Vakbeweging De Nederlandse vakbonden hebben ruim 422.000 leden onder de 45 jaar. Dat zijn er 47.000 meer dan in 2023. En dat terwijl de vakbeweging op haar retour leek. Waar komt die groei vandaan?
Marly Nieuwenhuisen: „M’n zus bakt broodjes bij de AH en ze verdient maar een euro minder per uur dan ik.”
Marly Nieuwenhuisen (29) heeft „keigeluk”. Zij en haar vriend hebben allebei een inkomen waardoor ze samen een huis konden kopen. Zelf werkt ze als verzorgende IG (individuele gezondheidszorg) in een verzorgingshuis voor mensen die al jong onder dementie lijden, of huntington of korsakoff hebben. Al acht jaar en met plezier.
Maar het werk is ook zwaar. ’s Nachts, vertelt Marly, staat ze alleen in de zorg voor 36 bewoners. „Daar loop je dan met je zaklampje.” En dit is de normaalste zaak van de wereld in verzorgingshuizen, zegt ze. Slaapt iedereen dan? „Nee, soms moet iemand naar de wc of wil die een sigaretje roken.” Soms is een patiënt onrustig of bang.
Ze doet haar werk graag, maar lacht een beetje cynisch: „Mijn zus bakt broodjes bij de Albert Heijn. En verdient een euro minder per uur dan ik.”
Voor het salaris is haar werk nauwelijks de moeite waard, vindt Nieuwenhuisen. Per maand verdient ze bruto 2.284 euro, met een 24-urige werkweek. Ze kan ‘uitgroeien’ tot 2.395 euro per maand en bij een volle werkweek (38 uur) tot 3.792 euro – één keer modaal. ’s Nachts en in het weekend verdient ze meer dan doordeweeks, maar Nieuwenhuisen wil dan niet altijd werken, zegt ze.
En toch is Marly niet lid van de vakbond geworden om voor zichzelf te strijden, zegt ze, maar voor haar collega’s. Want ze heeft er die veel minder verdienen. De ‘helpenden’ en de ‘woonkamer-ondersteuners’. „Zij zijn onmisbaar. Ze bepalen de sfeer in de woonkamer, maken schoon, vullen aan, helpen met eten.”
Wie wil er nog lid zijn van een vakbond? En een keer in de zoveel jaar met oudere collega’s naar een veldje trekken, zo wil de karikatuur, waar iedereen liederen zingt en dezelfde petjes en sjaaltjes draagt?
Steeds meer jonge werknemers, blijkt uit recente CBS-cijfers. Het aantal leden van de vakbond daalt al jaren, tot 1,4 miljoen vorig jaar. De laatste jaren bleef ook jonge aanwas uit en nam het aantal leden onder de 45 jaar af – tot 2024. Sindsdien groeit het aantal ‘jonge’ leden bij FNV en CNV, de twee grootste bonden, plots fors. Inmiddels hebben alle bonden samen ruim 422.000 leden jonger dan 45 jaar. Dat zijn er 47.000 meer dan in 2023.
Verzorgende Marly Nieuwenhuisen klaagt niet. Maar het tekort aan personeel in de verzorgings- en verpleeghuizen is zó groot, vertelt ze, dat ze negen op de tien keer in een te lage bezetting werkt. Te veel wisselende krachten ook. „Ik ben zelf inmiddels ook een flexkracht, daar niet van. Maar ik probeer mijn uren op drie vaste afdelingen te draaien, zodat ik nooit een onbekend gezicht ben voor de bewoners.”
Op haar afdelingen wordt regelmatig gevochten. „Als ik een patiënt naar bed breng, laat ik de deur op een kier. Dan kan ik horen wat er gebeurt in de huiskamer. Soms raken ze daar slaags. En dan moet ik een patiënt halfnaakt in zijn kamer achterlaten zodat ik in de huiskamer tussenbeide kan komen.” Ze krijgt wel agressietrainingen, drie keer per jaar, waar ze onder meer leert om iemand naar de grond te ‘begeleiden’. En ze heeft een alarmknop om collega’s erbij te roepen.
Lucas van Wesel (19) heeft niets aan te merken op zijn bijbaan in de thuiszorg – hij maakt vijf uur per week schoon bij ouderen die dat zelf niet meer kunnen. Daarnaast studeert hij politicologie en is hij voetbaltrainer in Nijmegen. Hij werd in augustus lid van een vakbond omdat hij de maatschappij te individualistisch vindt worden. Hij wil ergens bij horen. „Jonge mensen willen zich ergens bij aansluiten, iets wat groter is dan zijzelf. Met mensen uit allerlei groepen. Om verschil te maken.”
Saskia Boumans, directeur van De Burcht, het wetenschappelijk bureau van de vakbeweging, kan zich voorstellen dat jongeren ergens bij willen horen – meer dan voorgaande decennia. „Veel is onzekerder geworden; in elk geval de woningmarkt.” Ook al verdien je niet slecht, een huis kopen is voor de meeste twintigers en veel dertigers onbetaalbaar, zeker als ze (nog) geen partner hebben. Sociale huurwoningen zijn schaars en huren in de vrij sector is duur – van 1.200 tot wel 5.000 euro per maand.
Daarnaast is in veel sectoren grote personeelskrapte, waardoor het werk door minder mensen moet worden gedaan, die harder moeten werken.
Lange tijd was ook de arbeidsmarkt onzeker voor jonge werknemers. Die bood veel korte contracten en minder rechten dan voorheen. Volgens Boumans is „de draai terug” gemaakt toen kabinet, werkgevers en werknemers daarover twee jaar geleden in de Sociaal-Economische Raad een akkoord sloten. Ze wilden, kort samengevat, „een samenleving waarin werkenden meer bestaanszekerheid hebben”.
De belangrijkste reden om níét lid te worden van een vakbond was onbekendheid ermee, zegt Boumans. „Terwijl de vakbeweging namens 7 miljoen mensen elke twee jaar cao’s afsluit met de werkgevers. Zonder de bonden zouden de meeste werknemers nu een lager loon hebben, zwaardere arbeidsomstandigheden en minder vrije tijd.”
Sinds 2015 doen vakbonden er veel aan om bekendheid te krijgen onder jongeren, vertelt ze. Met de recente jonge aanwas als gevolg. Boumans: „Ze gingen meer samenwerken, bijvoorbeeld met studentenvakbond LSVb om aandacht te vragen voor de basisbeurs en de moeilijke woningmarkt.” En de bonden voerden de afgelopen jaren meer actie dan voorheen, waardoor ze zichtbaarder werden.
Volgens Nina Cuijpers beslissen management en bestuur in de thuiszorg bijna alles.
Nina Cuijpers (23), wijkverpleegkundige in Eindhoven, is sinds kort vakbondslid van de FNV. Zij woont bij haar ouders omdat een sociale huurwoning voor haar niet beschikbaar is, en ze verdient te weinig om een huis te kopen. Haar „hardverdiende centen” wil ze niet uitgeven aan een huurwoning in de vrije sector. Ze heeft een hbo-opleiding gedaan, werkt 23 uur per week en krijgt daarvoor 2.480 euro netto per maand.
Niet veel, vindt Cuijpers, bij zo’n hoge werkdruk. En ze ziet dat ook haar collega’s – helpenden, verzorgenden en mbo-geschoolde verpleegkundigen – hard werken en weinig verdienen. „Uit studies blijkt dat 46 procent van het personeel in de VVT [verpleeg- en verzorgingshuizen, thuiszorg] moeite heeft om rond te komen. Ik vind dat onrechtvaardig.”
Komt bij dat management en bestuur in de thuiszorg volgens haar veel, zo niet álles beslissen. Terwijl Nina graag meepraat. Maar de organisatiegraad in de zorg is laag. Dus werd ze lid van de FNV.
Esmee Renes werkt bij de Belastingdienst. De nullijn die de overheid volgend jaar wil voor rijksambtenaren, vindt ze niks. Dan gaat haar salaris er door de inflatie feitelijk op achteruit.
Esmee Renes (24) werkt sinds drie jaar bij de Belastingdienst in Groningen. Zij volgde eerst een stewardessenopleiding, maar kon na afronding ervan – tijdens de Covidpandemie – geen werk vinden. Als medewerker van de Belastingtelefoon geeft ze nu telefonisch uitleg over toeslagen, aanslagen en aangiften. Ook is ze lid geworden van de ondernemingsraad en van de vakbond. Daar leert ze dingen als hoe ChatGPT je kan helpen en hoe je als vrouw sterk staat op de werkvloer. Ook kan ze er juridisch advies krijgen.
Ze heeft als rijksambtenaar op zichzelf prima arbeidsvoorwaarden, vindt Renes; een ov-kaart voor woon-werkvervoer, een fiscaal gunstig fietsplan. Maar de nullijn die de overheid volgend jaar wil voor rijksambtenaren, vindt ze niks. Dan gaat haar salaris er door de inflatie feitelijk op achteruit.
Bij talkshows hoorde Renes roepen dat „alle rijksambtenaren 90.000 euro per jaar verdienen”. Was het maar waar, zegt ze. Zij verdient nauwelijks een modaal inkomen – ongeveer 39.000 euro bruto per jaar. „Met vakantiegeld, eindejaarsuitkering en alles erbij krijg ik voor 36 uur per week 2.680 euro netto per maand.”
Een materieel probleem dat veel jongeren kennen – te weinig verdienen om een huis te kunnen kopen – hebben Renes en haar vriend wel opgelost. Ze hebben net een huis gekocht in Drenthe. Netto zijn ze daarvoor per maand minder kwijt dan de 1.150 huur die ze nu betalen. „Daar zijn we echt blij mee.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC