Arbeidsmigranten Minister Paul besloot ruim voor de verkiezingen om nieuwe regels ter bescherming van arbeidsmigranten niet door te zetten, maar meldde dat pas erna. „Ze heeft de schijn tegen.”
Dronefoto van Kafra housing in Venlo, waar plek is voor 800 arbeidsmigranten om te wonen.
Waarom wachtte demissionair minister Mariëlle Paul (Sociale Zaken, VVD) ruim vijf weken, tot de dag na de verkiezingen, met het bekendmaken van een gevoelig besluit?
Op 23 september besloot Paul een streep te zetten door nieuwe regels ter bescherming van arbeidsmigranten die al op 1 januari zouden ingaan. Regels waar haar voorganger Eddy van Hijum (NSC) lang aan gewerkt had, na overleg met werkgevers, vakbonden en de uitzendbranche en debatten in de Tweede Kamer. Van Hijum wilde dat werkgevers niet langer een kwart van het minimumloon van arbeidsmigranten mogen inhouden voor hun huisvestingskosten.
Maar nu was Van Hijum weg, en had niet langer een NSC’er, maar een VVD’er het voor het zeggen op het ministerie. Paul vond de nieuwe regels onverstandig en besloot zelf, zonder overleg met betrokken organisaties en de Tweede Kamer, om er een einde aan te maken, liet haar ministerie deze week aan NRC weten. Het was haar „eigen politieke weging op basis van ambtelijk advies”.
Dit besluit deelde Paul op 30 oktober met de Kamer, de dag dat Nederland vooral bezig was met de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen.
„Dit is wel heel laat bekendgemaakt”, zegt hoogleraar staatsrecht Joost Sillen (Maastricht University). De demissionaire minister heeft door vijf weken de tijd te nemen op zijn minst „de schijn tegen”, zegt hij. Het wekt de indruk, vindt Sillen, dat Paul haar mededeling „over de verkiezingen heen wilde tillen”.
Ministers hebben de grondwettelijke plicht, zegt Sillen, om de Tweede Kamer proactief te informeren over hun besluiten. Hoe snel dat precies moet, daar zijn geen precieze regels voor. „Maar hoe langer je wacht, hoe moeilijker je het maakt voor de Kamer om effectieve controle uit te oefenen.” Bijvoorbeeld door de minister te bevragen of bij te sturen.
En die parlementaire controle, zegt Sillen, vindt niet alleen plaats in de debatzalen van de Tweede Kamer. „Maar ook aan de tafels van Nieuwsuur en Buitenhof, en in NRC.” Kortom: Kamerleden moeten kabinetsbeslissingen kunnen meenemen in het publieke debat.
Dat was extra relevant in de verkiezingscampagne. In de grote televisiedebatten was arbeidsmigratie meermaals een thema. En doordat Pauls beslissing nog niet bekendgemaakt was, kon niemand haar partijleider Dilan Yesilgöz hierover bevragen.
Tweede Kamerlid Mariëtte Patijn (GroenLinks-PvdA) noemt de gang van zaken „heel lelijk”. „De minister drukt dit erdoor in een periode dat de Kamer met reces is.”
Tweede Kamerlid Inge van Dijk (CDA) noemt het „op zijn zachtst gezegd niet netjes” dat minister Paul „zo lang de tijd heeft genomen om de Tweede Kamer te informeren”. D66 vindt het „bijzonder”, laat een woordvoerder weten.
Van Hijum wilde met de nieuwe regels gehoor geven aan een aanbeveling van de commissie onder leiding van oud-SP-leider Emile Roemer, die eind 2020 al concludeerde dat arbeidsmigranten voor hun huisvesting minder afhankelijk moesten worden van hun werkgever.
Ook de Arbeidsinspectie en vakbond FNV waren voor de nieuwe regels, omdat zij zagen dat werkgevers (meestal uitzendbureaus) de inhouding van huisvestingskosten op het loon gebruikten als verdienmodel.
Maar minister Paul vond dat de nadelen van het voorgenomen verbod zwaarder wegen. Ze vreesde dat uitzendbureaus hierdoor minder woonruimte konden aanbieden en dat de overheid zo minder grip zou krijgen op de huisvesting van arbeidsmigranten. Ze voelde zich gesteund door vakbond CNV, die ook niet overtuigd was van het plan van Van Hijum.
De nieuwe Tweede Kamer zou minister Paul nog onder druk kunnen zetten om de plannen van Van Hijum door te zetten, al is invoering per 1 januari niet meer mogelijk. Als demissionair minister kan zij niet zomaar ingaan tegen de wens van de Kamer. Maar of een meerderheid hierop zal aandringen, is nog onduidelijk. Dat zal vooral afhangen van D66 en CDA.
Beide partijen steunden de plannen van Van Hijum. Het CDA riep de minister zelfs op, samen met onder meer GroenLinks-PvdA en SP, om zijn plan sneller door te voeren, door de inhoudingsregeling niet geleidelijk af te bouwen, maar in één keer af te schaffen.
Maar nu houden D66 en CDA zich op de vlakte. CDA’er Van Dijk wil „een stevige en duidelijke onderbouwing” zien van de minister. D66 wil haar „de kans geven om het uit te leggen”.
Waarom wachtte de minister zo lang met het informeren van de Tweede Kamer? Volgens haar woordvoerder kost het „opstellen en afstemmen” van een Kamerbrief nu eenmaal tijd, mede omdat er overleg nodig is met andere ministeries en vakbonden en werkgevers geïnformeerd moeten worden. Wat die verklaring opmerkelijk maakt, is dat deze mededeling in de Kamerbrief slechts drie alinea’s besloeg.
Hoe lang het duurt om een Kamerbrief te schrijven, zegt hoogleraar Sillen, hangt ook af van hoe het ministerie „prioriteiten stelt”. „Sommige Kamerbrieven komen nog dezelfde avond.”
Over het algemeen geldt: hoe gevoeliger het besluit, hoe belangrijker het is om de Tweede Kamer snel te informeren. „In dit geval ontstaat de indruk”, zegt Sillen, „dat het politieke belang van de minister zwaarder woog dan het belang van effectieve controle door het parlement”.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC