd voordat de partij groter wordt dan de PVV, zo is de gedachte in de partij, en een belangrijke speler gaat zijn in Den Haag.
Maar op de achtergrond speelt een conflict dat in de zomer van 2023 tot een nieuwe scheuring zal leiden en de partij aan de rand van de afgrond brengt. Kamerlid Pouw-Verweij en een aantal Europese en provinciale politici vinden al langere tijd dat de partij niet de goede kant opgaat. Zo vinden ze dat de partij te veel draait om Eerdmans en Nanninga. In het bestuur van de partij zitten nog altijd de vertrouwelingen van de twee: de vrouw van Eerdmans is penningmeester, Ronald Buijt secretaris, en Adrien de Boer voorzitter.
Ondanks het feit dat Nanninga formeel geen partijleider is, heeft ze als voorzitter van de Eerste Kamerfractie een zware stem in de partij. Ze heeft intensief contact met Eerdmans en wordt geraadpleegd bij belangrijke kwesties. Ze stuurt appjes als ze het niet eens is met een bepaalde stemming en schuift soms aan bij fractievergaderingen en heidagen. Regelmatig botsten de twee, maar ze blijven altijd loyaal aan elkaar. ‘Annabel is echt een werkpaard. Joost die Kamerperiode niet. Dat heeft heel veel conflicten geven’, aldus een kritische ingewijde. ‘Haal de A maar weg, riep ze dan.’
Hoewel Pouw-Verweij en sommige anderen willen dat de partij conservatiever wordt, is dat niet de kern van het conflict. Er zijn ook critici die juist een meer liberale inslag hebben. Wat ze delen is een verleden bij Forum, waar Baudet de partij op een andere manier leidde. Terwijl Baudet graag politieke vergezichten schetste, is Eerdmans een pragmatisch politicus, niet geïnteresseerd in ideologie en systeemverandering. Een van de oprichters begrijpt die kritiek: ‘Hij heeft inderdaad geen boek geschreven.’ En dus is er weinig waardering. ‘Ze wilden gewoon Joost weg, denk ik.’
Omgekeerd ziet de partijtop Pouw-Verweij als een onruststoker. Ze lijkt zich niet te hebben verzoend met het feit dat het niet háár partij is. Pouw-Verweij ziet dat anders, zegt ze desgevraagd: ‘Ik heb juist geprobeerd om conflicten op te lossen en mensen bij de partij te houden die al veel langer ontevreden waren.’
De situatie wordt onhoudbaar als Rob Roos, een van de grootste critici en fractievoorzitter in het Europees Parlement, zich in het najaar van 2022 steeds meer ontpopt als scepticus van coronavaccinaties, in weerwil van de partijleiding in Den Haag. Hij wordt zelfs uitgenodigd bij de Amerikaanse politiek commentator en trumpist Tucker Carlson om te praten over ‘een van de grootste schandalen van onze tijd’.
De partijtop is woedend. Roos en de nummer twee in het Europees Parlement worden ontboden in Den Haag voor een gesprek met Eerdmans, Nanninga en het partijbestuur. De partijleiding wil dat de twee de partij verlaten. Hun zetel mogen ze houden. Ze weigeren. Roos: ‘Ik zei: ik heb de helft van de mensen binnengehaald. Het was misschien wel meer mijn partij dan jullie partij. Ik stap niet op.’
Tegen de zin van de partijleiding publiceert Pouw-Verweij die week een opiniestuk in Elsevier (nu EW) waarin ze het opneemt voor Roos. Nanninga probeert de publicatie nog tegen te houden, maar Pouw-Verweij haalt Elsevier over het toch te publiceren. ‘Achteraf gezien was dit het definitieve begin van het einde’, aldus iemand die het van dichtbij zag gebeuren.
Meer dan een half jaar weet de partijleiding de spanningen in de partij buiten de publiciteit te houden, zelfs als Roos tegen haar zin opduikt op conferenties met de Hongaarse president Viktor Orbán en de Amerikaanse complotdenker Marjorie Taylor Greene.
Het conflict in de partij wordt pas openbaar als de critici, met medewerking van Pouw-Verweij en Kamerlid Derk Jan Eppink, een brief schrijven aan het bestuur. Ze vinden de macht van de partijtop te groot, willen een gekozen partijbestuur en een beginselprogramma. De brief lekt uit. Publiekelijk laat het partijbestuur weten zich te kunnen vinden in de ‘opbouwende kritiek’ in de brief. Intern is het opnieuw woedend.
In een nieuwe poging de partij haar richting op te krijgen, laat Pouw-Verweij tijdens een heidag weten dat Pieter Omtzigt misschien wel geïnteresseerd is om bij de volgende verkiezingen op de lijst te komen. Omtzigt heeft het CDA verlaten, zit als eenpitter in de Kamer en wordt door Maurice de Hond gepeild op meer dan 25 zetels. Pouw-Verweij had eerder al geregeld dat Omtzigt elke week voor de stemmingen in de Kamer de stemmingslijsten van JA21 krijgt, als blijk van goede wil. Eerdmans reageert niet dolenthousiast, maar wil wel praten.
Een zware delegatie van JA21 ontmoet Omtzigt en zijn secondant Nicolien van Vroonhoven in een bovenzaal in een Haags etablissement. Het voorgerecht is nog niet op of Omtzigt laat al weten: ik kom niet bij JA21, mochten jullie dat soms denken. Hij wil vooral rustig gaan verkennen hoe ze elkaar inhoudelijk kunnen vinden en meer gaan samenwerken. Eerdmans vindt het allemaal prima en maakt er een gezellige avond van. Pouw-Verweij is teleurgesteld dat haar partijleider niet meer moeite doet. Eerdmans, in een reactie: ‘Ik was om meerdere redenen niet happig op een samenwerking.’ Een toelichting wil hij niet geven.
Een paar maanden later maakt Pouw-Verweij bekend zich niet opnieuw verkiesbaar te stellen ‘vanwege een al langer bestaand verschil van inzicht’. Pouw-Verweij nu: ‘Ik heb geprobeerd er een partij van te maken die breder was dan migratie en kernenergie. Dat draagvlak was er helaas niet bij de top van de partij.’ Meer dan tien actieve partijleden, onder wie Derk Jan Eppink, twee Europarlementariërs en enkele provinciale politici, volgen een maand later.
Eerdmans reageert intern begripvol, zelfs als de twee Kamerleden een maand later opduiken op de kandidatenlijst van BBB en hun zetel meenemen. Ingewijden, ook critici, vinden dat tekenend voor Eerdmans: ‘een gemoedelijk mens’ dat er voortdurend op gericht is te voorkomen dat het beeld ontstaat dat partijgenoten ruziënd over straat gaan. Maar ook iemand die met zijn flegmatieke opstelling er niet in slaagt de kleine Tweede Kamerfractie bij elkaar te houden.
Het plan van Eerdmans, een rechtse partij zonder fratsen, is mislukt. Nieuwskoppen met ‘ruzie’, ‘onvrede’ en ‘baantjesmachine’ laten het tegenovergestelde zien. JA21 zakt steeds verder in de peilingen. Honderden leden zeggen hun lidmaatschap op. Ronald Buijt: ‘De partij lag aan diggelen.’
Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 haalt de partij slechts tweeduizend stemmen meer dan nodig is voor een zetel. Buijt: ‘Als we toen uit de Kamer waren verdwenen, was het waarschijnlijk het einde van de partij geweest.’
Met het vertrek van de critici keert ook de rust terug in de partij. Verschillende insiders zien de crisis van 2023 dan ook als een geluk bij een ongeluk: ze zou de partij hebben opgeschoond. Ondertussen kan JA21 in alle rust werken aan de uitbouw van de partij. ‘Dat heeft niet elke week op de voorpagina van De Telegraaf gestaan, maar we hebben overal afdelingen opgericht, avondjes gehouden en mensen opgeleid’, zegt Annabel Nanninga nu.
Twee jaar zit Eerdmans alleen in de Kamer en moet hij alle zeilen bijzetten. Van de media-aandacht die de BBB krijgt kan de partij alleen maar dromen, maar Eerdmans en Nanninga mogen toch met enige regelmaat verschijnen in talkshows om het JA21-geluid te laten horen. Eerdmans komt dagenlang in de spotlights te staan als hij dit voorjaar drie van de vier coalitiepartijen zover krijgt zijn motie te steunen die nee zegt tegen een Europees voorstel om met gezamenlijke Europese leningen in defensie te investeren.
Tijdens de campagne van 2025 valt alles op z’n plek. Zodra het kabinet-Schoof valt, stijgt JA21 in de peilingen. Een deel van de PVV-kiezers lijkt teleurgesteld in de resultaten die het kabinet heeft geboekt. Tijdens de campagne probeert de partij daarom uit te stralen dat ze inhoudelijk niet heel veel verschilt van de PVV, maar anders dan de PVV een partij is die dingen voor elkaar kan krijgen.
Om dat te onderstrepen vraagt Eerdmans Ingrid Coenradie op de lijst te komen. Haar verhaal is precies het verhaal dat de partij wil vertellen: ze was staatssecretaris namens de PVV, maar kwam in aanvaring met Wilders vanwege zijn niet-constructieve opstelling. ‘Een gamechanger’, aldus campagneleider Michiel Hoogeveen. Dat Eerdmans en Coenradie samen te gast waren in de eerste uitzending van Pauw & De Wit, waarbij Coenradie op de piano de uitzending mocht afsluiten, illustreert dat volgens hem. De boodschap: JA21 hoort er vanaf nu echt bij.
De kiezers lijken de partij daarvoor te hebben beloond, maar of de andere partijen daar ook zo over denken is de vraag. ‘Ik denk dat eerder nog Yesilgöz en Timmermans de liefde weer hervinden dan dat D66 en JA21 in één kabinet terechtkomen’, aldus Jetten tijdens de campagne bij Pauw & De Wit, verwijzende naar de klimaatagenda van JA21.
Ondertussen twijfelt niemand in de partij eraan dat Eerdmans zelf niets liever wil dan meeregeren. Als bewijs wordt gewezen naar het onderwijsakkoord eind vorig jaar. Samen met D66, het CDA en de ChristenUnie slaagt Eerdmans erin een deel van de geplande onderwijsbezuinigingen terug te draaien. Hoogeveen: ‘Dan zit je ineens in zo’n monsterverbond samen met Rob Jetten en Henri Bontenbal. Dat heeft ons positief op de kaart gezet. De mensen zien: daar valt mee samen te werken.’
Of de partij er echt klaar voor is, valt te bezien. Waar de gevestigde partijen de formatie al hebben voorbereid met doorwrochte analyses van de andere partijen, was het kleine team bij JA12 vooral met de campagne bezig. Ook heeft de partij weinig ervaren bestuurders in de coulissen klaarstaan.
Buijt denkt dat, mocht het zover komen, de onderhandelaars van JA21 vooral gaan inzetten op migratie. ‘Als je de minister van Asiel en Migratie mag leveren en je gaat het echt voor elkaar krijgen om de bizar hoge asielinstroom te stoppen, dan is dat in een kabinet met D66 een nog grotere prestatie als dat lukt.’ Een van de oprichters ziet daar direct ook een risico voor de partij. Hoeveel grip kun je krijgen op een probleem dat zich vooral aan de Europese buitengrenzen afspeelt?
Het is voor het eerst dat Nanninga in een fractie zit geleid door Eerdmans. Hoewel het intern regelmatig knalde tussen die twee, is ze tot dusver altijd loyaal aan hem geweest. Houdt Eerdmans ditmaal wel alle kikkers in de kruiwagen? Volgens Nanninga hoeven mogelijke toekomstige coalitiepartijen zich geen zorgen te maken. ‘Als je een keer waterpokken hebt gehad, krijg je het niet nog een keer.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant