Nederland krijgt door klimaatverandering steeds vaker te maken met extreme regenval. Waterschappen en defensie zullen in zo’n geval samen moeten optrekken. Maar, zo is de vraag bij crisisoefening Wolkbreuk, wie doet dan precies wat?
is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland.
Boven de doorgaans spiegelgladde Kerkeland Wetering, in de polder bij het Utrechtse Schalkwijk, hangt donderdag een Chinook-transporthelikopter van de luchtmacht. De druk van de twee rotoren slaat het riet plat, het water spat hoog op.
Onder het gevaarte, dat nu vlak boven het weiland is, hangt een enorme waterpomp. Aan de waterkant gaat een duim omhoog, een kabel wordt losgekoppeld. Daarna vertrekt de Chinook voor een lading gigantische zandzakken. Even later worden die vanuit de lucht in de wetering geplaatst - alsof die een ‘ongecontroleerde waterstroom’ is richting het Amsterdam-Rijnkanaal.
Rijkswaterstaat, Waterschap Stichtse Rijnlanden, en de lucht- en landmacht repeteren voor een scenario dat steeds reëler wordt volgens de klimaat- en weermodellen: aanhoudend slecht weer met in 48 uur tijd 200 millimeter regen.
Het aantal dagen met zware regen (meer dan 50 millimeter neerslag) nam volgens het KNMI sinds 1951 al toe met 85 procent. De opwarming van de aarde betekent niet alleen meer hittegolven, droogte en een hogere zeespiegel, maar ook extremere regenval. Met de huidige klimaatscenario’s neemt de kans op intense en aanhoudende buien de komende decennia alleen maar toe.
Met dat vooruitzicht zijn grote delen van Nederland kwetsbaar, schreef demissionair minister van Infrastructuur en Waterstaat Robert Tieman vorige week aan de Tweede Kamer. Met kans op wegen en tunnels die onderlopen, kwetsbare infrastructuur die stilvalt en gebouwen of grote gebieden die langdurig onder water staan.
‘Als zo’n waterbom hier valt’, zegt dijkgraaf Jeroen Haan van Waterschap Stichtse Rijnland staand naast de wetering, ‘dan willen we precies weten welke mensen en welk materieel we kunnen inzetten om de schade te beperken. We oefenen dit om de rolverdeling tussen waterschappenen, Rijkswaterstaat en defensie nog duidelijk te krijgen. En we leren hoe we, allen met ons eigen jargon, het beste met elkaar communiceren.’
En dus zit langs de waterkant, naast gebiedsmanager van het waterschap Adrie van Es, iemand van de luchtmacht als de Chinook de eerste big bags laat zakken in het water. Terwijl het water in zijn gezicht slaat, beoordeelt Van Es of ze op de juiste plek staan. De luchtmachtmedewerker staat in contact met de piloot en geeft de orders van Van Es door.
‘Voor ons als landmacht is het heel belangrijk om taken uit te voeren die we in het echt niet vaak doen’, zegt leider der oefening majoor Peter Zaal. ‘Hoe stuur je op zo’n moment onze reservisten aan die helpen bij dijkcontroles en wat is de interactie met civiele partijen?’
Hoeveel 18 graden en een zonnetje op deze 6de november misschien ook zegt over het veranderende klimaat, liever had Zaal vandaag slagregens op zijn manschappen zien neerdalen. ‘Nee’, oordeelt hij, ‘dit is geen oefenweer.’
Het scenario dat wordt nagespeeld: tijdens noodweer valt het Gemaal Kerkeland door een blikseminslag stil. De zandzakken moeten het wassende water vanuit de wetering richting het overvolle Amsterdam-Rijnkanaal stoppen. De ingevlogen pomp moet de polder ter plaatse droogmalen. De plek in Utrecht is willekeurig gekozen; de lessen zijn in heel Nederland toepasbaar.
Dat een transporthelikopter nodig kan zijn voor het bereiken van onbegaanbare plekken bleek in 2021. Toen werd met behulp van een Chinook een nooddijk opgeworpen bij Valkenburg, met grote brokken steen. Zuid-Limburg, België en Duitsland kregen in juli van dat jaar een ‘waterbom’te verwerken van 160 millimeter in 48 uur. De schade in Limburg was enorm, over de grens vielen zelfs tientallen doden.
De neerslag in Enschede was vorig jaar minstens zo opzienbarend. Daar werd zichtbaar dat ook ver van een grote waterweg de schade door neerslag gigantisch kan zijn. Een piekbui van 55 millimeter in een uur werd het riool in de Twentse stad te veel. Doordat onder meer ontlasting in de huizen terechtkwam – rioolwater stroomde door wc’s naar binnen – werden 66 huizen onbewoonbaar verklaard. In Zuid-Europa is te zien dat het allemaal nog een slag erger kan. In Valencia viel vorig jaar in 24 uur tijd 770 mm neerslag, met meer dan 200 doden tot gevolg en schade die wordt geschat op ruim 30 miljard euro.
De crisisoefening in Nederland draait niet alleen om de inzet van transporthelikopters om waterwegen onder controle te krijgen. Zo krijgen, in de vier dagen die ervoor zijn uitgetrokken, onder meer vrijwilligers van Ready2Help van het Rode Kruis les in ‘zandzakkunde’, waar ze ‘aan de slag gaan met het vullen, sjouwen en leggen van zandzakken’. En in IJsselstein is geoefend met verschillende mobiele waterkeringen, zoals het plaatsen van schotten en keringen gevuld met water of lucht.
Dijkgraaf Haan heeft niet de illusie dat Nederland altijd droog en schadevrij te houden is. ‘Volgende week kijken we naar de opties als er gelijktijdig verschillende extreme omstandigheden zijn’, zegt dijkgraaf Haan. ‘Wat als gelijktijdig met extreme regenval hier, een hevige storm woedt aan de kust en daardoor het water bij IJmuiden niet naar zee kan? Dan kan het lelijk worden en moeten we kiezen: accepteren we hier de wateroverlast, of laten we Amsterdam zitten?’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant