Reinier van Zutphen | Nationale Ombudsman Op eigen initiatief gaat ombudsman Reinier van Zutphen een onderzoek beginnen naar het overheidsbeleid rond boeren. „Inlevend vermogen heeft de overheid vaak niet.”
De Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen: "Ik vind dat er serieuze stappen genomen moeten worden om, met oog voor het natuurbelang, boeren weer toekomst te geven."
De Nationale Ombudsman, Reinier van Zutphen, maakt zich ernstig zorgen over hoe de overheid boeren behandelt. Daarom begint Van Zutphen een onderzoek naar de invloed van het landbouwbeleid op agrariërs. Dat vertelt hij aan NRC, voorafgaand aan een werkbezoek deze vrijdag bij een boer in Drenthe. Volgende week stuurt hij een brief met de aankondiging van het onderzoek aan demissionair landbouwminister Femke Wiersma (BBB).
Het komt niet vaak voor dat de Ombudsman op eigen initiatief onderzoek doet. Meestal gebeurt dat op basis van klachten, maar Van Zutphen ziet dat boeren niet snel met hun problemen naar een instantie stappen. Tijdens werkbezoeken in onder meer Overijssel, Noord-Brabant en Zeeland, evenals in gesprekken met boeren, hoorde hij „alarmerende signalen” over hoe de overheid agrariërs en hun gezinnen onzeker maakt over hun toekomst. Hij vraagt zich sterk af of boeren een „faire behandeling” hebben gekregen. „Ik zie hun nood”, zegt Van Zutphen
De ombudsman richt zich vooral op het beleid van de afgelopen tien à vijftien jaar. In die periode kregen boeren te maken met de verplichte vermindering van de stikstofuitstoot en het wegvallen van hun uitzonderingspositie binnen Europa, waardoor ze niet langer extra mest mogen uitrijden. En het werd verplicht om de waterkwaliteit te verbeteren. Van Zutphen: „Ik vermoed dat onbehoorlijk overheidsbeleid heel veel boeren en hun families ernstig in de knel heeft gebracht.”
„Een aantal jaar geleden sprak ik een boerin in Oost-Twente die het moeilijk had. Het eerste wat ze zei, was: ‘Er komen hier vaak ambtenaren of politici en die beloven van alles, maar ik hoor er daarna nooit meer iets van.’ Toen dacht ik: dat gaat mij niet overkomen. Dus ik ben vaker naar boeren gegaan en steeds weer zie ik dezelfde problemen. Niet lang geleden bezocht ik een varkensboer in Valkenswaard, die in diepe onzekerheid zit doordat overheidsbeleid uitblijft.”
„De vader wil het bedrijf overdragen aan zijn zoon, maar de waarde van het bedrijf kan niet worden vastgesteld, omdat al zo lang onduidelijk is hoe stikstofmaatregelen hen gaan raken. Er is dus geen financiering voor de overname. Het pensioen van de vader is daarmee onzeker, terwijl hij daar een leven lang op rekende. En de zoon heeft ammoniakwassers klaarstaan die voor minder stikstofuitstoot moeten zorgen, maar hij hoort van de overheid al drie jaar niets over de vereiste vergunning. Het zorgt voor veel spanningen. Als ik dat hoor – niet één keer, maar steeds weer – dan denk ik: potverdorie, dit moeten we onderzoeken.”
„Er komt een nieuwe regering en de problemen zijn groter dan ooit. Als je kijkt naar de relatie tussen boeren en overheid, dan zie je dat overheden zich op afstand hebben geplaatst. Er is vooral heel veel beleid niet. Er worden geen vergunningen verleend voor boeren om hun bedrijf te moderniseren, maatregelen over stikstofreductie móéten er – ook door rechterlijke uitspraken – komen, maar het is totaal onduidelijk welke gevolgen die hebben. Het huidige demissionaire kabinet beloofde in Brussel te pleiten voor uitzonderingen waar Nederlandse boeren van zouden profiteren, maar die vuist op tafel was er een in een pakje boter. Overheden wisten al heel lang dat ze moesten handelen, maar dat hebben ze niet gedaan.”
„Ik zou zeggen, wás de overheid maar streng. Nam ze überhaupt maar besluiten! Die uitspraken liggen er. Dan moet je als overheid aan de slag. Je kunt beleid maken dat pijn doet, maar dat is wél beleid. Het is ook je taak om die pijn dan weer te verzachten als mensen hard worden getroffen. Maar ik zie dat de overheid verlegen is om te handelen – en dat is onbehoorlijk.”
Het huiskamerraam van een boerderij in Sint-Gillis-Waas, in België.
„Onbekwaamheid. De overheid in Nederland is momenteel niet in staat dit probleem op te lossen. Als je niet kiest, heeft dat zware gevolgen voor mensen. Ik zie dat boeren diep ongelukkig maken.”
„Ik weet het, maar het is niet doorslaggevend geweest. Het zegt wel iets over hoe ingewikkeld het tegenwoordig is om een boerenbedrijf te leiden.”
„Inlevend vermogen is er bij de overheid vaak niet – dat zie ik duidelijk, en het is natuurlijk ook bekend uit andere dossiers zoals de Groningse gaswinning en de Toeslagenaffaire. Het boerenbedrijf is familiegebonden en heeft van oudsher een culturele functie, wat dat betreft is het niet zomaar een van de economische sectoren in ons land. De polarisatie rond boeren komt daar ook vandaan. Maar ik houd er niet van als mensen dan aankomen met dooddoeners als ‘zonder wrijving geen glans’. Ik vind dat er serieuze stappen genomen moeten worden om, met oog voor het natuurbelang, boeren weer een toekomst te geven. Die is nu bedreigd, dat voelen boerenfamilies tot in hun ruggenmerg.”
Praten over zelfdoding kan 24/7 anoniem en gratis via 0800-0113, de landelijke hulplijn van 113 Zelfmoordpreventie, of via chat op www.113.nl.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC